منتشر شده در ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۲۳
افزایش قیمت خودرو دیگر فقط به دلار و تورم محدود نیست؛ کاهش تولید، اختلال تامین قطعات، جابه جایی نقدینگی، انتظار بنزین و بلاتکلیفی تعرفه واردات هم بازار را تحت فشار گذاشته است.
افزایش قیمت خودرو نتیجه چند عامل به هم پیوسته است؛ هزینه تولید بالا رفته، تولید و عرضه تحت فشار قرار گرفته و همزمان رفتار خریداران و فروشندگان در بازار تغییر کرده است. در این میان، افزایش تورم و نرخ دلار از یک طرف هزینه ساخت خودرو را بالا برده و از طرف دیگر، مشکلات تامین و حمل و نقل دریایی به کاهش توان تولید کمک کرده اند. در سمت تقاضا نیز جابه جایی نقدینگی، انتظار افزایش قیمت بنزین و بلاتکلیفی درباره تعرفه واردات بر رفتار بازار اثر گذاشته است.
افزایش تورم و نرخ دلار؛ فشار مستقیم بر هزینه تولید
مهم ترین نقطه شروع افزایش قیمت خودرو، بالا رفتن هزینه تولید است. قیمت مواد اولیه و قطعات افزایش پیدا کرده، دستمزد، انرژی و خدمات گران تر شده و هزینه اقلام ارزی و وارداتی نیز بالا رفته است. مجموع این عوامل، قیمت تمام شده خودرو را افزایش داده است. خودروسازان داخلی هم از این شرایط جدا نیستند. بخشی از قطعات، مواد اولیه، تجهیزات و ماشین آلات مورد استفاده آنها وارداتی است یا قیمت آن با نرخ ارز تغییر می کند. در خودروهای مونتاژی، این وابستگی بیشتر است و تغییرات نرخ ارز سریع تر خود را در هزینه تولید نشان می دهد. در نتیجه، فشار هزینه ای ابتدا در زنجیره قطعه سازی و تولید دیده می شود و بعد به قیمت خودرو منتقل می شود. آمارهای منتشرشده از هزینه تولید خودرو نیز نشان می دهد هزینه ساخت در ماه های اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
افزایش قیمت ایران خودرو و سایپا
وقتی هزینه تولید بالا می رود، قیمت کارخانه نیز تحت فشار قرار می گیرد. افزایش قیمت محصولات ایران خودرو و سایپا اهمیت زیادی دارد، چون قیمت محصولات این دو خودروساز برای بخش بزرگی از بازار یک مرجع قیمتی محسوب می شود. با افزایش قیمت کارخانه، قیمت خودرو در بازار آزاد نیز معمولا خود را با سطح جدید تطبیق می دهد. این اثر فقط به محصولات ایران خودرو و سایپا محدود نمی شود و می تواند قیمت سایر خودروهای داخلی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین افزایش قیمت کارخانه را باید یکی از نتایج بالا رفتن هزینه تولید دانست، نه اتفاقی جدا از آن.
افزایش فشار محاصره دریایی بر قیمت خودروهای تولید داخل و مونتاژی
در کنار افزایش هزینه تولید، مسیر تامین قطعات و مواد اولیه نیز تحت فشار قرار گرفته است. بخشی از نیاز صنعت خودرو از طریق حمل و نقل دریایی تامین می شود و هر اختلالی در این مسیر می تواند زمان و هزینه تامین را افزایش دهد. افزایش هزینه حمل و بیمه و طولانی شدن زمان رسیدن قطعات، هزینه تامین را بیشتر می کند. اگر این اختلال ادامه پیدا کند، تامین برخی قطعات نیز دشوارتر می شود و روند تولید را کند می کند. این مسئله در خودروهای مونتاژی اهمیت بیشتری دارد، اما خودروهای تولید داخل نیز از آن مصون نیستند؛ چرا که داخلی بودن خودرو به معنی داخلی بودن تمام قطعات و مواد اولیه آن نیست. در نتیجه، فشار بر حمل و نقل دریایی می تواند هم هزینه تولید را افزایش دهد و هم عرضه خودرو را کاهش دهد.
کاهش تولید خودرو در تمام سگمنت ها
وقتی هزینه ساخت و تامین قطعات بالا می رود و دسترسی به برخی نهاده ها دشوارتر می شود، تولید نیز تحت فشار قرار می گیرد. کاهش تولید در سگمنت های مختلف به معنی ورود خودروهای کمتری به بازار است. در این شرایط، مسئله فقط گران شدن خودرو نیست؛ بلکه تعداد خودروهایی که می توانند پاسخگوی تقاضای بازار باشند نیز کاهش پیدا می کند. این کاهش عرضه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که در طرف دیگر بازار، نقدینگی جدیدی وارد شود.
