بحران روغن موتور؛ عرضه داخلی به یک پنجاهم رسید

بررسی میدانی آخرین خودرو نشان می دهد سهم هفتگی برخی فروشندگان از روغن موتور داخلی از ۱۵۰ کارتن به سه کارتن کاهش یافته است؛ همزمان، اختلاف قیمت مصوب و بازار در برخی محصولات به چند میلیون تومان می رسد.

کاهش شدید عرضه روغن موتور در شبکه پخش

بازار روغن موتور با کاهش عرضه، کمبود محصولات پرمصرف و افزایش فاصله قیمت مصوب و بازار مواجه شده است. بررسی میدانی آخرین خودرو از بازار و شبکه پخش نشان می دهد برخی فروشندگان در بهترین حالت، هفته ای سه کارتن روغن از هر شرکت ایرانی دریافت می کنند؛ در حالی که پیش از این، سهم هفتگی آنها حدود یک خاور، معادل ۱۵۰ کارتن، بوده است.

این مقایسه از کاهش ۹۸ درصدی عرضه در نمونه مورد بررسی حکایت دارد؛ به عبارت دیگر، میزان روغن دریافتی برخی فروشندگان به یک پنجاهم گذشته رسیده است.

بیشترین کمبود در روغن های پرمصرف خودروهای رایج مشاهده می شود. روغن ‎W20-50‎ که در خودروهای قدیمی تر و پرتعداد بازار مانند پراید و پژو و بسیاری از خودروهای هشت سوپاپ کاربرد دارد، با محدودیت بیشتری روبه رو است. پس از آن، روغن ‎W10-40‎ مورد استفاده در خودروهایی مانند پژو ۲۰۶ و ۲۰۷ و بسیاری از خودروهای ۱۶ سوپاپ نیز با کمبود عرضه مواجه شده است.

بررسی میدانی آخرین خودرو همچنین نشان می دهد وضعیت روغن موتورسیکلت بحرانی تر از روغن خودرو است؛ در مقابل، روغن موتور خودروهای دیزلی شرایط بهتری دارد. فعالان بازار تقاضای کمتر برای این گروه از محصولات را یکی از دلایل وضعیت مناسب تر عرضه می دانند.

روغن وارداتی موجود است؛ روغن داخلی چرا کمیاب شده؟

یکی از نکات قابل توجه در بازار، موجود بودن روغن موتور خارجی و وارداتی با وجود قیمت بالاتر و مشتریان کمتر است؛ وضعیتی که در کنار کاهش سهمیه روغن تولید داخل، پرسش هایی درباره سازوکار تامین و توزیع این محصولات ایجاد می کند. اطلاعات مستقلی درباره مسیر ورود یا حجم واردات روغن موتور خارجی به دست نیامده است و سازوکار تامین آن همچنان نیازمند توضیح از سوی مراجع مرتبط است.

نفت بهران: تامین مواد اولیه دشوار شده است

حمید حاجی پور، مدیر روابط عمومی شرکت نفت بهران، در گفت وگو با آخرین خودرو گفت: تمام شرکت های تولیدکننده روغن موتور با مشکل تامین مواجه شده اند. به گفته او، تحریم های اقتصادی و محاصره اقتصادی محدودیت های موجود در تامین مواد اولیه را تشدید کرده و به ویژه در حوزه لجستیک، شرایط دشوارتری ایجاد کرده است. حاجی پور توضیح داد: برخلاف برخی صنایع، تولیدکنندگان روغن موتور امکان تامین ساده و درون گروهی خوراک مورد نیاز خود را ندارند.

او گفت: تولید بسیاری از شرکت ها و کارخانه ها کاهش یافته و برخی واحدها به دلیل نداشتن مواد اولیه، عملا امکان تولید ندارند. با این حال، بهران به دلیل مسئولیتی که در قبال بازار دارد، با تمام ظرفیت تولید می کند. مدیر روابط عمومی بهران رقم دقیقی از میزان افت تولید این شرکت اعلام نکرد، اما تاکید کرد بخشی از مواد اولیه وارداتی هنوز وارد کشور نشده است.

