همچنین خطر ابرتورم برای ایران وجود دارد و در صورت تداوم تلاطم فعلی بازار ارز تا یکی دو ماه آینده، بازار به طور کامل اعتماد خود را به ریال از دست می دهد و اقتصاد دلاری می شود که در این صورت ابرتورم رخ می دهد.
به گزارش اکو ایران، محبوبه فکوری در گروه آنلاین روزنامه دنیای اختاز نوشت: بودجه ۱۴۰۵ جنجال های زیادی به پا کرده است. کارشناسان اقتصادی می گویند: این بودجه با توجه به شرایط تورمی کشور به شکل بهینه تدوین نشده است و نمایندگان مجلس از آن به عنوان پیش نویس بر اساس واقعیت های فعلی اقتصادی یاد نمی کنند. دیوان محاسبات که بازوی نظارتی شورای اسلامی است نظر مثبتی در این باره ندارد.
دکتر محمدتقی فیاضی، تحلیلگر و کارشناس ارشد اقتصادی در گزارش این هفته «جمعه با دنیای اقتصاد» می گوید: اقتصاد ایران با تورم ساختاری و مزمن همراه است و اگرچه در دو سه سال گذشته رشد اقتصادی مثبتی داشته است، اما این رشد اقتصادی منجر به افزایش رفاه عمومی نشده است.
وی معتقد است بودجه ای که دولت در شرایط فعلی ارائه می دهد ابزاری برای کنترل تورم نیست. فیاضی همچنین خاطرنشان می کند: روش معمول بودجه نویسی در شرایط تورمی، درج افزایش مالیات است که دولت ۶۳ درصد آن را در لایحه بودجه افزایش داده است، اما مولفه های دیگری مانند فروش نفت و استقراض از صندوق توسعه ملی در بودجه وجود دارد که اگر ارز آنها عملا وارد کشور نشود و اوراق مالی منتشر نشود، قطعاً با سازوکار افزایش مالیات خنثی می شود. بنابراین در چنین شرایطی افزایش مالیات تنها باعث افزایش فشار بر تولید و خانواده ها می شود.
محمدتقی فیاضی می گوید: سال هاست که اقتصاد ایران با رکود و تورم ساختاری و مزمن همراه بوده و در دو سه سال گذشته اگرچه رشد ۵ درصدی به ثبت رسیده است، اما این رشد به هیچ وجه باعث افزایش رفاه عمومی نشده است. این بدان معناست که وقتی درآمدهای نفتی به طور موقت افزایش می یابد، رشد اقتصادی افزایش می یابد و زمانی که این درآمدها کاهش می یابد، رشد نیز کاهش می یابد. علاوه بر این، نزدیک به ۴-۵ دهه است که تورم مزمن و ساختاری شده و در ۸ سال اخیر چندین پله صعود کرده و کشور وارد نرخ تورم فزاینده ۴۰ تا ۵۰ درصدی شده است و این نگرانی وجود دارد که این رقم در سال آینده به سه رقمی برسد.
وی افزود: پیش بینی بانک مرکزی برای تورم سال آینده ۵۰ درصد است; اما با احتمال سه رقمی شدن تورم، باید برنامه ریزی کرد. زیرا حتی اگر نرخ ارز در یکی دو ماه آینده با این شدت فعلی بخواهد افزایش پیدا کند، بیم آن وجود دارد که اقتصاد کشور مستقیماً وارد ابرتورم شود. بنابراین شرایط اقتصاد کلان شرایط مناسبی نیست و بودجه دولت که در ادبیات اقتصادی به عنوان ابزار سیاستی مطرح می شود، دیگر صرفاً صورت درآمد و هزینه یا صورت مالی دولت نیست؛ بلکه جنبه سیاستی دارد.
