صندوق بیمه کشاورزان، روستاییان و عشایر علیرغم اینکه وضعیت مالی بهتری نسبت به بسیاری از صندوق های بازنشستگی در کشور دارد، با چهار چالش اساسی از جمله پوشش بیمه ای محدود، تعداد کم بیمه گذاران فعال، مستمری ناکافی و بدهی دولت مواجه است. ادامه این روند می تواند بر ثبات مالی صندوق تاثیر بگذارد.
صندوق بیمه کشاورزان، روستائیان و عشایر در سال ۱۳۸۳ به منظور گسترش پوشش بیمه ای در بین جمعیت روستایی و عشایری کشور تأسیس شد. بر اساس آمار سال ۱۴۰۲ جمعیت روستایی کشور حدود ۲۶.۵ میلیون نفر بوده است. از این تعداد ۱۴ میلیون نفر بین ۱۸ تا ۵۰ سال هستند که با کسر افراد تحت پوشش سایر صندوق های بیمه، جمعیت هدف صندوق به حدود ۹.۳ میلیون نفر می رسد.
داده ها نشان می دهد که تنها ۳۱ درصد از جامعه هدف تحت پوشش صندوق هستند. نسبت پوشش در استان های مختلف نیز به طور قابل توجهی متفاوت است. بنابراین این نسبت در کرمانشاه ۶۳ درصد و در سیستان و بلوچستان ۷ درصد است.
سهم کم بیمه گذاران فعال
پوشش بیمه ای به معنای پرداخت مستمر حق بیمه نیست. با حذف اعضای غیرفعال، میانگین نسبت پوشش بیمه گذاران فعال به ۲۲ درصد کاهش می یابد. به عبارت دیگر، از هر ۱۰۰ نفر واجد شرایط عضویت در صندوق، تنها ۲۲ نفر به صورت فعال حق بیمه پرداخت می کنند. تعداد کم بیمه گذاران فعال، ظرفیت درآمدی صندوق را محدود می کند و بر پایداری بلندمدت آن تأثیر می گذارد.
بررسی های مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد که مستمری پرداختی این صندوق برای تامین هزینه های زندگی کافی نیست. در سطح هشتم بیمه، مستمری حدود ۵۴ درصد از هزینه های زندگی را پوشش می دهد و این نسبت در سطح اول به ۱۳ درصد می رسد. در استان سیستان و بلوچستان با وجود وضعیت بهتر در برخی سطوح بیمه، مستمری پایه یک تنها حدود ۲۵ درصد هزینه های زندگی را پوشش می دهد. این ارقام نشان می دهد که رشد مستمری ها همگام با افزایش هزینه های زندگی و تورم نبوده است.
کاهش نسبت حمایت و وابستگی به منابع دولتی
نسبت حمایت تعداد بیمه گذاران به ازای هر مستمری را نشان می دهد. این شاخص از حدود ۵۲۰ در سال های ابتدایی فعالیت صندوق به ۵/۹ در سال ۱۴۰۲ کاهش یافته است که برآوردها نشان می دهد در صورت ادامه روند فعلی این نسبت تا سال ۱۴۲۲ به حدود ۴ خواهد رسید و در عین حال نسبت حمایت های مالی نیز رو به کاهش بوده است. افزایش تعداد مستمری بگیران و کاهش رشد بیمه گذاران جدید فشار مالی صندوق را افزایش داده است. در ساختار تامین مالی صندوق، ۱۰ درصد حق بیمه ۱۵ درصدی بر عهده دولت و ۵ درصد به عهده بیمه شدگان است. تاخیر دولت در پرداخت سهم خود در سال های اخیر منابع مالی صندوق را تحت فشار قرار داده است.
بدهی دولت و چشم انداز مالی صندوق
بر اساس آمارهای موجود، بدهی دولت به صندوق بیمه کشاورزان، روستاییان و عشایر به ۲۴ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان رسیده است. همچنین گزارش های اکچوئری نشان می دهد که این صندوق در پایان سال ۱۴۰۱ با ۲۵.۵ هزار میلیارد تومان کسری مالی مواجه بوده است.
مجموع این شاخص ها نشان می دهد که صندوق با وجود وضعیت مناسب تر نسبت به بسیاری از صندوق های بازنشستگی کشور، در حوزه پوشش بیمه ای، کفایت بازنشستگی، نسبت حمایتی و تامین مالی با چالش های ساختاری مواجه است. ادامه این روند می تواند ثبات مالی صندوق را در سال های آینده به خطر بیندازد.
