اکوایران: گزارش مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد که تنها ۲۲ درصد از جمعیت هدف صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر را اعضای فعال تشکیل می دهند. آماری که از شکاف عمیق در پوشش بیمه ای خبر می دهد.
به گزارش اکو ایران، در حالی که صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر با هدف حمایت از میلیون ها نفر از ساکنان روستایی و عشایری راه اندازی شده است، آخرین گزارش مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد که کمتر از یک سوم جامعه هدف تحت پوشش این صندوق هستند و در میان این افراد، بخش قابل توجهی دیگر حق بیمه پرداخت نمی کنند. در نتیجه در عمل تنها ۲۲ درصد از جامعه هدف اعضای فعال صندوق هستند. موضوعی که علاوه بر محدودیت پوشش بیمه ای می تواند آینده مالی این صندوق را نیز به چالش بکشد.
آمار سال ۱۴۰۲ نشان می دهد که حدود ۲۶.۵ میلیون نفر در مناطق روستایی کشور زندگی می کنند. از این جمعیت حدود ۱۴ میلیون نفر در سن فعالیت اقتصادی (۱۸ تا ۵۰ سال) هستند. با حذف افراد تحت پوشش سایر صندوق های بیمه ای، جامعه هدف صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستائیان و عشایر به حدود ۹.۳ میلیون نفر می رسد.
این در حالی است که تنها ۳۱ درصد از این جمعیت عضو صندوق هستند. به عبارت دیگر از هر ۱۰ نفر واجد شرایط نزدیک به هفت نفر با این صندوق ارتباطی ندارند. این آمار نشان می دهد مهم ترین ماموریت صندوق یعنی گسترش پوشش بیمه ای در بین اقشار روستایی و عشایری همچنان با اهداف اولیه فاصله دارد.
شکاف بزرگ بین عضویت و پرداخت بیمه
اما آنچه تصویر نگرانکنندهتر از وضعیت صندوق را ترسیم میکند، تفاوت تعداد اعضا با تعداد اعضای فعال است. اعضای فعال افرادی هستند که به پرداخت حق بیمه خود ادامه می دهند و منابع اصلی صندوق را تامین می کنند. بر اساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس، در صورتی که تنها این گروه مبنا قرار گیرد، نسبت پوشش صندوق از ۳۱ درصد به ۲۲ درصد کاهش می یابد. به عبارت دیگر از هر ۱۰۰ نفری که امکان عضویت در صندوق را دارند، در حال حاضر تنها ۲۲ نفر پرداخت کننده بیمه فعال هستند.
این اختلاف ۹ درصدی نشان می دهد که برخی از افرادی که زمانی وارد صندوق شده اند، اکنون عملا از چرخه پرداخت حق بیمه خارج شده اند. چنین روندی تنها به معنای کاهش تعداد پرداخت کنندگان بیمه نیست، بلکه به طور مستقیم منابع درآمدی صندوق را محدود می کند و بر توانایی آن در انجام تعهدات خود در بلندمدت تأثیر می گذارد.
فاصله قابل توجه بین استان ها
بررسی آمارهای استانی نیز حاکی از نابرابری قابل توجه در میزان پوشش بیمه ای است. کرمانشاه با ۶۳ درصد بالاترین میزان پوشش کشور را دارد و پس از آن یزد، کردستان و آذربایجان شرقی در بین استان های با پوشش بالاتر قرار دارند. از سوی دیگر سیستان و بلوچستان با تنها ۷ درصد کمترین میزان پوشش را دارد. پس از آن هرمزگان و کرمان در پایین ترین رده ها قرار دارند.
همین الگو در نمایه اعضای فعال نیز تکرار می شود. هرچند کرمانشاه با ۴۷ درصد همچنان در صدر جدول قرار دارد، این رقم نسبت به پوشش اسمی خود ۱۶ واحد درصد کمتر است. از سوی دیگر سیستان و بلوچستان تنها ۴ درصد اعضای فعال دارد. یعنی بخش بسیار کمی از جامعه هدف این استان به طور مستمر حق بیمه پرداخت می کنند.
زنگ خطری برای آینده صندوق
نسبت پوشش فعال پایین نه تنها یک شاخص آماری است، بلکه یکی از مهم ترین متغیرهای موثر بر ثبات صندوق های بازنشستگی است. هرچه تعداد بیمه گذاران فعال کمتر باشد، منابع درآمدی صندوق کمتر می شود و حفظ تعادل بین درآمد و تعهدات آتی دشوارتر خواهد بود. به همین دلیل چالش امروز صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر تنها جذب اعضای جدید نیست. حفظ اعضای فعلی، کاهش نرخ خروج از چرخه پرداخت حق بیمه و افزایش سهم بیمه گذاران فعال شاید مهم ترین شرط پایداری این صندوق در سال های آینده باشد. صندوقی که قرار بود از امنیت اقتصادی روستائیان و عشایر حمایت کند اما آمارها نشان می دهد هنوز تا رسیدن به این هدف فاصله دارد.
