بازار؛ گروه راه و مسکن: فرونشست زمین در ایران از بحرانهای زیستمحیطی چندسال اخیر ایران است که مهمترین علل آن در حال حاضر بحران آب و برداشت های بی رویه از ذخایر زیرزمینی است. فرونشست زمین یکی از پدیده های طبیعی و انسانی است که به فرو رفتن یا نشست سطح زمین اشاره دارد.
ایران جزو کشورهایی با بیشترین فرونشست زمین است، به حدی که میزان فرونشست زمین در ایران ۹۰ برابر میانگین کشورهای توسعه یافته است. درحال حاضر ۳۰۰ دشت ایران دچار این بحران هستند؛ در برخی از دشتهای ایران شرایط از فرونشست عبور کرده و زمین وارد مرحله بحرانی ایجاد فروچالهها قرار گرفته است، از مناطق با شرایط بحرانی میتوان به دشت کاشمر دشت کبودرآهنگ همدان، دشت ورامین، دشت نظرآباد، دشت تهران، دشت مشهد و نیشابور، دشتهای استان کرمان، اصفهان و قزوین اشاره کرد.
یکی از مواردی که در سالهای اخیر به آن به شکل ویژه توجه شده و یکی از نگرانیهای دولت و شهرداریها بوده است فرونشست زمین در اکثر مناطق شهری است. هر چند که گفته می شود علیرغم تمام این هشدارها باز هم وزارت نیرو مجوز حفر چاه در مناطق مختلف کشور و به خصوص پایتخت را صادر کرده است.
۵ درصد مساحت ایران (حدود ۸۰ هزار کیلومتر مربع) شاهد فرونشست زمین است. مساحتی معادل ۵ درصد از خاک ایران با ۳۶۰ منطقه دچار فرونشست است. ۳۶۰ منطقه فرونشست در ایران شناسایی شده که تقریباً ۹۰ هزار کیلومتر مربع را در بر میگیرد
آنطور که گفته میشود ۵ درصد مساحت ایران (حدود ۸۰ هزار کیلومتر مربع) شاهد فرونشست زمین است. مساحتی معادل ۵ درصد از خاک ایران با ۳۶۰ منطقه دچار فرونشست است. ۳۶۰ منطقه فرونشست در ایران شناسایی شده که تقریباً ۹۰ هزار کیلومتر مربع را در بر میگیرد. در سطح جهان، سالانه تنها حدود ۳ درصد از خاک یک کشور فرونشست بیش از ۲۰ سانتیمتر را تجربه میکند.
این وضعیت اینجا بسیار خطرناکتر میشود که نتایج یک تحقیق در سال گذشته نشان داد که ایران دومین کشور دنیا از نظر نرخ و سومین کشور از نظر مساحت فرونشست در جهان است.
اتحادیه اروپا ۴ میلیمتر فرونشست زمین در سال را طبیعی اعلام کرده است؛ اما میانگین فرونشست در ایران ۱۵ برابر نرخ اعلام شده از سوی اتحادیه اروپا فرونشست دارد و در برخی از دشتها حتی به ۳۶ سانتیمتر میرسد
اتحادیه اروپا ۴ میلیمتر فرونشست زمین در سال را طبیعی اعلام کرده است؛ اما میانگین فرونشست در ایران ۱۵ برابر نرخ اعلام شده از سوی اتحادیه اروپا فرونشست دارد و در برخی از دشتها حتی به ۳۶ سانتیمتر میرسد.
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بهعنوان نهاد پژوهشی وابسته به وزارت راه و شهرسازی، وظیفه مطالعه، تدوین و گسترش دانش فنی در حوزههای ساختمان، معماری، شهرسازی و حملونقل را بر عهده دارد.
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تنها سازمان رسمی و مسئولی است که وظیفه تحقیق و بررسی مسائل مربوط به ساخت و ساز را در کشور بر عهده داشته و اهداف و وظایفی را مطابق با اساسنامه خود در دستور کار دارد.
بعد از اینکه دو وزارتخانه راه و ترابری و مسکن شهرسازی ادغام و وزارت راه و شهرسازی تشکیل شد، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز با پژوهشکده حمل و نقل ادغام و مسئول هماهنگ نمودن و اجرای طرحهای تحقیقاتی و پژوهشی در حوزه صنعت حمل و نقل، شهرسازی و معماری، ساختمان و مسکن، مصالح و روشهای ساختمانی و تهیه ضوابط و مقررات، دستورالعمل و استانداردهای مربوط به این مرکز محول شد.
موضوع فرونشست زمین به قدری حیاتی و مهم است که این مرکز به عنوان بازوی پژوهشی وزارت راه و شهرسازی تلاش کرده است تا جای ممکن از نقاطی که احتمالا دچار فرونشست هستند و دلایل آن گزارشاتی را تهیه و برای رفع مشکل راهکارهایی را اعلام کند.