اختلال در زنجیره تولید روغن موتور

روغن پایه از پالایشگاه تامین می شود و با اضافه شدن ادتیو، محصول نهایی تولید می شود. حاجی پور این توضیح را تایید کرد و گفت: تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت به مواد اولیه ای نیاز دارند که باید از صنایع دیگر، از جمله شرکت های پتروشیمی، تامین شود. او همچنین گفت: بخشی از مواد تخصصی مورد استفاده در صنعت روغن موتور مانند فورفورال در داخل کشور تولید و به شرکت های دیگر تحویل داده می شود. به گفته حاجی پور، بهران تولیدکننده و صادرکننده فورفورال است؛ شرکت هایی از جمله نفت سپاهان و نفت پارس از این مواد استفاده می کنند و بخشی از آنها نیز به کشورهایی مانند عراق صادر می شود. حاجی پور تاکید کرد: اختلال در تامین مواد اولیه می تواند سایر صنایع و در نهایت مصرف کننده نهایی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

نکته تلخ در زنجیره تولید روغن موتور این است که حتی مواردی مثل کارتن بسته بندی یا بشکه فلزی برای عرضه روغن به بازار بسیار گران و همچنین بسیار کمیاب شده است.

روغن دولتی ۱.۷ میلیون تومانی در بازار تا ۷ میلیون تومان فروخته می شود

یکی از محورهای گفت وگو با مدیر روابط عمومی بهران، فاصله قیمت مصوب و بازار بود. حاجی پور گفت: روغنی که با قیمت یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان عرضه می شود، در بازار با قیمت ۷ میلیون تومان به فروش می رسد. او نظارت بر قیمت ها را بر عهده سازمان تعزیرات حکومتی و سازمان حمایت از مصرف کنندگان دانست، اما گفت با وجود این نظارت ها، فاصله قیمت مصوب و بازار همچنان قابل توجه است. حاجی پور این اختلاف را به سودجویی برخی واسطه ها نسبت داد و گفت: این وضعیت تنها به بهران محدود نیست و شرکت هایی مانند ایرانول، نفت فارس و نفت سپاهان نیز با شرایط مشابهی روبه رو هستند.

او توضیح داد: قیمت واقعی یک محصول می تواند حدود ۲ میلیون تومان باشد، در حالی که همان محصول با قیمت بسیار بالاتری در بازار فروخته می شود. از نگاه او، در چنین شرایطی تولیدکننده و مصرف کننده نهایی هر دو متضرر می شوند و سود اصلی به واسطه ها می رسد. حاجی پور در پاسخ به پرسش خبرنگار درباره احتمال احتکار روغن توسط واسطه ها، این گزاره را تایید کرد و گفت: با توجه به تجربیات پیشین و وضعیت فعلی، این گزاره اصلا بعید نیست.

تولید روغن های بنزینی و گازوئیلی زیان ده است

حاجی پور در پاسخ به پرسش آخرین خودرو درباره تاثیر افزایش هزینه ها و محدودیت قیمت گذاری گفت: تولید روغن های بنزینی و گازوئیلی برای بهران و دیگر شرکت های تولیدکننده زیان ده است؛ وضعیتی که به گفته او، دست کم در ۷ تا ۱۰ سال گذشته وجود داشته است. او گفت: بهران برای کاهش هزینه ها از صرفه جویی و اصلاح فرمولاسیون استفاده کرده است. به گفته مدیر روابط عمومی بهران، پژوهشگران این شرکت با اصلاح فرمول و جایگزینی برخی مواد، بخشی از هزینه ها را جبران کرده اند؛ بدون آنکه کیفیت محصول کاهش پیدا کند. حاجی پور تاکید کرد: این شرکت اقدامی برای کاهش کیفیت انجام نداده و تلاش کرده کیفیت محصول را حفظ کند. او همچنین گفت بخشی از مواد اولیه در مقاطع مختلف و با نرخ های متفاوت خریداری شده است. از نگاه او، قیمت گذاری دستوری به تولیدکننده فشار وارد می کند و در عین حال، مصرف کننده را نیز از دسترسی به محصول با قیمت منطقی محروم می سازد.

هزینه تامین ارز و حمل کانتینر چند برابر شده است

حاجی پور مشکلات لجستیکی و تامین ارز را از عوامل افزایش هزینه تولید عنوان کرد. به گفته او، شرکت نفت بهران در سال گذشته بیش از ۱۰۰ میلیون دلار ارز دریافت کرده بود؛ اما میزان تخصیص ارز امسال، تا زمان انجام این گفت وگو و بنا بر اطلاع او، حدود چهار میلیون دلار بوده است. او این رقم را در مقایسه با نیاز شرکت ناچیز دانست و گفت: بهران برای تامین منابع مورد نیاز ناچار شده از ارز تالار دوم یا بازار آزاد استفاده کند.

حاجی پور گفت: این شرکت ارز مورد نیاز خود را از بازار آزاد، از جمله بازار ارز در چهارراه استانبول، خریداری کرده است. او افزود: در مقطعی، نیاز ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیون دلاری شرکت از بازار تامین شده است. به گفته مدیر روابط عمومی بهران، هزینه های شرکت در برخی بخش ها دو برابر و در مواردی تا هشت برابر شده است. او همچنین درباره هزینه حمل کانتینر از پاکستان به ایران گفت: این رقم پیش از شرایط فعلی حدود ۱۴۰۰ دلار بوده و اکنون به ۱۰ تا ۱۲ هزار دلار رسیده است.

