بازار؛ گروه بینالملل: کنگره ایالات متحده در حال آماده شدن برای رأیگیری احتمالی در مورد پیشنویس قطعنامهای با هدف محدود کردن اختیارات دونالد ترامپ و جلوگیری از انجام هرگونه حمله نظامی علیه ایران بدون اخذ مجوز قبلی از قانونگذاران است. مذاکرات بین ایران و ایالات متحده به دلیل اختلافات اساسی از جمله مسائل مربوط به غنیسازی اورانیوم، برنامه موشکی ایران و موضوع کاهش تحریمهای اعمال شده علیه تهران شاهد دو دور مذاکرات بوده که بزودی دور سوم نیز در ژنو برگزار میشود. دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اعلام کرده که در حال بررسی حمله نظامی محدود به ایران است، که به باور او میتواند راهی برای تحت فشار قراردادن تهران جهت دستیابی به توافق بر سر برنامه هستهایاش باشد.
گسترش دامنه درگیری
رویترز به نقل از مقامات آمریکایی گزارش داد که برنامهریزی برای اقدام نظامی علیه ایران به «مراحل بسیار پیشرفتهای» رسیده است. با این وجود، مقامات آمریکایی اظهار داشتند که ایران هرگونه حمله احتمالی را تلافی خواهد کرد، که به طور بالقوه خطر تلفات آمریکاییها را افزایش و درگیری را در سراسر منطقه گسترش میدهد. آنها همچنین اظهار داشتند که تهران در حال آماده شدن برای ارائه پیشنهادی کتبی است که به نگرانیهای ایالات متحده در مورد برنامه هستهای خود میپردازد.
به باور کارشناسان، اقدامات جاری در کنگره آمریکا برای تصویب پیشنویس قطعنامهای که مانع از حمله نظامی دونالد ترامپ علیه ایران بدون مجوز قبلی میشود، نشاندهنده نگرانی فزاینده در این نهاد قانونگذاری در مورد احتمال ورود به یک رویارویی نظامی گسترده در غرب آسیاست. طبق قانون اساسی ایالات متحده، کنگره تنها نهاد مجاز برای اعلام جنگ بوده و رئیس جمهور از اختیارات اجرایی برخوردار است که به او اجازه میدهد در موارد مربوط به امنیت ملی یا در چارچوب عملیاتهای خاص، حملات نظامی محدودی را هدایت کند. این همپوشانی در اختیارات قانون اساسی همان موضوعی است که هنگام تشدید تنشهای خارجی، جنجالهای مکرری ایجاد میکند.
برخی از محافل تندرو در دولت آمریکا معتقدند که گزینه نظامی احتمالا سریعترین راه برای تضعیف ایران باشد، در حالی که برخی دیگر ترجیح میدهند از فشار سیاسی و نظامی برای گرفتن امتیازات تدریجی استفاده کنند.
قوه مجریه، به ویژه از زمان وقایع ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، تفسیر خود از اختیارات نظامی را گسترش داده و به حاشیه امن بیشتری برای اقدام بدون مجوز به کنگره دارد. از همین روی، شانس موفقیت کنگره در اعمال محدودیتهای واقعی بر رئیس جمهور همچنان محدود است، به ویژه با توجه به نفوذ قابل توجه ترامپ در حزب جمهوریخواه، مخالفت بسیاری از اعضای جمهوریخواه با او در مورد مسائل امنیت ملی را دشوار میدانند. بنابراین، هرگونه رأیگیری در مورد پیشنویس قطعنامه احتمالا بیشتر نمادین باشد تا یک اقدام عملی الزامآور.
مذاکرات هستهای واشنگتن و تهران
بیشتر کارشناسان در تحولات مربوط به مذاکرات بین واشنگتن و تهران، به تمایل احتمالی دولت ترامپ به پذیرش فرمول «نمادین» غنیسازی اورانیوم اشاره دارند که لزوماً به معنای تغییر راهبردی در موضع آمریکا نیست. زیرا ترامپ نمیتواند به سادگی به فرمولی که توافق هستهای در زمان ریاست جمهوری باراک اوباما بر اساس آن بنا شده بود، بازگردد. آن فرمول غنیسازی در سطح پایین را تحت نظارت بینالمللی مجاز میدانست، زیرا دولت او شرایط دیگری را تعیین کرده که فراتر از مسئله صرفاً هستهای است. موضع اعلامشده آمریکا محدود به برنامهی هستهای ایران و تضمینعدم تمدید آن نیست، بلکه شامل برنامه موشکی ایران و همچنین نقش منطقهای تهران و روابط آن با گروههای هوادار تهران نیز میشود. در واقع، «جنگطلبان» در دولت آمریکا آشکارا بر قابلیتهای موشکی ایران به عنوان یک تهدید مستقیم تمرکز دارند.
به باور کارشناسان، رویدادهای کنونی بیشتر شامل مانورهای مذاکرهای است تا واشنگتن تهران را به سمت دادن امتیازات بیشتر در مورد مسئله هستهای سوق و برای گشودن پروندههای دیگری مانند موشکها و نفوذ منطقهای آماده شود. برخی از محافل تندرو در دولت آمریکا معتقدند که گزینه نظامی احتمالا سریعترین راه برای تضعیف ایران باشد، در حالی که برخی دیگر ترجیح میدهند از فشار سیاسی و نظامی برای گرفتن امتیازات تدریجی استفاده کنند.
