CNG ؛ آخرین پناه دولت برای مدیریت بحران سوخت

منتشر شده در ۰۳ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۵:۳۳

عرضه رایگان CNG در بیش از هزار جایگاه کشور، در کنار سیاست‌های جدید مدیریت مصرف سوخت، بار دیگر نقش این سوخت را در کاهش مصرف بنزین، حفظ ذخایر انرژی و اصلاح مسیر آینده حمل‌ونقل ایران برجسته کرده است.

CNG؛ فرصتی برای بازنگری در سیاست سوختی کشور

به گزارش آخرین خودرو به نقل از ایسنا، احسان جان‌محمدی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی CNG کشور، از آغاز پویش عرضه رایگان CNG در بیش از هزار جایگاه کشور خبر داد. بر اساس این طرح که از اول مردادماه و تا اطلاع ثانوی اجرا می‌شود، خودروهای دوگانه‌سوز در جایگاه‌های مشارکت‌کننده می‌توانند بدون پرداخت هزینه سوخت‌گیری کنند. این اقدام با هدف کاهش مصرف بنزین، حفظ ذخایر سوخت و حمایت از مردم انجام شده است. همچنین قیمت CNG برای مصرف‌کننده نهایی همچنان ۶۵۰ تومان به ازای هر کیلوگرم اعلام شده و افزایش کارمزد جایگاه‌ها نیز صرفاً برای پوشش هزینه‌های بهره‌برداری آن‌هاست.

 CNG؛ بازگشت به یک سیاست فراموش‌شده

بحران سوخت در ایران موضوعی نیست که تنها به شرایط فعلی یا دوره‌های اضطراری محدود شود. رشد مصرف بنزین، افزایش تعداد خودروهای فرسوده، پایین بودن بهره‌وری ناوگان حمل‌ونقل و هزینه سنگین یارانه انرژی، چالش‌هایی هستند که در سال‌های آینده نیز ادامه خواهند داشت. از همین رو، استفاده از ظرفیت CNG می‌تواند یکی از منطقی‌ترین مسیرهای موجود برای کاهش مصرف بنزین و مدیریت منابع انرژی کشور باشد؛ مسیری که در سال‌های گذشته به دلایل مختلف از اولویت سیاست‌گذاری خارج شد. دهه ۱۳۹۰ را می‌توان یکی از دوره‌هایی دانست که موضوع سوخت، انرژی و اهمیت مدیریت مصرف آن در کشور به حاشیه رفت. در این دوره، توسعه خودروهای دوگانه‌سوز، ارتقای موتورها و پیشرانه‌ها، حرکت به سمت خودروهای کم‌مصرف و مهم‌تر از همه، اسقاط خودروهای فرسوده، آن‌طور که باید دنبال نشد. نتیجه این غفلت، امروز در قالب افزایش مصرف سوخت، رشد تعداد خودروهای فرسوده و فشار بیشتر بر منابع انرژی کشور قابل مشاهده است.

انتخاب سوخت بر اساس مزیت انرژی کشورها

تجربه صنعت خودرو در جهان نشان می‌دهد هر کشور معمولاً مسیر توسعه حمل‌ونقل خود را بر اساس منابع انرژی در دسترس و اقتصادی خود انتخاب می‌کند. اروپا در سال‌های اخیر با توجه به سیاست‌های زیست‌محیطی و سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی، مسیر   توسعه خودروهای برقی را دنبال کرده است. ژاپن بخش مهمی از برنامه‌های خود را به فناوری هیدروژن اختصاص داده و آمریکا همچنان سهم بالایی از خودروهای بنزینی را حفظ کرده است. در ایران نیز با توجه به برخورداری از منابع گسترده گاز طبیعی و قرار گرفتن در میان بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر گازی جهان، منطقی بود که سال‌ها پیش سهم بیشتری از گاز در بخش حمل‌ونقل مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، توسعه خودروهای گازسوز هیچ‌گاه به جایگاهی که متناسب با مزیت انرژی کشور باشد، نرسید.

