مسیر خودرو؛ از مصرفی تا سرمایه ای و دسترسی لوکس

قیمت پژو ۲۰۷ در یک دهه گذشته از چند ده میلیون به محدوده میلیاردی رسیده و خرید این خودرو برای حداقل بگیران از حدود ۵ سال به نزدیک ۱۰ سال حقوق کامل رسیده است.

خودرو دیگر فقط یک کالای مصرفی نیست

به گزارش آخرین خودرو، خودرو در حالت عادی یک کالای مصرفی بادوام است؛ یعنی مردم آن را برای استفاده شخصی و جابه جایی خریداری می کنند. اما در اقتصاد ایران، افزایش مداوم قیمت خودرو باعث شده این کالا به تدریج نقش دیگری هم پیدا کند. وقتی قیمت خودرو دائما افزایش پیدا می کند، بخشی از مردم دیگر خودرو را فقط برای استفاده نمی خرند، بلکه آن را راهی برای حفظ ارزش پول خود می دانند. همین موضوع باعث شده بخشی از تقاضای بازار خودرو ماهیت سرمایه ای پیدا کند. البته از نظر اقتصادی، خودرو شخصی به خودی خود یک کالای سرمایه ای محسوب نمی شود. کالای سرمایه ای معمولا کالایی است که برای تولید کالا یا خدمات یا ایجاد درآمد مورد استفاده قرار می گیرد. اما در بازار ایران، خرید خودرو با هدف حفظ ارزش دارایی یا کسب سود از افزایش قیمت، باعث شده خودرو در کنار مصرف، نقش سرمایه ای هم پیدا کند. پژو ۲۰۷ نمونه خوبی برای بررسی این تغییر است؛ خودرویی که زمانی در محدوده چند ده میلیون تومان قرار داشت، امروز به محدوده میلیاردی رسیده است.

آیا ۲۰۷ کالای لوکس شده است؟

گران شدن یک خودرو به تنهایی به این معنی نیست که آن خودرو از نظر اقتصادی یک کالای لوکس محسوب می شود. در علم اقتصاد، کالای لوکس تعریف مشخصی دارد و میزان تقاضا برای آن با افزایش درآمد، بیشتر از رشد درآمد افزایش پیدا می کند. اما وقتی صحبت از قدرت خرید مردم باشد، ماجرا متفاوت است. خودرویی که خرید آن برای یک حداقل بگیر به چندین سال حقوق کامل نیاز دارد، عملا برای بخش بزرگی از جامعه دیگر یک کالای در دسترس نیست. بنابراین می توان گفت پژو ۲۰۷ از نظر قدرت خرید، برای بسیاری از مردم به کالایی با دسترسی لوکس یا شبه لوکس تبدیل شده است؛ نه اینکه لزوما از نظر اقتصادی در دسته کالاهای لوکس قرار گرفته باشد.

جدول قیمت ۲۰۷ و مدت زمان خرید با حداقل حقوق

توجه: محاسبات بالا بر اساس فرض پس انداز ۱۰۰ درصد حقوق ماهانه انجام شده و هیچ هزینه ای برای مسکن، خوراک، حمل و نقل و سایر مخارج زندگی در نظر گرفته نشده است. بنابراین این اعداد نشان دهنده میزان فاصله قیمت خودرو از درآمد هستند و نه مدت زمان واقعی پس انداز برای خرید خودرو.

همچنین باید توجه داشت که پژو ۲۰۷ در طول این سال ها در تیپ ها و نسخه های مختلف عرضه شده است و به همین دلیل، این جدول بیشتر برای نشان دادن روند تغییر نسبت قیمت خودرو به درآمد استفاده می شود و به معنای مقایسه یک تیپ کاملا یکسان در تمام سال ها نیست.

۲۰۷ چقدر از دسترس مردم دور شد؟

برای اینکه این تغییر را بهتر ببینیم، می توان قیمت پژو ۲۰۷ را با حداقل دستمزد در هر سال مقایسه کرد. این مقایسه نشان می دهد یک حداقل بگیر، در صورت پس انداز کامل حقوق خود، چه مدت زمان برای خرید این خودرو نیاز داشت.

در شهریور ۱۳۹۵، حداقل دستمزد ماهانه حدود ۸۱۲ هزار تومان بود. قیمت کارخانه پژو ۲۰۷ نیز حدود ۴۱.۹ میلیون تومان بود. بنابراین خرید خودرو از کارخانه به حدود ۵۱.۶ ماه حقوق نیاز داشت؛ یعنی حدود ۴ سال و ۴ ماه.

قیمت پژو ۲۰۷ در بازار نیز حدود ۴۶.۵ میلیون تومان بود و خرید آن به حدود ۵۷.۳ ماه حقوق نیاز داشت؛ یعنی حدود ۴ سال و ۹ ماه.

در شهریور ۱۴۰۴، خرید پژو ۲۰۷ از بازار به حدود ۷ سال و یک ماه حقوق رسید. یعنی خرید این خودرو برای یک حداقل بگیر در سال ۱۴۰۴ حدود ۱.۵ برابر بیشتر از سال ۱۳۹۵ زمان می برد؛ معادل حدود ۲ سال و ۴ ماه افزایش.