افزایش قیمت دارایی های خرد و نقدشونده و ورود نقدینگی به بازار خودرو
در اقتصاد ایران، طلا و دلار از مهم ترین ابزارهای مردم برای حفظ ارزش دارایی هستند. در نیمه دوم سال گذشته، بخشی از مردم برای حفظ سرمایه خود به سمت این بازارها رفتند و انتظار داشتند با افزایش ارزش دارایی، بعدا بتوانند پول خود را برای اهداف مالی مختلف، از جمله خرید خودرو، استفاده کنند. اما برای بخشی از این افراد، رشد مورد انتظار طلا و دلار در زمان مورد نظر اتفاق نیفتاد و سرمایه آنها در این بازارها باقی ماند. حالا با تغییر شرایط، بخشی از این پول می تواند جابه جا شود. رشد اخیر دلار دوباره توجه صاحبان سرمایه را به بازار ارز جلب کرده، اما در صورت تبدیل بخشی از این دارایی ها به خودرو، نقدینگی جدیدی وارد بازار خودرو خواهد شد. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که عرضه خودرو محدود باشد. در بازاری که تولید کاهش یافته، ورود بخشی از این نقدینگی می تواند تقاضا را افزایش دهد و فشار بیشتری بر قیمت وارد کند.
انتظار تورمی
در کنار ورود نقدینگی، انتظار مردم درباره قیمت آینده نیز بر رفتار بازار اثر می گذارد. وقتی خریدار تصور کند خودرو در آینده گران تر می شود، ممکن است خرید خود را جلو بیندازد. فروشنده هم ممکن است با همین تصور، خودرو را با قیمت فعلی عرضه نکند و منتظر افزایش بیشتر قیمت بماند. بنابراین در بازاری که عرضه محدود شده، افزایش انتظار قیمتی می تواند فاصله میان عرضه و تقاضا را بیشتر کند و به رشد قیمت منجر شود.
انتظار برای افزایش قیمت بنزین
احتمال افزایش قیمت بنزین یکی دیگر از عواملی است که می تواند این انتظارات را تقویت کند. افزایش قیمت سوخت، هزینه استفاده از خودرو را بالا می برد و ممکن است بخشی از خریداران را به سمت خرید زودتر خودرو سوق دهد. حتی مطرح شدن احتمال این تغییر نیز می تواند رفتار بازار را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل، انتظار افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی می تواند یکی از عوامل موثر بر تصمیم خریداران باشد.
بلاتکلیفی درباره افزایش یا عدم افزایش تعرفه واردات خودرو به ۱۰۰ درصد
تعرفه واردات نیز یکی دیگر از عوامل موثر بر رفتار بازار است. بلاتکلیفی درباره افزایش تعرفه تا ۱۰۰ درصد باعث شده بخشی از بازار تصویر روشنی از قیمت آینده خودروهای وارداتی نداشته باشد. در صورت افزایش تعرفه، هزینه ورود خودرو بیشتر می شود و قیمت خودروهای وارداتی تحت تاثیر قرار می گیرد. این تغییر می تواند به دلیل رقابت میان خودروهای وارداتی، مونتاژی و برخی خودروهای داخلی، روی بخش های دیگر بازار نیز اثر بگذارد. تا زمانی که تکلیف تعرفه مشخص نشود، بخشی از خریداران و فروشندگان با فرض قیمت های بالاتر تصمیم گیری می کنند و همین موضوع به فضای انتظاری بازار اضافه می شود.
جمع بندی؛ چرا خودرو گران شده است؟
مسیر افزایش قیمت خودرو را می توان این طور خلاصه کرد:
افزایش قیمت ارز و تورم
افزایش هزینه تولید
افزایش قیمت کارخانه
فشار بر تولید و تامین
کاهش عرضه
ورود یا جابه جایی نقدینگی
افزایش تقاضا
شکل گیری انتظار افزایش قیمت
رشد قیمت بازار
در کنار این زنجیره، احتمال افزایش قیمت بنزین و بلاتکلیفی تعرفه واردات، رفتار خریداران و فروشندگان را تغییر می دهد و فشار بر حمل و نقل دریایی نیز می تواند کاهش عرضه را تشدید کند. بنابراین افزایش قیمت خودرو حاصل یک اتفاق واحد نیست.
هزینه تولید بالا رفته، عرضه محدود شده و همزمان بخشی از نقدینگی و تقاضا می تواند وارد بازار شود. ترکیب همین سه عامل، فشار اصلی را به قیمت خودرو وارد کرده است.