مزیت اقتصادی و فنی CNG

CNG علاوه بر مزیت تأمین انرژی، از نظر اقتصادی نیز یکی از ارزان‌ترین گزینه‌های حمل‌ونقل کشور محسوب می‌شود. قیمت این سوخت برای مصرف‌کننده نهایی ۶۵۰ تومان به ازای هر کیلوگرم است و هزینه سوخت‌گیری خودروهای دوگانه‌سوز را به‌مراتب کمتر از خودروهای بنزینی می‌کند. همچنین CNG آلایندگی کمتری نسبت به بنزین دارد و خودروهای مجهز به موتورهای پایه گازسوز، به‌ویژه نمونه‌های توربوشارژ، می‌توانند راندمان بسیار بالاتری نسبت خودروهای بنزینی توربو دارند، اما این موضوع در خودروهای تنفس طبیعی بر عکس است. از این رو، توسعه CNG تنها یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه یک انتخاب فنی و راهبردی برای صنعت خودرو ایران است.

چرا دولت دوباره به CNG توجه کرد؟

بازگشت دوباره توجه سیاست‌گذار به CNG در شرایطی اتفاق افتاده است که ناترازی بنزین و افزایش مصرف سوخت به یکی از چالش‌های اصلی کشور تبدیل شده است. پس از لغو طرح افزایش نرخ سوم بنزین تا سطح ۱۰ هزار تومان، دولت همچنان نیازمند راهکاری برای کاهش مصرف سوخت بود؛ راهکاری که هم سریع قابلیت اجرا داشته باشد و هم نیازمند ایجاد زیرساخت‌های کاملاً جدید نباشد. در چنین شرایطی،CNG یکی از در دسترس‌ترین گزینه‌ها محسوب می‌شود؛ چراکه بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های آن از سال‌ها قبل در کشور ایجاد شده است. البته اینکه چرا تنها بیش از هزار جایگاه در این طرح مشارکت کرده‌اند و چرا این ظرفیت به کل شبکه جایگاه‌های CNG کشور گسترش پیدا نکرده است، موضوعی است که نیازمند بررسی بیشتر خواهد بود.

اصلاح سهمیه بنزین؛ تکمیل پازل مدیریت مصرف

هم‌زمان با افزایش توجه به استفاده از CNG، سیاست مدیریت مصرف بنزین نیز وارد مرحله جدیدی شده است. از زمستان سال گذشته و با ورود نرخ سوم بنزین به چرخه سوخت، کاهش تدریجی سهمیه‌های ۳۰۰۰ تومانی برای گروه‌های مختلف از خودروهای شخصی تا تاکسی‌ها و خودروهای دوگانه‌سوز آغاز شد. برای نمونه، سهمیه بنزین ۳۰۰۰ تومانی خودروهای شخصی که در ابتدا ۲۰۰ لیتر بود، پس از چند مرحله کاهش در فروردین‌ماه ۱۴۰۵ به ۷۰ لیتر رسید. همچنین بر اساس گزارش‌های منتشرشده، سهمیه مردادماه ۱۴۰۵ وانت‌های دوگانه‌سوز ۷۰ لیتر و وانت‌های تک‌سوز ۱۲۰ لیتر اعلام شده است. هرچند جزئیات اجرایی این تغییرات نیازمند اعلام رسمی متولیان سوخت است، اما این اقدامات را می‌توان بخشی از سیاست مدیریت مصرف انرژی و کاهش وابستگی ناوگان پرتردد به بنزین دانست؛ سیاستی که در کنار افزایش جذابیت اقتصادی CNG، به دنبال تغییر الگوی مصرف سوخت در کشور است.

توسعه CNG ساده‌تر از توسعه زیرساخت برقی

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های CNG، آماده بودن زیرساخت‌های مورد نیاز آن در کشور است. ایران طی دو دهه گذشته شبکه گسترده‌ای از جایگاه‌های CNG، تجهیزات مرتبط و دانش فنی لازم برای استفاده از این سوخت را ایجاد کرده است. در مقابل، توسعه خودروهای برقی نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده در شبکه شارژ، تولید برق، تجهیزات انتقال انرژی و ایجاد زیرساخت‌های جدید است. همچنین CNG از این نظر مزیت مهمی دارد که همان گاز طبیعی موجود در شبکه کشور است و برای توسعه آن تنها به ایجاد تجهیزات و انشعابات مورد نیاز نیاز است؛ بنابراین هزینه و سرعت توسعه آن با ایجاد شبکه گسترده شارژ خودروهای برقی قابل مقایسه نیست.