احتمال تشدید درگیری نظامی
حجم استقرار نظامی آمریکا در منطقه، توانایی زیادی برای انجام حملات تهاجمی گسترده میدهد. اما هرگونه حمله حتی محدود، میتواند به تشدید سریع اوضاع منجر شود که مهار آن دشوار خواهد بود. ترامپ با یک معادله پیچیده روبرو است؛ عقبنشینی پس از این افزایش شدید نیروهای نظامی میتواند به عنوان ضعف سیاسی تعبیر شود، در مقابل اقدام نظامی میتواند در را به روی یک رویارویی گسترده منطقهای باز کند.
البته شانس دستیابی به یک توافق جامع هنوز وجود دارد و احتمالا هر دو طرف تمایل واقعی برای دادن امتیازات متقابل نشان دهند که بیشتر مربوط به ترس از پیامدهای کلان تشدید درگیری بر اقتصاد جهان و به ویژه بخش انرژی است.
هرچند، مذاکرات هنوز در مراحل مقدماتی خود است؛ اما مسائل اصلی مورد اختلاف، بهویژه موشکها و نفوذ منطقهای، هنوز حل نشدهاند. وضعیت فعلی بسیار حساس است و تا زمانی که هر یک از طرفین به خطوط قرمز خود پایبند باشند، احتمال رویارویی نظامی همچنان وجود دارد. البته شانس دستیابی به یک توافق جامع هنوز وجود دارد و احتمالا هر دو طرف تمایل واقعی برای دادن امتیازات متقابل نشان دهند که بیشتر مربوط به ترس از پیامدهای کلان تشدید درگیری بر اقتصاد جهان و به ویژه بخش انرژی است.
شانس توافق اقتصادی
حضور یک هیئت اقتصادی در تیم مذاکرهکننده ایرانی نشان میدهد که مذاکرات ژنو نیز شامل همکاری اقتصادی باشد، اما اجرای این امر همچنان منوط به دستیابی به توافق هستهای و لغو محدودیتهای قانونی آمریکا است که مانع سرمایهگذاری در ایران میشود. با توجه به حجم تحریمهای ایالات متحده و پیچیدگی سازوکارهای لغو آنها، صحبت از مشارکتهای اقتصادی هنوز بیشتر در مورد مشوقها است تا پروژههای عملی، به خصوص که بخش بزرگی از آنها به تصمیمات کنگره و نه فقط کاخ سفید مرتبط است.
تحریمهای آمریکا به دو نوع تقسیم میشوند؛ تحریمهای ریاست جمهوری که رئیس جمهور آمریکا میتواند در صورت دستیابی به توافق آنها را لغو کند و تحریمهای دیگری که توسط کنگره وضع شدهاند و لغو سریع آنها دشوار است. بنابراین، بحث در حال حاضر در مورد مکانیسم «گام به گام» است که در آن مراحل توافق هستهای به تدریج در ازای لغو جزئی تحریمها در هر مرحله اجرا میشود.
به باور کارشناسان اقتصادی؛ توافق هستهای پیشین در سال ۲۰۱۵ به اندازه کافی منافع اقتصادی آمریکا را تأمین نمیکرد، زیرا شرکتهای اروپایی بیشتر از آن سود میبردند. از همین روی، این موضوع ایده ورود شرکتهای آمریکایی برای سرمایهگذاری در بخشهای انرژی و فلزات در داخل ایران به عنوان بخشی از مذاکرات فعلی را توضیح میدهد. برای نمونه، قرارداد سال ۲۰۱۶ برای خرید ۱۲۰ هواپیما بوئینگ پس از اعمال مجدد تحریمها متوقف شد که فعالسازی مجدد چنین توافقهایی میتواند بخشی از هرگونه تفاهم در آینده باشد.
جاهطلبیهای دولت ترامپ فراتر از مشوقهای اقتصادی صرف است، زیرا واشنگتن قصد دارد موازنههای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه را تغییر شکل و نفوذ چین در بازارهای انرژی را کاهش دهد.
حمید قنبر، معاون وزیر امور خارجه ایران در امور اقتصادی، اعلام کرد که مذاکرات بین ایران و ایالات متحده محدود به مسئله هستهای نیست، بلکه به حوزههای وسیعتری از جمله منافع مشترک در میادین نفت و گاز، میادین مرزی مشترک، سرمایهگذاریهای معدنی و حتی قراردادهای احتمالی برای خرید هواپیما گسترش مییابد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز پیش از دور جدید مذاکرات، تأیید کرد که دستیابی به توافق در مورد مسئله هستهای و لغو تحریمها میتواند راه را برای همکاری اقتصادی گستردهتر با ایالات متحده، به ویژه در بخش انرژی و سایر حوزهها، هموار کند؛ امری که ناظران آن را تغییر قابل توجهی در ادبیات ایران در مقایسه با مراحل قبلی ارزیابی کردند.
البته باید توجه داشت که مسائل منطقهای بسیار پیچیدهتر از مسئله اقتصادی هستند، زیرا با تصمیمات کلان سیاسی و حاکمیتی گره خوردهاند و نمیتوان آنها را با یک تصمیم اداری ساده مانند لغو تحریمها حل کرد. همچنین، جاهطلبیهای دولت ترامپ فراتر از مشوقهای اقتصادی صرف است، زیرا واشنگتن قصد دارد موازنههای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه را تغییر شکل و نفوذ چین در بازارهای انرژی را کاهش دهد.
منبع:تحلیل بازار