حاجی پور گفت: بهران برای حفظ پایداری بازار از مسیرهای جایگزین استفاده می کند و بخشی از مواد اولیه را از پاکستان و بخشی را از مسیرهای شمالی کشور تامین می کند. به گفته او، بخشی از مواد اولیه وارد کشور شده و تولید ادامه دارد؛ اما بخشی از مواد وارداتی همچنان در مسیر است.

فروش مستقیم بهران؛ هدف گذاری برای ۵۰ شعبه

بهران توسعه فروش مستقیم به مصرف کننده را نیز در دستور کار دارد. حاجی پور گفت: این شرکت در حال حاضر بهران پلاس را با چهار شعبه در تهران راه اندازی کرده و قصد دارد تا پایان سال تعداد شعبه های خود را در سراسر کشور به حداقل ۵۰ شعبه برساند. به گفته او، هدف این طرح عرضه مستقیم روغن موتور با قیمت مصوب و کاهش نقش واسطه ها در توزیع است. حاجی پور تجربه اولیه شعبه های راه اندازی شده را موفق ارزیابی کرد و گفت: برای افرادی که قصد فعالیت در این طرح را داشته اند، مشوق هایی در نظر گرفته شده است. او همچنین از فعالیت پایانه هایی خبر داد که در آنها افراد با کارت ملی یک روغن ۲۰ لیتری برای استفاده شخصی دریافت می کنند. به گفته حاجی پور، این پایانه ها در تهران، اصفهان، تبریز و یک استان دیگر فعالیت دارند.

واقعی شدن قیمت ها؛ راهکار پیشنهادی بهران

مدیر روابط عمومی بهران معتقد است واقعی شدن قیمت ها و کاهش مداخله دولت در بازار می تواند به تنظیم عرضه و تقاضا کمک کند. حاجی پور در پاسخ به پرسش خبرنگار درباره نقش دولت گفت: دولت می تواند نقش تنظیم گری داشته باشد یا حمایت خود را کاهش دهد تا بازار خودش را اصلاح کند. او تاکید کرد: با واقعی شدن قیمت ها، انگیزه فروش محصول با نرخ های غیرواقعی کاهش می یابد و روغن بیشتری در بازار عرضه می شود.

محموله جدید بهران؛ تامین مواد اولیه برای یک سال

حاجی پور گفت: محموله ای از مواد اولیه بهران قرار است هفته آینده وارد کشور شود و با ورود آن، شرکت برای حدود یک سال از واردات برخی مواد اولیه بی نیاز خواهد شد. او توضیح داد: بهران از هم اکنون برای تامین مواد مورد نیاز سال آینده برنامه ریزی می کند تا در صورت تداوم شرایط موجود، بتواند بازار را حفظ کند. مدیر روابط عمومی بهران با اشاره به محاصره اقتصادی، جنگ و احتمال وقوع جنگ مجدد گفت: شرکت باید بتواند مواد اولیه مورد نیاز خود را تامین کند. او ابراز امیدواری کرد با ورود محموله هفته آینده، بهران بتواند به شرایط اولیه پیش از جنگ بازگردد.

بحران روغن موتور؛ تولید، توزیع و قیمت گذاری زیر فشار

بررسی میدانی آخرین خودرو از کاهش شدید عرضه روغن داخلی حکایت دارد؛ در حالی که مدیر روابط عمومی بهران نیز از مشکلات تامین مواد اولیه، افزایش هزینه ها و زیان ده بودن تولید روغن های بنزینی و گازوئیلی سخن می گوید. در کنار این عوامل، فاصله چند میلیونی قیمت مصوب و بازار و موجود بودن روغن وارداتی با قیمت بالاتر، پرسش هایی درباره سازوکار توزیع ایجاد می کند. اگر تولیدکنندگان از کمبود مواد اولیه می گویند،

 چه میزان از کاهش عرضه به افت تولید مربوط است و چه میزان به شبکه توزیع و فاصله قیمت مصوب با بازار؟

پاسخ به این پرسش ها نیازمند شفافیت درباره میزان تولید، سهمیه بندی شبکه پخش، سازوکار قیمت گذاری و مسیر تامین روغن های وارداتی است. روشن شدن میزان واقعی عرضه و مسیر توزیع می تواند تصویر دقیق تری از بحران بازار روغن موتور ارائه دهد.