منتشر شده در ۰۴ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۵:۱۰
رئیس پلیس راهور تهران بزرگ از آغاز طرح برخورد با تخلفات موتورسیکلتها در خطوط ویژه پایتخت خبر داده؛ طرحی برای افزایش ایمنی، نظم ترافیکی و کاهش تخلفات شهری.
آغاز طرح برخورد با تخلفات موتورسیکلتها در خطوط ویژه تهران
به گزارش آخرین خودرو، رئیس پلیس راهور تهران بزرگ از آغاز طرح انتظامی ـ ترافیکی ساماندهی و برخورد با تخلفات موتور سیکلت سواران در خطوط ویژه پایتخت خبر داد؛ طرحی که قرار است با هدف افزایش انضباط ترافیکی، ارتقای ایمنی عبور و مرور، کاهش تصادفات خسارتی، جرحی و فوتی و پاسخ به مطالبات عمومی درباره تخلفات رانندگی اجرا شود.
سردار سید ابوالفضل موسوی پور اعلام کرده است طرح انتظامی ـ ترافیکی ساماندهی و برخورد با تخلفات موتور سیکلت سواران از شنبه سوم مرداد ۱۴۰۵ در خطوط ویژه خیابانهای آزادی، انقلاب اسلامی و ولیعصر (عج) از میدان منیریه تا پل پارکوی آغاز شده است. این طرح اکنون در ۴۰ نقطه از مسیرهای مشخصشده در حال اجراست و پلیس با تخلفاتی مانند ورود موتورسیکلت به خطوط ویژه، عبور از محل ممنوع، حرکت در پیادهرو، حرکت خلاف جهت مسیر مجاز، پوشاندن پلاک و استفاده نکردن از کلاه ایمنی برخورد خواهد کرد.
رئیس پلیس راهور تهران بزرگ با اشاره به ماده ۲۰ قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی تأکید کرده است که تمامی قوانین عمومی عبور و مرور درباره موتورسیکلتها نیز مانند سایر وسایل نقلیه اجرا خواهد شد. همچنین پلیس اعلام کرده است که در این طرح اقداماتی مانند توقیف ساعتی موتورسیکلتهای متخلف، اجرای طرح موتوریار و رفع اثر از پوشش پلاک موتورسیکلتها انجام خواهد شد.اما اجرای این طرح یک پرسش مهم را ایجاد میکند؛ موتورسیکلتها دقیقاً در چه مسیرهایی اجازه تردد ندارند و آیا تمام معابر بزرگ شهری برای این وسیله ممنوع است؟
موتورسیکلتها کجا اجازه تردد ندارند؟
برخلاف تصور بسیاری از شهروندان، در قوانین راهنمایی و رانندگی ایران یک فهرست ثابت و سراسری از تمام خیابانها و معابر ممنوع برای موتورسیکلتها وجود ندارد؛ اما قانون برای برخی مسیرها و فضاها محدودیت مشخص کرده است.
بر اساس ماده ۱۶۷ آییننامه راهنمایی و رانندگی، تردد موتورسیکلت در موارد زیر ممنوع است:
پیادهروها: عبور موتورسیکلت از پیادهرو ممنوع است؛ زیرا این فضا بهطور اختصاصی برای حرکت عابران طراحی شده و ورود موتورسیکلت میتواند ایمنی شهروندان را به خطر بیندازد.
وسط دستههای عبوری، بازارها و نقاط شلوغ: حرکت موتورسیکلت در میان جمعیت یا فضاهای پرتردد شهری به دلیل افزایش احتمال برخورد، ایجاد مزاحمت برای عابران و کاهش ایمنی ممنوع شده است.
آزادراهها: تردد موتورسیکلت در آزادراهها ممنوع است؛ زیرا سرعت بالای خودروها، اختلاف زیاد سرعت میان وسایل نقلیه و نبود فضای مناسب برای توقف اضطراری، خطر وقوع تصادفات شدید را افزایش میدهد.
