سال ۱۴۰۴ برای اقتصاد ایران سال بقا بود و نه رشد. ایرانی ها زمانی سال را آغاز کردند که کمتر کسی تصور می کرد کشور در یک سال دو جنگ بزرگ، ماه ها بلاتکلیفی سیاسی و شوک های اقتصادی متعدد را تجربه کند. اما پیامدهای این تحولات در نهایت خود را در مهم ترین شاخص اقتصاد کلان یعنی رشد اقتصادی نشان داد.
بر اساس آخرین برآوردهای رسمی، اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ تنها ۰.۲ درصد رشد داشته است. عددی که عملا به معنای توقف کامل اقتصاد است. حتی اگر بخش نفت را حذف کنیم، رشد اقتصادی به منفی ۰.۳ درصد می رسد. یعنی اقتصاد غیرنفتی کشور کوچکتر شده است.
نگاه دقیق تر به آمار تصویر نگران کننده تری را نشان می دهد. رشد بخش کشاورزی منفی شده، صنعت کوچکتر شده و خدمات که موتور اصلی رشد اقتصادی ایران در سال های اخیر بوده، تقریبا متوقف شده است. تنها بخش نفت توانسته از رشد منفی کل اقتصاد جلوگیری کند.
اما شاید مهمترین زنگ خطر سقوط سرمایه گذاری باشد. تشکیل سرمایه ثابت ناخالص که موتور محرکه تولید، اشتغال و افزایش رفاه در آینده است در سال گذشته ۲.۸ درصد کاهش داشته است. نگرانکنندهتر، سرمایهگذاری در ماشینآلات، که نقش کلیدی در افزایش بهرهوری و توسعه صنعتی دارد، کاهش چشمگیری را تجربه کرده است.
در عین حال، مصرف خانوارها کاهش یافته، صادرات کاهش یافته و واردات نیز با کاهش شدید مواجه شده است. نشانه هایی که حکایت از تضعیف فعالیت های اقتصادی و کاهش قدرت خرید دارد.
اقتصاد ایران با تحریم ها، کمبود سرمایه گذاری و عدم اطمینان مزمن دست و پنجه نرم می کرد. اما حوادث سال ۱۴۰۴ این مشکلات را تشدید کرد و نتیجه آن اقتصادی شد که نه توان رشد داشت و نه ظرفیت ایجاد رفاه بیشتر برای شهروندان.
اکنون سوال اصلی این است که آیا اقتصاد ایران می تواند از چرخه عدم قطعیت و رشد نزدیک به صفر خارج شود یا در سال های آینده به همین سمت ادامه خواهد داد؟
