اکوایران: بررسی روند سالانه ضریب جینی استان ها نشان می دهد که شکاف نابرابری درآمدی بین مناطق مختلف کشور طی دهه اخیر به ویژه در شهرستان ها افزایش چشمگیری داشته است. به طوری که فاصله استان های دارای بیشترین و کمترین نابرابری در مناطق شهری به بالاترین حد تاریخی خود رسیده و نابرابری منطقه ای را به یکی از چالش های پایدار اقتصاد ایران تبدیل کرده است.
بررسی سالانه ضریب جینی مناطق جغرافیایی به تفکیک شهر و روستا و همچنین مقایسه بالاترین و کمترین ضریب جینی استانی، تصویر نسبتاً دقیقی از روند نابرابری درآمدی و تغییرات شکاف منطقهای در اقتصاد ایران طی دوره زمانی ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۳ ارائه میدهد. نوسانات و در مواقعی با تشدید قابل توجه.
در مناطق شهری بیشترین ضریب جینی استانی از ۰.۳۶۹ در سال ۱۳۹۲ به حدود ۰.۴۵۹ در سال ۱۴۰۳ رسیده است که اوج این شاخص در سال ۱۴۰۰ با رقم ۰.۴۹۳ به ثبت رسیده است که نشان دهنده تمرکز بالای درآمد و تشدید نابرابری در برخی از استان های شهری در آن زمان است. از سوی دیگر، کمترین ضریب جینی شهری در بازه نسبتاً باریکتری در مدت مشابه نوسان داشته و از ۰.۲۴۵ در سال ۱۳۹۲ به حدود ۰.۲۵۳ در سال ۱۴۰۳ رسیده است. تغییرات خفیف تر
نتیجه این تحولات در قالب شکاف ضریب جینی شهری روندی صعودی را نشان می دهد. فاصله بین بالاترین و کمترین ضریب جینی یک شهر که در سال ۲۰۱۳ حدود ۰.۱۲۴ واحد بود، در سال ۲۰۱۵ به ۰.۱۶۰، در سال ۲۰۱۷ به ۰.۱۷۸ و در سال ۱۴۰۰ به ۰.۲۲۰ واحد رسید. اگرچه پس از آن کاهش جزئی مشاهده می شود، اما شکاف بالای ۷۰ واحد همچنان در سطح ۰.۴ است. این روند حاکی از تعمیق نابرابری منطقهای در شهرها و افزایش فاصله استانهای دارای ساختار اقتصادی نامتعادل و استانهایی با توزیع درآمد متعادلتر است.
در مناطق روستایی، تصویر تا حدودی متفاوت است اما همچنان نگران کننده است. بیشترین ضریب جینی روستایی از ۰.۳۵۰ در سال ۱۳۹۲ به حدود ۰.۳۷۰ در سال ۱۴۰۳ رسیده است و در این میان سال های ۱۳۹۶، ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ با ارقام بالاتر از ۰.۳۹ تشدید نابرابری را در برخی از استان های روستایی نشان داده است. کمترین ضریب جینی روستایی نیز از ۰.۲۱۶ در ابتدای دوره به حدود ۰.۲۴۱ در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است که این افزایش همزمان کف و سقف ضریب جینی روستایی نشان می دهد که اگرچه سطح کلی نابرابری در روستاها کمتر از شهرها است، اما روند کلی افزایشی بوده است.
شکاف ضریب جینی روستایی در دوره مورد بررسی بیشتر از شهرها نوسان داشته است. این شکاف از ۰.۱۳۴ واحد در سال ۲۰۱۲ شروع شد، در سال ۲۰۱۶ به حدود ۰.۱۷۲ واحد رسید و سپس در سال های بعد عمدتاً در محدوده ۰.۱۰۴ تا ۰.۱۵۴ واحد در نوسان بود. در سال ۱۴۰۳ فاصله بین بالاترین و کمترین ضریب جینی روستایی ۰.۱۲۹ واحد ثبت شد که نسبت به قله های میانی دوره کاهش یافته اما همچنان از سطح ابتدای دهه بالاتر است. این نوسان می تواند منعکس کننده حساسیت معیشت روستایی به شوک های قیمتی، تغییرات درآمد در بخش کشاورزی و سیاست های حمایتی ناپایدار باشد.
در نهایت می توان گفت که مقایسه روندها نشان می دهد که شکاف نابرابری استانی در مناطق شهری بسیار عمیق تر و پایدارتر از مناطق روستایی بوده است. در حالی که روستاها با وجود نابرابری کمتر، نوسانات کوتاهمدتتری را تجربه کردهاند، شهرها با روندی صعودی و ساختاری در شکاف نابرابری مواجه شدهاند. تداوم شکاف بالای ضریب جینی بین استانهای دارای بیشترین و کمترین نابرابری نشان میدهد که سیاستهای بازتوزیع و توسعه منطقهای طی این سالها نتوانسته است بهطور مؤثری از تعمیق شکافهای جغرافیایی جلوگیری کند. در نتیجه، مهار نابرابری درآمدی در ایران مستلزم تمرکز همزمان بر کاهش نابرابری درون استانی و محدود کردن واگرایی بین استانها بهویژه در مناطق شهری است.