مسیرهایی که با تابلو «عبور موتورسیکلت ممنوع» مشخص شدهاند: در هر معبری که این تابلو نصب شده باشد، ورود موتورسیکلت غیرمجاز است. به همین دلیل ممکن است برخی بزرگراهها، تونلها، پلها یا معابر شهری دارای محدودیت تردد برای موتورسیکلت باشند.
همچنین در برخی مسیرهای شهری نیز پلیس راهور میتواند بر اساس شرایط ترافیکی، ایمنی مسیر یا تصمیمات مدیریت ترافیک، محدودیتهای خاصی برای تردد موتورسیکلتها اعمال کند. بنابراین، ملاک تشخیص مسیرهای ممنوع برای موتورسیکلتها، این نیست که هر خیابان بزرگ یا هر بزرگراهی بهصورت خودکار برای این وسیله ممنوع باشد؛ بلکه قانون، تابلوهای ترافیکی نصبشده در مسیر و محدودیتهای رسمی اعلامشده از سوی پلیس راهور، تعیینکننده هستند.
موتورسیکلت؛ وسیلهای که در برنامهریزی حملونقل فراموش شد
با وجود این محدودیتهای قانونی، مسئله موتورسیکلت در تهران تنها به تخلفات رانندگی محدود نمیشود؛ بلکه ریشه آن به سالها سیاستگذاری ناقص در حوزه حملونقل شهری بازمیگردد. ساختار حملونقل در تهران و بسیاری از کلانشهرهای ایران، طی دهههای گذشته به طور کامل بر اساس یک برنامه جامع، قانونمحور و آیندهنگر توسعه پیدا نکرد و در این میان، موتورسیکلت عملاً به یکی از وسایل فراموششده در برنامهریزی شهری تبدیل شد. موتورسیکلت در ابتدا به عنوان یک وسیله حملونقل ارزان، اقتصادی و در دسترس وارد زندگی شهری شد؛ وسیلهای که بسیاری از شهروندان برای رفتوآمد روزمره یا فعالیتهای شغلی خود از آن استفاده میکردند. اما به مرور زمان، نقش این وسیله تغییر کرد. موتورسیکلت از یک ابزار ساده جابهجایی، به وسیلهای مهم برای حمل کالا، خدماترسانی شهری و در نهایت به یکی از اصلیترین ابزارهای فرار از ترافیک سنگین کلانشهرها تبدیل شد. در این مسیر، نبود سیاست مشخص برای مدیریت حضور موتورسیکلتها باعث شد برخی رفتارهای غیرقانونی مانند حرکت در پیادهرو، ورود به خطوط ویژه و عبور از مسیرهای ممنوع، در بخشهایی از شهر به یک رفتار عادی تبدیل شود.
اجرای سختگیرانه قانون؛ ضروری اما دشوار
بدون تردید اجرای قانون درباره موتورسیکلتها یک ضرورت است. موتورسیکلت به دلیل ساختار فیزیکی، آسیبپذیری بیشتر راننده و رفتارهای پرخطر برخی کاربران، سهم قابل توجهی در تصادفات جرحی و فوتی دارد. با این حال، اجرای کامل قانون با چالشهای جدی اجرایی روبهرو است. اگر قرار باشد تمام ورودی بزرگراهها، تونلها، مسیرهای ویژه و معابر ممنوع کنترل شوند، این سؤال مطرح میشود که چگونه میتوان در تمام این نقاط نیروی انسانی مستقر کرد؟ آیا امکان حضور مأمور در تمام پیادهروهای شهر وجود دارد؟ آیا شبکه دوربینهای نظارتی فعلی توانایی ثبت و برخورد با حجم گسترده تخلفات موتورسیکلتها را دارد؟ واقعیت این است که اگر پلیس بخواهد تمام موتورسیکلتهای متخلف در مناطقی مانند بازار و مرکز شهر تهران را توقیف کند، با حجم بسیار بزرگی از تخلفات روبهرو خواهد شد؛ تخلفاتی که کنترل روزانه همه آنها حتی با فرض وجود ظرفیت اجرایی بالا، کاری بسیار دشوار خواهد بود.