شاه‌کلید؛ تغییر سیاست تولید خودرو

با وجود تمام این مزیت‌ها، توسعه CNG تنها با افزایش عرضه سوخت به نتیجه نخواهد رسید و نیازمند تغییر در سیاست تولید خودرو است. یکی از مهم‌ترین اقدامات، تصویب قانونی است که خودروسازان را ملزم کند هر سال درصد مشخصی از محصولات خود را به خودروهای تمام‌گازسوز و دوگانه‌سوز اختصاص دهند. همچنین در حوزه حمل‌ونقل عمومی باید سیاست مشخصی برای شهرداری‌ها و خودروسازان تدوین شود تا خودروهای جدید تاکسی، وانت‌بارها و خودروهای تجاری به سمت فناوری‌های تمام‌گازسوز، دوگانه‌سوز، هیبریدی یا برقی حرکت کنند. دلیل اهمیت این موضوع آن است که بخش مهمی از مصرف سوخت کشور مربوط به همین ناوگان پرتردد است.

اختلاف هزینه سوخت؛ مزیت اقتصادی CNG برای ناوگان پرتردد

یکی از مهم‌ترین مزیت‌های توسعه خودروهای گازسوز، اختلاف قابل توجه هزینه سوخت آن‌ها با خودروهای بنزینی است؛ موضوعی که برای ناوگان حمل‌ونقل عمومی، تاکسی‌ها، وانت‌بارها و خودروهای تجاری اهمیت دوچندان دارد. در شرایطی که یک خودروی بنزینی معمولاً با مخزنی حدود ۶۰ لیتر سوخت‌گیری می‌کند، خودروهای گازسوز می‌توانند با مخازن بزرگ‌تر، حدود ۱۰۰ لیتر CNG دریافت کنند. با توجه به قیمت فعلی CNG و نرخ‌های مختلف بنزین، اختلاف هزینه تأمین سوخت میان این دو گروه از خودروها قابل توجه است.

این اختلاف هزینه نشان می‌دهد حتی در پایین‌ترین نرخ بنزین، استفاده از CNG همچنان مزیت اقتصادی قابل توجهی برای مصرف‌کننده دارد. با افزایش قیمت بنزین، فاصله هزینه‌ای میان این دو سوخت نیز بیشتر خواهد شد؛ به‌گونه‌ای که در نرخ ۵ هزار تومانی بنزین، هزینه پر کردن یک باک بنزینی حدود ۴.۶ برابر یک مخزن CNG خواهد بود. به همین دلیل، هدایت خودروهای پرتردد مانند تاکسی‌ها، وانت‌بارها و خودروهای تجاری به سمت استفاده از سوخت‌های گازسوز می‌تواند هم هزینه فعالیت رانندگان را کاهش دهد و هم فشار ناشی از مصرف بالای بنزین و پرداخت یارانه انرژی را برای دولت کمتر کند.

CNG؛ مسیر آینده مدیریت سوخت

عرضه رایگان CNG در شرایط فعلی می‌تواند اقدامی برای مدیریت مصرف سوخت باشد، اما اهمیت واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که این سیاست از یک واکنش موقت به یک برنامه بلندمدت تبدیل شود. ایران برای عبور از بحران سوخت تنها به افزایش تولید انرژی نیاز ندارد، بلکه باید از منابع موجود به شکل هوشمندانه‌تر استفاده کند. CNGیکی از معدود گزینه‌هایی است که هم زیرساخت آن در کشور وجود دارد، هم با مزیت انرژی ایران هماهنگ است و هم می‌تواند در کوتاه‌مدت و بلندمدت به کاهش مصرف بنزین، کاهش هزینه‌های دولت و افزایش بهره‌وری انرژی کمک کند. از این رو، توسعه خودروهای گازسوز و استفاده گسترده‌تر از CNG نباید تنها پاسخی به یک شرایط اضطراری باشد، بلکه باید به عنوان بخشی از نقشه راه آینده حمل‌ونقل کشور مورد توجه قرار گیرد.