به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند ، حاشیه نشینی فقط یک موقعیت جغرافیایی نیست؛ شرایطی است که فقر، کمبود امکانات و احساس بی توجهی به هم گره خورده است. در خراسان جنوبی، گسترش سکونتگاههای غیررسمی در اطراف شهرها به یکی از جدیترین دغدغههای اجتماعی تبدیل شده است. دغدغه ای که اگر امروز برطرف نشود، فردا با بحران های پیچیده تری خود را نشان خواهد داد.
حاشیه نشینی; محصول مهاجرت ناخواسته
خشکسالی های پی در پی، کاهش درآمد کشاورزی، نبود شغل پایدار در روستاها و گرانی مسکن در شهر بسیاری از خانواده ها را به حاشیه رانده است. مرزی که نه امکانات شهر دارد و نه پیوندهای امنیتی و اجتماعی روستا. این مهاجرت ناخواسته اغلب بدون برنامه ریزی و حمایت صورت می گیرد و نتیجه آن شکل گیری شهرک هایی با حداقل استانداردهای زندگی است.
زندگی در حاشیه و روایت ساکنان
یکی از زنان ساکن روستای دستگرد در حالی که نوزاد خود را در آغوش گرفته از زندگی پر استرس خود می گوید: خانه ما سقف دارد اما دل ما پر از قرص نیست. هیچ مدرسه مناسبی در این نزدیکی وجود ندارد، هیچ درمانگاهی وجود ندارد. وقتی بچه ای مریض می شود اول دعا می کنیم که جدی نباشد بعد دنبال ماشین می گردیم تا خودمان را به شهر برسانیم. گاهی اوقات فقط کرایه بیشتر از پولی است که در خانه داریم.
وی با بیان اینکه کمبود امکانات اولیه بیش از همه مادران را فرسوده می کند، ادامه می دهد: مادرانی که هر روز نگران سلامت و آینده فرزندان خود هستند.
جوانی که شغل ثابتی ندارد و به کار روزانه مشغول است، درباره ناامنی همیشگی زندگی در حاشیه شهر بیرجند می گوید: هر روز صبح با امید از خانه بیرون می روم اما معلوم نیست شب با دست پر برمی گردم یا نه. اگر کار هست نان هست و اگر نه هیچ. ما نه بیمه داریم نه پشتیبانی.
احمدی با بیان اینکه یک بیماری ساده می تواند تمام زندگی ما را نابود کند، می افزاید: تنها خوشبختی ما بچه هاست. فقط امیدواریم که آینده آنها مثل امروز ما نباشد. برخی دیگر از اهالی بیش از فقر مادی در مورد فشاری که نگاه قضاوت کننده به آنها وارد می کند، می گویند: به محض اینکه آدرس ما را می پرسند و متوجه می شوند که ما در حاشیه هستیم، رفتار تغییر می کند. انگار از قبل در مورد ما تصمیم گرفته اند. ما جنایتکار نیستیم، ما جنایتکار نیستیم. ما فقط فقیریم
به گفته آنان، این نگاه تبعیض آمیز باعث تقویت احساس طرد و بی اعتمادی در میان ساکنان حاشیه و عمیق شدن فاصله حاشیه و بافت شهر می شود. این روایات نشان می دهد که حاشیه نشینی فقط کمبود امکانات نیست. مجموعه ای از نگرانی، ناامنی و احساس دیده نشدن است که هر روز با ساکنان این مناطق زندگی می کند.
در بسیاری از مناطق حاشیه نشین، کودکان اولین قربانیان شرایط نابرابر هستند. ترک تحصیل، کار کودکان، آموزش ضعیف و کمبود فضاهای فرهنگی و ورزشی آینده این نسل را تهدید می کند. نبود امکانات تفریحی سالم آنها را در معرض آسیب هایی قرار می دهد که گاه جبران ناپذیر است.
بازآفرینی محلات تاریخی بیرجند حفظ هویت و کاهش آسیب های اجتماعی
محله های موسی بن جعفر، غبانل (ته ده)، خیرآباد و کاظمیه (دشگری) محله هایی با هویت تاریخی شهرستان بیرجند هستند که با تحولات جمعیتی و چالش های اجتماعی نیازمند برنامه های محله محور هستند. مرکز خراسان جنوبی همواره به خاطر مناطق غنی تاریخی و فرهنگی شهرت داشته است. محله هایی با کوچه های باریک و خانه های خشتی مهد بسیاری از نخبگان استان بوده و هویت شهر را شکل داده است. اما مهاجرت به جنوب شهر و تغییر ترکیب جمعیتی باعث تراکم، افزایش آسیب های اجتماعی و احساس ناامنی در این محله ها شده است. برای مقابله با این چالش ها، نهادهای مسئول اعم از شهرداری، آموزش و پرورش و سازمان های مردم نهاد طرح های بازآفرینی شهری و طرح های محله محور را اجرا کرده اند. یکی از نمونه های موفق «مدرسه اجتماعی» در دبیرستان سلمان فارسی محله موسی بن جعفر است که با توانمندسازی دانش آموزان و اهالی، الگویی موفق برای بهبود شرایط محله و ارتقای مشارکت اجتماعی ایجاد کرده است.
حاشیه نشینی زادگاه آسیب است
علی رضایی کارشناس مسائل اجتماعی در گفت وگو با خبرنگار تسنیم می گوید: حاشیه نشینی به خودی خود آسیب نیست بلکه بستری برای تولید آسیب های اجتماعی است. وقتی فقر، بیکاری، آموزش ضعیف و کمبود خدمات در یک مکان متمرکز شود، احتمال اعتیاد، بزهکاری، خشونت خانگی و ترک تحصیل به شدت افزایش می یابد.
وی با بیان اینکه این آسیب ها محدود به حاشیه نبوده و دیر یا زود به بافت شهر نیز سرایت می کند، تاکید می کند: سیاست های حمایتی موقت و کوتاه مدت تنها چهره مشکل را پاک می کند. راه حل، توانمندسازی واقعی ساکنان و بازگرداندن کرامت انسانی آنهاست.
رضایی معتقد است: راه حل واقعی توانمندسازی ساکنان حاشیه شهر و احیای کرامت انسانی آنهاست. وقتی افراد آموزش ببینند، مهارت کسب کنند و به خدمات اجتماعی و رفاهی دسترسی داشته باشند، هم مشکلات فردی کاهش می یابد و هم سلامت اجتماعی جامعه تضمین می شود.
به گفته وی تمرکز بر توانمندسازی و ایجاد فرصت های پایدار رمز کاهش آسیب های اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهری است.
توسعه نامتوازن، ریشه بحران
مریم حسینی کارشناس شهرسازی نیز معتقد است حاشیه نشینی حاصل توسعه نامتوازن است. وقتی شهر بدون برنامه رشد می کند و مسکن با توجه به توان اقتصادی فقرا تامین نمی شود، سکونتگاه های غیررسمی شکل می گیرد.
وی خاطرنشان کرد: نبود زیرساخت های شهری در این مناطق خطرات زیست محیطی و ایمنی را افزایش می دهد. از فرونشست زمین تا آسیب پذیری بالا در برابر زلزله و سیل. بازآفرینی شهری باید با مشارکت خود ساکنان انجام شود. حذف حاشیه بدون حل ریشه های اقتصادی و اجتماعی فقط جابجایی بحران است.
انتهای پیام/۲۵۷
منبع:تسنیم
