۱۵ بهمن ۱۲۸۹ نه تنها روز ترور یک وزیر بود. روزی بود که ایده «بودجهسازی مدرن» در ایران مطرح شد.
مرتضی قلیخان صنیعالدوله معتقد بود دولتی که خدمات عمومی ارائه نمیکند حق اخذ مالیات را ندارد. وی بودجه را نه دفتر دخل و خرج دولت، بلکه سند قرارداد دولت با ملت دانست و گفت: در این راستا، بودجه ای که باید به آن پرداخته شود، به حساب می آید. قراردادی که شرط بقای آن تولید ثروت، زیرساخت، آموزش و امنیت بود.
اما در کشوری با خزانه خالی و ساختاری آلوده به نفوذ خارجی، این دیدگاه بسیار خطرناک بود. ترور او پایان یک شخص نبود. حذف یک مسیر بود. مسیری که می تواند مالیات را تابع رشد اقتصادی کند نه اینکه جایگزین آن شود.
امروزه با گذشت بیش از یک قرن، بحث بودجه ایران همچنان حول همین موضوع می چرخد: تامین هزینه ها بدون ایجاد پایگاه تولید. شاید به همین دلیل است که صدای آن گلوله هنوز در اقتصاد ایران شنیده می شود.
