گزارش سالانه بانک تسویه بینالمللی تحلیل میکند که موتور رشد امروز اقتصاد جهان، اگر عملکرد ناامیدکننده باشد، فردا میتواند به ریسک بزرگ بازارها تبدیل شود.
بانک تسویه حساب های بین المللی (BIS) در گزارش سالانه خود هشدار داد که رونق فعلی در مخارج سرمایه می تواند به یک رکود طولانی مدت سرمایه گذاری تبدیل شود اگر بازده سرمایه گذاری های سنگین در هوش مصنوعی کمتر از انتظارات باشد. موضوعی که همزمان با بازگشت فشارهای تورمی، افزایش آسیب پذیری بازارهای مالی و رشد بدهی دولت، یکی از مهم ترین تهدیدهای پیش روی اقتصاد جهانی به شمار می رود.
بر اساس گزارش BIS، اقتصاد جهانی در سال گذشته با وجود شوکهای ناشی از تعرفههای تجاری، تنشهای ژئوپلیتیکی و جنگ ایران انعطافپذیری قابلتوجهی از خود نشان داده است. این موسسه معتقد است بخش مهمی از این مقاومت به دلیل سرمایه گذاری گسترده شرکت های بزرگ فناوری در زیرساخت های هوش مصنوعی و همچنین شرایط مالی انبساطی در بازارهای جهانی است.
بر اساس این گزارش، تا پایان سال ۲۰۲۶، پنج شرکت بزرگ رایانش ابری جهان بیش از یک تریلیون دلار در توسعه مراکز داده، خرید نیمه هادی ها و زیرساخت انرژی مورد نیاز هوش مصنوعی سرمایه گذاری خواهند کرد. این موج سرمایه گذاری نه تنها رشد سرمایه گذاری در ایالات متحده را افزایش داده است، بلکه از طریق افزایش تقاضا برای نیمه هادی ها، تجهیزات ذخیره سازی داده ها و زیرساخت های دیجیتال به رشد اقتصادهای آسیا و تا حدودی اروپا نیز کمک کرده است.
نگرانی در مورد بازگشت سرمایه گذاری های هوش مصنوعی
با این حال، BIS هشدار میدهد که خوشبینی فعلی بازارها ممکن است بیش از حد باشد. به گفته این نهاد، اگر بازده اقتصادی پروژههای هوش مصنوعی کمتر از انتظار سرمایهگذاران باشد، جریان مالی این پروژهها میتواند به سرعت متوقف شود و رونق فعلی هزینههای سرمایهای به رکود سرمایهگذاری طولانی تبدیل شود. اتفاقی که در نهایت منجر به شرایط سخت مالی و کاهش رشد اقتصادی خواهد شد.
این گزارش خاطرنشان می کند که در طول تاریخ، فناوری های متحول کننده بارها و بارها سرمایه های عظیمی را جذب کرده اند، اما در بسیاری از موارد میزان سرمایه گذاری از بازده واقعی فراتر رفته است. توسعه قنات ها در دهه ۱۸۳۰، راه آهن بریتانیا در دهه ۱۸۴۰ و حباب شرکت های اینترنتی در اواخر دهه ۱۹۹۰ از جمله نمونه هایی هستند که توسط BIS ذکر شده است. وجه مشترک این دوره ها ظهور یک فناوری واقعی و تحول آفرین بود که در نهایت بیش از ظرفیت بازگشت اقتصادی خود سرمایه جذب کرد و کاهش شدید سرمایه گذاری و رکود اقتصادی را به دنبال داشت.
به گفته BIS، تفاوت امروز با گذشته این است که خانوارها و سرمایه گذاران نهادی سهم بیشتری از ثروت خود را در بازار سهام نگه می دارند و شرکت های فناوری مقادیر قابل توجهی بدهی برای تامین مالی پروژه های هوش مصنوعی صادر کرده اند. از این رو، هرگونه اصلاح شدید در ارزش دارایی های مرتبط با هوش مصنوعی می تواند پیامدهای گسترده تری برای ثبات مالی و اقتصاد جهانی داشته باشد.
جنگ ایران و خطر بازگشت تورم
گزارش سالانه BIS علاوه بر هشدار در مورد سرمایه گذاری های هوش مصنوعی، پیامدهای اقتصادی جنگ ایران را نیز مورد بحث قرار داده است. این نهاد معتقد است اگرچه اقتصاد جهان در برابر این شوک مقاومت نشان داده است، اما هنوز آثار اختلال در تامین انرژی به طور کامل آشکار نشده است.
بر اساس گزارش BIS، اختلال در تردد نفتکش ها از طریق تنگه هرمز و آسیب به زیرساخت های انرژی می تواند فشارهای تورمی را برای مدت طولانی تری حفظ کند. همچنین افزایش قیمت انرژی و مواد اولیه ممکن است از طریق زنجیره تامین به سایر بخشهای اقتصاد منتقل شود و روند کاهش تورم را به چالشی تبدیل کند.
آسیب پذیری بازارهای مالی
BIS همچنین هشدار می دهد که بازارهای مالی به طور قابل توجهی نسبت به چشم انداز اقتصاد جهانی خوش بین هستند. موضوعی که می توان آن را در ارزش گذاری بالای سهام، پراکندگی اوراق قرضه اعتباری و تمایل بالای سرمایه گذاران به پذیرش ریسک مشاهده کرد.
به گفته این موسسه، این خوشبینی ممکن است باعث شده باشد که بازارها ریسکهای تورم پایدار، آسیب به زنجیرههای تامین و احتمال کاهش بازده سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی را دست کم بگیرند.
بدهی دولت؛ خطر چهارم
بانک تسویه بین المللی در نهایت تاکید می کند که افزایش بدهی دولت نیز به یکی از نقاط ضعف اقتصاد جهانی تبدیل شده است. رشد هزینههای بهره، کسریهای مالی بالا و نیاز روزافزون دولتها به انتشار اوراق بدهی میتواند در صورت ادامه نرخهای بهره بالا، فشار بیشتری بر بازارهای مالی وارد کند.
به طور کلی، BIS معتقد است که در حالی که هوش مصنوعی هنوز ظرفیت افزایش بهرهوری اقتصاد جهانی را دارد، بازارها نباید صرفاً بر روی سناریوی خوشبینانه تمرکز کنند. از دیدگاه این نهاد بازگشت تورم، پایداری سرمایه گذاری های هوش مصنوعی، آسیب پذیری بازارهای مالی و افزایش بدهی دولت چهار ریسک اصلی هستند که می توانند مسیر اقتصاد و بازارهای جهانی را در سال های آینده تحت تاثیر قرار دهند.