غزاله راهب رئیس مرکز تحقیات راه، مسکن و شهرسازی در پاسخ به این پرسش که آیا کل تهران دچار فرونشست زمین شده است؟ چرا که اعلام فرموده بودید گزارشی اخیرا به شهرداری ارائه شده و نقاطی که فرونشست زمین زیادی دارند باید راهکاری اندیشیده شود گفت: فرونشست زمین بیشتر در مناطق جنوب تهران رخ داده است، اما اغلب مناطق تهران درگیر فرونشست زمین هستند. میانگین نرخ فرونشست در استان تهران بین ۲۰ تا ۲۵ سانت متغیر است.
قطعا اقدام وزارت نیرو و شرکت آب و فاضلاب تهران در حفر ۱۲۰ حلقه چاه موجب سرعت بیشتر فرونشست زمین خواهد شد
رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پاسخ به این پرسش که اخیرا وزارت نیرو به شرکت آب و فاضلاب استان تهران دستور داده است تا ۱۲۰ حلقه چاه در مناطق مختلف پایتخت حفر کند. آیا این موضوع موجب بیشتر شدن فرونشست زمین نخواهد شد؟ گفت: قطعا اقدام وزارت نیرو و شرکت آب و فاضلاب تهران در حفر ۱۲۰ حلقه چاه موجب سرعت بیشتر فرونشست زمین خواهد شد.
او افزود: به همین دلیل کارگروه ملی ستاد ملی فرونشست تصویب شد که ذیل شورای عالی آب شکل بگیرد و کنترل و نظارت بیشتری در خصوص فرونشست زمین داشته باشد. پس این کارگروه میتواند جلوی حفر این چاهها را بگیرد. اساسا کارگروه ملی فرونشست زمین که هماهنگیهای لازم را اخذ کند ذیل کارگروه شورای عالی آب شکل گرفته است که اقدامات لازم را انجام دهد.
راهب در پاسخ به این پرسش که آیا به سازمانهای متولی این موضوع اطلاع داده شده است؟ گفت: شهرداری تهران از این گزارشها مطلع شده است. اما اینکه این فرونشست زمین در این مناطق میتواند خطرناک باشد اینگونه نیست. هشدارهای لازم داده شده است که مصرف آب از چاهها باید قطع شود. به هر صورت پایش میزان فرونشست در مناطق مختلف کشور یکی از اقداماتی است که مدام توسط مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی انجام میشود.
وی تاکید کرد: این اقدام مرکز تحقیقات با همکاری دستگاههایی مثل سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، سازمان نقشهبرداری کشور، پژوهشکده زلزله و پژوهشکده هوایی و سازمان زمینشناسی در حال انجام است و کارگروهی ویژه برای این موضوع تشکیل شده تا بتوان رصد دقیقی از عرصههای فرونشست، بهویژه در حوزه زیرساختهای سکونتی، شریانهای حیاتی و ابنیه فنی کشور انجام شود.
مناطق حاشیهای جنوب تهران و منطقه ۱۸، منطقه ۱۹ و منطقه ۲۰ تهران بیشترین فرونشست زمین را دارند
راهب در پاسخ به این پرسش که ۸ منطقه از تهران فرونشست زمین دارند. آیا این موضوع صحت دارد؟ گفت: مناطق حاشیهای جنوب تهران و منطقه ۱۸، منطقه ۱۹ و منطقه ۲۰ تهران بیشترین فرونشست زمین را دارند. فرونشست در مناطق مختلف ایران از جمله جنوب تهران، کرمان، یزد و اصفهان مشاهده میشود و آثار آن در نقاط متعددی از کشور قابل رؤیت است
فرونشست زمین بر اثر برداشت بی رویه آب از منابع زیرزمینی شاید یکی از دلایل اصلی باشد. بسیاری از آبخوانها (سفرههای آب زیرزمینی) خشک یا به زودی خشک خواهند شد. گزارشی که کمیته مقابله با خشکسالی در وزارت کشور منتشر کرده و ریاست آن بر عهده خانم بنفشه زهرایی است نشان میدهد که تا کمتر از ۱۰ سال دیگر بیش از ۲۰ درصد از آبخوانهای ما کاملاً از آب تهی میشود و با بحران مهاجرتهای گسترده رو به رو خواهیم بود.
فرونشست زمین می تواند به دلیل عواملی همچون استخراج منابع زیرزمینی، آب های زیرزمینی، حفاری معادن و یا عوامل طبیعی مانند انحلال سنگ ها و زمین لرزه رخ دهد. این پدیده در مناطقی که زمین های آن ها از رس یا سیلت تشکیل شده اند، شدیدتر است، زیرا این نوع خاک ها به راحتی فشرده می شوند و سطح زمین را دچار فروریزش می کنند. اهمیت این موضوع تا جایی است که برخی از مناطق ایران، با نرخ فرونشستی بالاتر از متوسط جهانی مواجه هستند که نگرانی های فراوانی به همراه دارد و نیازمند اقدامات پیشگیرانه است.
منبع:تحلیل بازار
