چرا سرمایه گذاری در ایران کاهش یافت؟

وقتی از خیابان ها و جاده ها عبور می کنیم، وقتی فرزندان خود را در مدرسه ثبت نام می کنیم یا حتی به خرید خانه و امکانات اطراف آن فکر می کنیم، از کالاهایی استفاده می کنیم که به ندرت به آنها توجه می کنیم: زیرساخت ها. در جنبه دیگری از زندگی، زمانی که به دنبال شغل هستیم و می خواهیم درآمد خود را افزایش دهیم، بدون اینکه متوجه باشیم تحت تاثیر دو شاخص اقتصادی قرار می گیریم: سرمایه گذاری و رشد اقتصادی. متغیری که شاید از یک سو تا حدی انتزاعی و غیرقابل تصور به نظر برسد، اما در درازمدت عامل اصلی ایجاد کشوری صنعتی، مدرن و آباد تلقی می شود. به عبارت دیگر، این سرمایه گذاری است که آینده بلندمدت یک ملت و جامعه را می سازد، سرنوشت نسل های آینده را رقم می زند، زیرساخت ها را فراهم می کند و با رونق ایجاد شده، مقدمات افزایش دستمزدها را فراهم می کند.

چرا سرمایه گذاری کاهش یافت؟

در سال گذشته تشکیل سرمایه ثابت ناخالص به این معنا که جبران استهلاک نیز لحاظ شود، معادل ۲ میلیون و ۱۵۷ هزار میلیارد تومان بوده است. رقمی که در مقایسه با سال ۱۴۰۳ حدود ۱۲ درصد کاهش داشته است. از سوی دیگر، وقتی به رشد سرمایه‌گذاری از سال ۲۰۱۶ نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که رشد این متغیر بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸ منفی بوده است، اما از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۱۸ مثبت تخمین زده می‌شود. در واقع، پس از خروج شدید ترامپ از تحریم‌های J2017 در اوایل تحریم‌ها، بازگشت شدید ترامپ از برجام بود. بر فروش نفت کشور تحمیل شد و نوسانات و ابهامات قابل توجهی نیز در فضای اقتصادی پدیدار شد. بنابراین طبق آمار بانک مرکزی رشد سرمایه گذاری در سال ۱۳۹۶ نسبت به سال ۱۳۹۵ ۱۶ درصد کمتر بوده است که در سال ۱۳۹۷ این شاخص منفی ۵.۳ درصد برآورد شده است.

اما پس از اینکه بایدن جای ترامپ را در کاخ سفید گرفت و تحریم‌ها علیه اقتصاد کشور کمی آسان‌تر پیگیری شد، فروش نفت و درآمدهای نفتی افزایش یافت و وضعیت اقتصادی کشور بهبود یافت. در نتیجه این رویدادها و جبران رشد منفی در سال های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸، رشد سرمایه گذاری بین سال های ۲۰۱۹ تا ۲۰۱۸ مثبت محاسبه شده است.

با این وجود، سایه تحریم ها همچنان بر اقتصاد کشور سنگینی می کرد. علاوه بر این، مشکلات ناشی از تصمیمات نادرست در سیستم حکمرانی و مداخلات گسترده دولت در اقتصاد به افزایش عدم اطمینان دامن زد. همچنین اضافه شدن دو جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل و جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل با ایران از مهمترین اتفاقات سال گذشته بود که بحران ها و مشکلات قابل توجهی را برای اقتصاد کشور ایجاد کرد. از این رو رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص در سال گذشته یکی از کمترین مقادیر خود از سال ۱۳۹۵ را به ثبت رساند.

یک سیاستمدار چه باید بکند؟

هر سال وقتی یک رویداد بین المللی مانند المپیک، بازی های آسیایی یا جام جهانی برگزار می شود، این حسرت بر دل ایرانی ها سنگینی می کند که چرا کشور خودمان نمی تواند میزبان این مسابقات و رویدادهای جهانی باشد. پاسخ در روند انباشت سرمایه در سال های گذشته و ارتباط آن با رشد اقتصادی نهفته است. سرمایه گذاری در زیرساخت ها و صنایع منجر به افزایش درآمد عموم مردم و رشد اقتصادی می شود. اگرچه زمان بر است، اما درآمد زیادی برای اقتصاد به ارمغان می آورد. به عبارت دیگر ثمره سرمایه گذاری و پس انداز افزایش رفاه و بهبود معیشت مردم است.

این نشان می دهد که با توجه به شرایط بحرانی تشکیل سرمایه در اقتصاد کشور، سیاستمداران و سیاست گذاران اقتصادی ایران باید برای شرایط موجود چاره اندیشی کنند. راه حلی که از طریق رفع دائمی و دائمی تحریم های آمریکا، اصلاحات ساختاری، کوچک شدن دولت و ایجاد فضایی با ثبات برای بخش خصوصی و بنگاه های اقتصادی انجام می شود. این گونه است که رشد سرمایه گذاری و بعدها رشد و شکوفایی اقتصادی میهمان سفره ایرانیان خواهد بود.