این تحلیلگر اقتصادی ادامه داد: یکی از مهم ترین کارکردهای بودجه این است که در زمان تورم، دولت می تواند مالیات ها را به همان نسبت افزایش دهد و برعکس در زمان رکود، مالیات ها را کاهش دهد. اما اکنون که وضعیت ما رکود تورمی است. تورم نیز با ادبیات کلاسیک بسیار متفاوت شده است و زمانی وارد تورم دو رقمی شده ایم که رکود و رشد اقتصادی معنای خود را از دست داده است. بنابراین اولویت اول دولت کنترل تورم است.
وی افزود: در تورم بالا نه سرمایه گذاری افزایش می یابد و نه رشد اقتصادی؛ بنابراین نباید انتظار ثبات داشت. به همین دلیل، اولویت اصلی؛ مشکل نرخ تورم است. اما در شرایط عادی که یک اقتصاد تورمی است، دولت باید منابع مالی را افزایش دهد یا بانک مرکزی اوراق منتشر کند و شرایط را به گونه ای مدیریت کند که این ابزار مالی و پولی به کنترل تورم کمک کند.
فیاضی معتقد است که بودجه دولت در ایران تنها یک کارکرد دارد و آن هم دستیابی به منابعی است که شامل نفت و مالیات است که نقش پررنگی در اقتصاد دارد و دولت با انتشار اوراق می تواند هزینه های غیرقابل کنترل خود را تامین کند. بنابراین، بودجه در ایران به یک ابزار سیاسی تبدیل شده است و دولت نمی تواند از آن به عنوان یک ابزار سیاسی و به عنوان متغیری برای کنترل تورم استفاده کند. از آنجایی که نرخ تورم تابع سلیقه شده است و بانک مرکزی نمی تواند از ابزار نرخ سود برای کنترل حجم پول استفاده کند. زیرا نرخ تورم به عنوان یک قیمت سرکوب شده از کنترل بانک مرکزی خارج است و در عین حال سیاست های پولی تحت تأثیر و تسلط سیاست های مالی دولت قرار می گیرد. بنابراین بودجه ای که دولت در این شرایط دارد ابزاری برای کنترل تورم نیست و مسائل دیگری در آن دخیل است.
وی با بیان اینکه مشکل تنها بودجه دولت نیست، بلکه میزان ذخایر ارزی نیز مهم است، خاطرنشان کرد: درآمدهای نفتی در اختیار دولت است و چند نقش عمده را ایفا می کند. به این معنا که کسری بودجه دولت را پوشش می دهد که در دهه های اخیر تقریباً دنبال شده است. علاوه بر این، در شرایط تورم بالا، دولت با کمک ارز حاصل از صادرات نفت، پیامدهای نرخ تورم بالا را کنترل کرده است.
فیاضی افزود: موضوع بعدی این است که دولت به کمک درآمدهای ارزی توانسته سرمایه گذاری در اقتصاد را تا حدودی رونق دهد و رشد اقتصادی ایجاد کند تا اقتصاد سرپا بماند. همچنین یکی دیگر از کارکردهای مهم درآمدهای ارزی این است که در تامین کالاهای اساسی و ضروری مورد نیاز مردم نقش مهمی ایفا می کند و دولت توانسته است نقطه اتکای خود را در تامین مایحتاج مردم بر روی این بخش قرار دهد.
وی ادامه داد: حتی ضعیف ترین کشورها و دولت ها نیز مراقب ذخایر ارزی خود هستند. زیرا اگر این ذخایر تمام شود، شورش گرسنگی به پا می شود و دولت ها نمی توانند کالاهای ضروری مانند نان و غذای مورد نیاز مردم و کشور را تامین کنند. بنابراین، تزریق ارز مورد نیاز در بازار برای جلوگیری از شورش گرسنگی ضروری است. در غیر این صورت، یا دولت ها و دولت های دنیا سقوط می کنند و گروهی دیگر جای آنها را می گیرد و یا قیام گرسنگان سرکوب می شود که البته سناریویی بسیار بدبینانه برای کشورهای جهان است.
