اکوایران: تورم های بسیار بالا چگونه شکل می گیرد؟ آیا افزایش قیمت نفت، افزایش هزینه های تولید یا جهش نرخ ارز به تنهایی می تواند اقتصاد را به تورم نزدیک به ۱۰۰ درصد برساند؟
به گزارش اکو ایران، تورم های بالا چگونه شکل می گیرد؟ آیا افزایش قیمت نفت، افزایش هزینه های تولید یا جهش نرخ ارز به تنهایی می تواند اقتصاد را به تورم نزدیک به ۱۰۰ درصد برساند؟
بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان می دهد که پاسخ به این سوال چندان ساده نیست. با توجه به سخنرانی دکتر تیمور رحمانی در همایش چشم انداز اقتصادی ایران ۱۴۰۵، هر چند شوک های هزینه ای می تواند سطح قیمت ها را افزایش دهد، اما به تنهایی قادر به ایجاد تورم های بسیار بالا و پایدار نیست. آنچه که یک شوک محدود را به بحران تورمی تبدیل می کند، مدیریت سیاست گذار، وضعیت مالی دولت و مکانیسم تامین کسری بودجه است.
تجربه کشورهای پیشرفته نمونه بارز این موضوع است. اقتصادهایی مانند ایالات متحده، فرانسه و آلمان در دهه ۱۹۷۰ با شوک های نفتی سنگین مواجه شدند، اما این شوک ها به تورم خارج از کنترل منجر نشد. در میان آنها، تجربه آلمان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. کشوری که حتی در زمان اتحاد مجدد آلمان و با وجود هزینه های سنگین بازسازی بخش شرقی، توانست تورم را در محدوده کنترل شده نگه دارد. به گفته رحمانی، حافظه تاریخی آلمان از تجربه تورم فوق العاده و پایبندی جدی سیاستگذاران این کشور به ثبات پولی نقش مهمی در این موفقیت داشت.
بررسی کشورهای در حال توسعه نیز همین پیام را تایید می کند. هند و مراکش علیرغم مواجهه با فشارهای جهانی هزینه، اجازه ندادند تورم به پدیده ای انفجاری و پایدار تبدیل شود. از سوی دیگر، تجربه کشورهایی مانند ترکیه و مکزیک نشان می دهد که وقتی شوک های خارجی با نارضایتی داخلی و سیاست های پولی نامناسب همراه شود، تورم می تواند به یک بحران مزمن تبدیل شود.
از دیدگاه رحمانی برای درک ریشه تورم در ایران باید فراتر از ارقام رسمی بودجه نگاه کرد. بودجه عمومی تنها بخشی از وضعیت مالی دولت را نشان می دهد و بخش مهمی از تعهدات در قالب اختلاف نظرهای پنهان شکل می گیرد. از زیان شرکت های دولتی و یارانه های پنهان تا تعهدات استخدامی و مشکلات سیستم بانکی.
این نارضایتی ها زمانی به تورم تبدیل می شود که دولت نتواند از راه های ثابت و غیرتورمی تامین مالی کند. در چنین شرایطی فشار کسری ها به شبکه بانکی و منابع پولی منتقل می شود و در نهایت در قالب رشد نقدینگی و افزایش سطح عمومی قیمت ها خودنمایی می کند.
تحلیل تجربه جهانی نشان می دهد که مسئله اصلی تنها وجود شوک نیست. بلکه روشی است که اقتصاد با شوک ها مواجه می شود. مهار تورم پایدار نیازمند شفاف سازی وضعیت مالی دولت، اصلاح ساختار بودجه و تغییر مسیر تامین کسری ها از روش های تورمی به روش های پایدار است.
