بازار؛ گروه بانک و بیمه: بانک شهر حالا به مرحلهای رسیده که دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک بانک متوسط یا پروژهمحور دانست. عبور حجم داراییها از مرز دو هزار هزار میلیارد ریال، این بانک را در رده غولهای بانکی ایران قرار داده است. اما تجربه شبکه بانکی نشان میدهد که بزرگی ترازنامه، اگر با کیفیت داراییها، نقدشوندگی و سود پایدار همراه نباشد، میتواند به پاشنه آشیل یک بانک تبدیل شود. بررسی دقیق آخرین گزارشهای مالی بانک شهر نشان میدهد که چالش اصلی نه در رشد، بلکه در ساختار رشد نهفته است.
ترازنامه ۱۴۰۴؛ عبور از ۲ هزار همت
بر اساس صورتهای مالی تلفیقی حسابرسیشده سال ۱۴۰۳ و گزارش ششماهه ۱۴۰۴، مجموع داراییهای بانک شهر در بازه ۱۹۰۰ تا ۲۰۵۰ هزار میلیارد ریال نوسان دارد. این در حالی است که داراییهای بانک در پایان سال ۱۳۹۸ حدود ۵۵۰ هزار میلیارد ریال بود. به بیان ساده، ترازنامه بانک طی پنج سال تقریباً چهار برابر شده است.
این رشد، در نگاه اول موفقیتآمیز به نظر میرسد؛ اما وقتی اجزای ترازنامه شکافته میشود، مشخص میشود بخش معناداری از این افزایش ناشی از تورم، رشد اسمی تسهیلات و انباشت داراییهای غیرمولد بوده است. بنابراین بزرگ شدن بانک الزاماً به معنای قویتر شدن آن نیست.
ترکیب داراییها؛ املاک همچنان بازیگر اصلی
یکی از برجستهترین ویژگیهای صورتهای مالی بانک شهر در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، وزن بالای داراییهای غیرنقدشونده است. ارزش دفتری املاک، داراییهای ثابت، پروژههای در جریان تکمیل و داراییهای تملیکی بانک به حدود ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار میلیارد ریال رسیده که نزدیک به ۲۷ تا ۳۰ درصد کل داراییها را شامل میشود.
در بانکداری حرفهای، هرچه این نسبت بالاتر باشد، ریسک نقدشوندگی نیز بیشتر میشود. این داراییها هرچند در ترازنامه ارزش دارند، اما در زمان فشار نقدینگی یا نیاز به تسویه تعهدات، بهسختی قابل تبدیل به پول هستند. همین موضوع باعث میشود بانک شهر علیرغم حجم دارایی بالا، در عمل انعطاف مالی کمتری نسبت به برخی رقبای خود داشته باشد.
تسهیلات و درآمد بهرهای؛ رشد اسمی، کیفیت متوسط
در سال مالی ۱۴۰۳، درآمد ناشی از تسهیلات اعطایی بانک شهر به حدود ۴۲۰ تا ۴۵۰ هزار میلیارد ریال رسیده است. این رقم در سال ۱۴۰۲ نزدیک به ۳۰۰ هزار میلیارد ریال بود و نشان از رشد قابل توجه دارد. در گزارشهای میاندورهای ۱۴۰۴ نیز روند افزایشی درآمد بهرهای ادامه یافته است.
اما نکته مهم اینجاست که این رشد بیشتر بازتاب افزایش نرخها و تورم اقتصاد ایران است تا بهبود ساختار اعتباری. بررسی ترکیب تسهیلات نشان میدهد سهم وامهای کلان پروژهای و تسهیلات با سررسیدهای بلندمدت همچنان بالاست؛ موضوعی که ریسک اعتباری بانک را در میانمدت حفظ میکند. سهم درآمدهای کارمزدی نیز کمتر از ۱۰ درصد کل درآمدها باقی مانده؛ ضعفی که نشان میدهد بانک هنوز نتوانسته از بانکداری دیجیتال و خدماتمحور به نحو موثر استفاده کند.
مطالبات غیرجاری؛ زخم کهنهای که بسته نشده
نسبت مطالبات غیرجاری بانک شهر در صورتهای مالی ۱۴۰۳ و برآوردهای ۱۴۰۴ در محدوده ۱۴ تا ۱۷ درصد قرار دارد. این رقم به طور معناداری بالاتر از میانگین شبکه بانکی است که حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد برآورد میشود.