فیاضی بیان کرد: دولتی که می داند با این همه مسائل و مشکلات احتمال اینکه ذخایر ارزی اش دچار مشکل شود و واکنشی به آن نشان ندهد باید دچار سوء مدیریت باشد و وقتی ببیند ذخایر ارزی اش رو به اتمام است قطعا چاره ای بیندیشند.
وی با اشاره به تلاطم های بازار ارز گفت: همه افرادی که به کار سفته بازی می پردازند از سیگنال های صادر شده وضعیت ذخایر ارزی را درک می کنند و به همین دلیل لنگر انتظارات تورمی از سیاست پولی به بازار ارز منتقل می شود. بنابراین در این شرایط کنترل تورم انتظاری نابجا و بیهوده است و افزایش نرخ ارز می تواند منجر به افزایش تورم شود و در صورت ادامه این روند ممکن است کشورها مستقیما وارد ابرتورم شوند.
فیاضی با بیان اینکه در بسیاری از کشورها مانند آرژانتین و ونزوئلا ابر تورم رخ داده است، تصریح کرد: حتی در دهه های گذشته کشورهایی مانند مجارستان و دانمارک نیز با این ابر تورم دست و پنجه نرم کرده اند و بنابراین اگر از آن چشم پوشی کنیم این ابر تورم از رگ گردن به ما نزدیکتر است.
وی افزود: خطر ابرتورم برای ایران نیز وجود دارد و اگر تا یکی دو ماه آینده تلاطم های فعلی در بازار ارز ادامه یابد، اعتماد بازار به ریال به طور کامل از بین می رود و اقتصاد دلاری می شود که در این صورت ابر تورم رخ می دهد.
فیاضی بیان کرد: از نظر ارقام واقعی بودجه دولت کاهش یافته و از نظر اسمی تنها ۵ درصد رشد داشته است، اما مشکل اصلی این است که این بودجه متکی به منابعی است که موتور تورم را روشن نگه میدارد و آن منابع نفتی است که درست است نسبت به امسال به نصف کاهش یافته است، اما ۲۶۳ هزار میلیارد تومان رقم بالایی است و ارز در خارج از کشور لحاظ نشده است، بهویژه اگر ارز در خارج از کشور وارد نشود. دارایی های خارجی بانک مرکزی است و از بانک مرکزی خواسته می شود ریال را به دولت بازگرداند. بده، موضوع بسیار پیچیده خواهد شد.
وی افزود: موضوع بعدی تهاتر نفت و فرآورده ها است که ۵۰۰ تلاش برای آن در نظر گرفته شده است و منبع دیگری است که می تواند موتور بادی را روشن نگه دارد و سوخت آن را تامین کند.
فیاضی ادامه داد: فروش ۹۴۰ اوراق نیز در شرایط رکود اقتصادی مورد توجه قرار گرفته است که در جامعه پولی برای خرید اوراق وجود ندارد. بنابراین، مانند امسال یا سالهای گذشته، بالاخره بانک مرکزی و بانکهای تجاری اوراق را خریداری میکنند و بانکهای تجاری با بدهی خود به بانک مرکزی این ادعا را پاک میکنند. بنابراین در نهایت پایه پولی افزایش می یابد.
این تحلیلگر مسائل اقتصادی خاطرنشان کرد: به هر حال بخش بزرگی از منابع بودجه عمومی منابع و منابع ناپایداری است که امکان پولی شدن کسری بودجه را فراهم می کند و از این رو بودجه دولت همچنان می تواند به کسری پولی دامن بزند و منجر به افزایش تورم شود.
فیاضی ادامه داد: در مورد شرکت های دولتی نیز نباید مسائل را فراموش کرد; زیرا این بودجه مشکلاتی نیز دارد که به طور غیرمستقیم پایه پولی را افزایش می دهد و احتمالاً به بی انضباطی دامن می زند.