حذف تخلف بدون حذف کارکرد موتورسیکلت
چالش دیگر این است که اگر موتورسیکلتها تمام قوانین را رعایت کنند، بخشی از ویژگی اصلی خود برای کاربران را از دست خواهند داد. بسیاری از افرادی که امروز از موتورسیکلت استفاده میکنند، مانند گذشته صرفاً به دلیل ارزان بودن یا ناتوانی در خرید خودرو سراغ این وسیله نمیروند. بازار موتورسیکلتهای گرانقیمت نشان میدهد بخشی از کاربران، به دلیل سرعت جابهجایی و امکان عبور آسانتر از ترافیک، این وسیله را انتخاب کردهاند؛ به طوری که برخی مدلهای موجود در بازار قیمتهایی بیش از دو یا سه میلیارد تومان دارند. بنابراین اگر اجرای سختگیرانه قوانین باعث شود موتورسیکلت تمام مزیتهای عملی خود را از دست بدهد، تعداد زیادی از کاربران ممکن است دیگر انگیزهای برای استفاده از این وسیله نداشته باشند. اما پرسش اصلی اینجاست که اگر این افراد دیگر موتورسیکلت سوار نباشند، چه وسیلهای جایگزین آنها خواهد شد؟
تهران ظرفیت حذف ناگهانی موتورسیکلت را ندارد
حملونقل عمومی تهران همچنان با چالشهای جدی مواجه است. مترو و اتوبوسرانی در بسیاری از مسیرها با محدودیت ظرفیت، کمبود ناوگان و مشکلات پوششدهی روبهرو هستند. اگر بخشی از موتورسواران به استفاده از خودروهای شخصی روی بیاورند، نتیجه میتواند افزایش شدید حجم ترافیک و فشار بیشتر بر شبکه معابر شهری باشد. به همین دلیل، محدود کردن یک وسیله حملونقلی بدون ایجاد جایگزین مناسب، ممکن است یک مشکل را کاهش دهد اما همزمان بحران دیگری در حوزه ترافیک ایجاد کند.
راهکار؛ اجرای قانون همراه با توسعه حملونقل عمومی
تجربه شهرهای مختلف نشان داده است که ایجاد محدودیت زمانی موفق خواهد بود که در کنار آن، مشوقها و گزینههای جایگزین واقعی نیز وجود داشته باشد. در تهران نیز اجرای کامل قوانین موتورسیکلتها زمانی میتواند نتیجه پایدار داشته باشد که حملونقل عمومی واقعاً پاسخگوی نیاز شهروندان باشد، تمامی مناطق شهری پوشش مناسب داشته باشند، زمان سفر کاهش یابد و مدیریت ترافیک بر اساس اصول علمی شهرسازی اصلاح شود. در چنین شرایطی، افزایش جرائم، توقیف موتورسیکلتهای متخلف و اجرای سختگیرانه قوانین میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد.
اجرای قانون؛ آزمونی برای مدیریت شهری
رعایت قانون در رانندگی نباید وابسته به شرایط باشد و برخورد با تخلفات موتورسیکلتها اقدامی ضروری برای افزایش ایمنی شهر است. اما اجرای کامل قانون، پیش از آنکه فقط آزمونی برای موتورسواران باشد، آزمونی بزرگ برای دستگاههای ناظر، پلیس، مدیریت شهری و زیرساختهای حملونقل کشور است. اگر قانون با تمام قدرت اجرا شود اما امکان اجرای واقعی آن وجود نداشته باشد، فشار اصلی ابتدا بر نهادهای اجرایی وارد خواهد شد. قانون زمانی میتواند در شهر نهادینه شود که علاوه بر الزام، امکان اجرا نیز وجود داشته باشد؛ در غیر این صورت حتی سختگیرانهترین نظارتها هم نمیتوانند جای خالی برنامهریزی بلندمدت حملونقل شهری را پر کنند.
