چرا کریستوفر نولان هرگز درباره پایان‌های مبهم فیلم‌هایش توضیحی ارائه نمی‌دهد

کریستوفر نولان، کارگردان برنده اسکار، به خاطر ایده‌های داستانی عظیم، تصاویر باشکوه و پایان‌های مبهمی که در بسیاری از آثارش دیده می‌شود شهرت دارد.

نمونه مشهور این سبک، سکانس پایانی فیلم Inception است؛ جایی که مشخص نمی‌شود شخصیت کاب با بازی لئوناردو دی‌کاپریو واقعاً از دنیای رؤیا خارج شده و نزد فرزندانش بازگشته یا همچنان در خواب به سر می‌برد. فیلم درست پیش از آنکه فرفره‌ای که کاب برای تشخیص واقعیت از خواب استفاده می‌کند بر زمین بیفتد، به پایان می‌رسد.

با اکران فیلم تازه نولان یعنی The Odyssey، توجه علاقمندان سینما دوباره به آثار او جلب شده است. نولان در مصاحبه با برنامه The Daily Show توضیح داد که چرا تصمیم دارد هرگز پاسخ قطعی پایان‌های مبهم فیلم‌هایش را در اختیار مخاطبان قرار ندهد. او گفت که علاقه‌ای ندارد تجربه تماشای فیلم را برای بینندگان محدود کند.

هرچند این رویکرد ممکن است برای طرفدارانی که به دنبال پاسخ‌های روشن هستند ناامیدکننده باشد، اما نولان معتقد است پنهان نگه داشتن حقیقت، باعث می‌شود مخاطب بیشتر با فیلم درگیر شود و اثر برای مدت طولانی‌تری در ذهن او باقی بماند. برای موفقیت این شیوه باید خود او بداند که پاسخ واقعی چیست، اما تجربه‌ای در آغاز دوران حرفه‌ای‌اش به او آموخت که این پاسخ را هرگز با دیگران در میان نگذارد.

او در این باره چنین گفت:

برای من همیشه لایه‌های مختلفی وجود دارد که یک داستان می‌تواند در آن‌ها معنا پیدا کند. من باید پاسخ را بدانم و مشخص باشد که خودم چه برداشتی از آن دارم، چون در غیر این صورت ابهام موثر نخواهد بود و فقط به یک بی‌پاسخی تبدیل می‌شود. برای مثال، درباره پایان Inception و فرفره چرخان، مردم بارها از من پرسیده‌اند که واقعاً چه اتفاقی افتاده است.

نخستین باری که فیلمی را به شکل گسترده معرفی کردم و در جشنواره‌ها و مصاحبه‌های متعدد شرکت داشتم، مربوط به Memento بود. این فیلم را بر اساس داستان کوتاهی که برادرم جاناتان نولان نوشته بود ساختم. او همراه ما به جشنواره فیلم ونیز آمد؛ جایی که فیلم برای نخستین بار نمایش داده شد.

پس از نمایش، از من درباره ابهام پایان فیلم سؤال کردند. من پاسخ دادم که قرار است برداشت نهایی به عهده خود شما باشد، اما شخصاً فکر می‌کنم ماجرا این‌گونه رخ داده است. بعد از آن، برادرم مرا کنار کشید و گفت هیچ‌کس بخش اول حرفت را که گفتی تفسیر به عهده مخاطب است نشنید. مردم فقط چیزی را می‌شنوند که تو به عنوان پاسخ می‌گویی. برداشت تو بر همه تفسیرها غلبه می‌کند و دیگر نباید چنین کاری انجام دهی. او درست می‌گفت و از آن زمان تاکنون هرگز پاسخ قطعی نداده‌ام.

نولان پس از موفقیت نخستین فیلم بلندش، هنگام روبه‌رو شدن با پرسش‌هایی درباره پایان‌های مبهم آثار دیگری مانند The Prestige ،Inception و The Dark Knight Rises نیز از ارائه پاسخ مستقیم خودداری کرد. در میان این فیلم‌ها، Inception بیشترین تحسین منتقدان را به دست آورد و هشت نامزدی اسکار دریافت کرد. با توجه به اینکه نولان احتمال ساخت یک فیلم ترسناک را نیز بررسی می‌کند، شاید در آینده باز هم شاهد پایان‌هایی باشیم که پرسش‌های تازه‌ای در ذهن تماشاگران ایجاد کنند.

آخرین فیلم نولان، Oppenheimer در سال ۲۰۲۳ بود که برای او نخستین جایزه اسکار بهترین کارگردانی را به همراه آورد. پایان Oppenheimer نیز تا حدی مبهم است، هرچند به دلیل آنکه این اثر یک فیلم زندگی‌نامه‌ای محسوب می‌شد، نوع ابهام آن با آثار داستانی نولان تفاوت دارد.

اکنون The Odyssey نیز به دلیل اقتباس از حماسه باستانی منسوب به هومر، تجربه‌ای تازه در کارنامه نولان به شمار می‌رود. این فیلم علاوه بر اقتباسی متفاوت، همکاری او با چند بازیگر محبوب از جمله زندایا، تام هالند، لوپیتا نیونگو و جان برنثال را برای نخستین بار رقم زده است.

تماشاگران باید خودشان ببینند که نولان داستان اسطوره‌ای The Odyssey را در کدام نقطه به پایان می‌رساند و این پایان تا چه اندازه با آثار پیشین او شباهت یا تفاوت دارد.

فیلم The Odyssey کریستوفر نولان هم‌اکنون روی پرده سینماهاست.