از نظر عدد مطلق، حجم مطالبات غیرجاری بانک به بیش از ۲۵۰ هزار میلیارد ریال رسیده است. بخش قابل توجهی از این مطالبات به پروژههای عمرانی و شهری وابسته است؛ پروژههایی که یا با تأخیرهای مزمن مواجه شدهاند یا بازپرداخت آنها وابسته به وضعیت مالی نهادهای عمومی است. این ساختار، بانک را در برابر شوکهای اقتصادی و رکودهای بخشی آسیبپذیر میکند.
هزینه پول؛ سود سپردهها بانک را خنثی میکنند
در سمت بدهیها، چالش اصلی بانک شهر هزینه بالای جذب منابع است. سود پرداختی به سپردهها در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۳۲۰ هزار میلیارد ریال رسیده است؛ عددی که معادل ۷۰ تا ۷۵ درصد درآمد تسهیلاتی بانک است.
به زبان ساده، بخش عمده درآمدی که بانک از محل تسهیلات به دست میآورد، صرف پرداخت سود به سپردهگذاران میشود. این مسئله باعث میشود حاشیه سود خالص بانک بسیار محدود شود و کوچکترین افزایش در مطالبات معوق یا هزینههای عملیاتی، سود را بهسرعت تحت فشار قرار دهد.
سود خالص؛ پنج سال نوسان، بدون الگوی پایدار
بررسی عملکرد پنجساله بانک شهر نشان میدهد سود خالص بانک فاقد یک روند باثبات بوده است. سود خالص در این دوره بین ۱۰ تا ۲۵ هزار میلیارد ریال در نوسان بوده و برای سال ۱۴۰۳ رقمی در حدود ۲۰ تا ۲۳ هزار میلیارد ریال برآورد میشود.
نکته مهم این است که کیفیت سود بانک همچنان محل تردید است. در سالهایی که سود رشد کرده، سهم درآمدهای غیرعملیاتی—از فروش دارایی تا شناسایی سودهای موردی—قابل توجه بوده است. این موضوع باعث شده بازار سرمایه به سود اعلامی بانک با احتیاط نگاه کند و آن را بهعنوان سودی پایدار تلقی نکند.
سهام در بورس؛ اسیر رویدادها
رفتار سهام بانک شهر در بورس بهخوبی بازتابدهنده همین تردیدهاست. سهم معمولاً با P/E پایین یا غیرقابل اتکا معامله میشود و واکنش بازار بیشتر به اخبار افزایش سرمایه، تجدید ارزیابی داراییها یا تغییرات مدیریتی است، نه به بهبود عملیات بانکی.
در نتیجه، سهام بانک شهر برای سرمایهگذاران بلندمدت جذابیت محدودی دارد و بیشتر به محملی برای نوسانهای مقطعی تبدیل شده است.
نقش پررنگ سهامداران نهادی و پیوند تاریخی بانک با پروژههای شهری، تصمیمگیری را پیچیده کرده است. بانک شهر در بسیاری از مواقع ناچار به ایفای نقشهای تکلیفی شده؛ نقشی که اگرچه ممکن است کارکرد اجتماعی داشته باشد، اما با منطق بانکداری تجاری همخوانی ندارد.
این وضعیت، اصلاحات ساختاری—از فروش داراییهای منجمد گرفته تا بازطراحی سبد تسهیلات—را کند و پرهزینه کرده است.
بانکی که بزرگ شده اما چابک نشده
در پایان باید گفت صورتهای مالی ۱۴۰۳ و نشانههای ۱۴۰۴ یک پیام روشن دارند: بانک شهر بزرگ شده، اما هنوز چابک نشده است. ترازنامه دو هزار همتی، بدون اصلاح کیفیت داراییها و کاهش ریسک اعتباری، میتواند به تهدیدی برای سودآوری آینده تبدیل شود.
آینده بانک شهر به چهار تصمیم دشوار گره خورده است: کاهش واقعی مطالبات غیرجاری، سبکسازی داراییهای غیرمولد، اصلاح ترکیب سپردهها و حرکت به سمت بانکداری کارمزدمحور. بدون این اصلاحات، بانک شهر ممکن است همچنان بزرگ باقی بماند، اما از نظر کارایی و بازدهی، عقبتر از انتظارات بازار حرکت کند.
منبع:تحلیل بازار