اما در شهریور ۱۴۰۵، فاصله باز هم بیشتر شده است. حداقل دستمزد به حدود ۱۶.۶ میلیون تومان رسیده، در حالی که قیمت پژو ۲۰۷ دنده ای TU5 در کارخانه حدود ۱.۷۴۹ میلیارد تومان و در بازار حدود ۱.۹۷ میلیارد تومان است.

بر این اساس، خرید پژو ۲۰۷ دنده ای TU5 از کارخانه به حدود ۱۰۵.۲ ماه حقوق، معادل ۸ سال و ۹ ماه، و خرید آن از بازار به حدود ۱۱۸.۵ ماه حقوق، معادل نزدیک به ۹ سال و ۱۱ ماه، نیاز دارد.

به بیان ساده، یک حداقل بگیر در سال ۱۳۹۵ با حدود ۴ سال و ۹ ماه حقوق کامل می توانست پژو ۲۰۷ بازار را بخرد، اما در سال ۱۴۰۵ برای خرید ۲۰۷ دنده ای TU5 در بازار باید تقریبا ۱۰ سال حقوق کامل خود را کنار بگذارد.

بیشترین فاصله در سال های ۱۳۹۹ و ۱۴۰۲

روند افزایش قیمت پژو ۲۰۷ در این سال ها یکسان نبوده است. در بعضی سال ها قیمت خودرو با سرعت بسیار بیشتری از دستمزد افزایش پیدا کرده و همین موضوع باعث شده قدرت خرید حقوق بگیران به شدت کاهش پیدا کند.

سال ۱۳۹۹ یکی از مهم ترین نمونه هاست. در این سال قیمت بازار پژو ۲۰۷ به حدود ۲۶۹ میلیون تومان رسید، در حالی که حداقل دستمزد حدود ۱.۹ میلیون تومان بود.

به این ترتیب، خرید ۲۰۷ از بازار به حدود ۱۴۰.۸ ماه حقوق نیاز داشت؛ یعنی یک حداقل بگیر باید بیش از ۱۱ سال و ۹ ماه تمام حقوق خود را کنار می گذاشت تا بتواند این خودرو را خریداری کند.

در سال ۱۴۰۲ نیز شرایط دوباره به نقطه دشواری رسید. قیمت بازار پژو ۲۰۷ به حدود ۷۸۵ میلیون تومان رسید و حداقل دستمزد حدود ۵.۳ میلیون تومان بود.

در این شرایط، خرید خودرو به حدود ۱۴۷.۹ ماه حقوق نیاز داشت؛ یعنی حدود ۱۲ سال و ۴ ماه حقوق کامل.

این اعداد یک نکته مهم را نشان می دهند: مشکل فقط گران شدن خودرو نیست، بلکه سرعت افزایش قیمت خودرو نسبت به درآمد مردم است.

قیمت خودرو بیشتر شد یا قدرت خرید کمتر؟

برای بررسی این موضوع باید قیمت خودرو و دستمزد را در کنار یکدیگر دید. در یک دهه گذشته، حداقل دستمزد چندین برابر شده است، اما قیمت پژو ۲۰۷ نیز رشد بسیار زیادی را تجربه کرده است. بنابراین افزایش حقوق به تنهایی نتوانسته قدرت خرید خودرو را حفظ کند. به زبان ساده، اگر حقوق یک فرد افزایش پیدا کند اما قیمت خودرو سریع تر از حقوق او بالا برود، قدرت خرید واقعی او کاهش پیدا می کند. این اتفاق در بازار خودرو ایران بارها تکرار شده است. تورم، افزایش هزینه تولید، تغییر نرخ ارز، رشد قیمت قطعات و مواد اولیه و همچنین تقاضای سرمایه ای برای خودرو، همگی در افزایش قیمت خودرو نقش داشته اند. در چنین شرایطی، فاصله میان درآمد مردم و قیمت خودرو بیشتر شده و خرید خودرو برای بخش بزرگی از جامعه به یک هدف بلندمدت تبدیل شده است.

خودرو چگونه ازکالای مصرفی به کالای سرمایه ای رسید؟

وقتی قیمت یک خودرو دائما افزایش پیدا می کند، نگاه مردم به آن نیز تغییر می کند. خودرویی که قرار بود صرفا وسیله جابه جایی باشد، به تدریج می تواند به محلی برای حفظ ارزش پول تبدیل شود.

این اتفاق باعث افزایش تقاضای سرمایه ای در بازار خودرو شده است. در چنین شرایطی، خریدار فقط به امکانات، مصرف سوخت یا کیفیت خودرو نگاه نمی کند؛ قیمت آینده خودرو و امکان فروش آن نیز برایش اهمیت پیدا می کند. از طرف دیگر، افزایش قیمت خودرو باعث شده خرید آن برای حقوق بگیران سخت تر شود. بنابراین یک چرخه شکل گرفته است؛ خودرو به دلیل افزایش قیمت برای بخشی از مردم به یک دارایی تبدیل می شود و همین نگاه سرمایه ای نیز می تواند تقاضا و قیمت را تحت تاثیر قرار دهد. پژو ۲۰۷ نمونه روشنی از این تغییر است. این خودرو که در سال های گذشته یک خودروی نسبتا در دسترس برای بخشی از جامعه محسوب می شد، امروز برای یک حداقل بگیر به نزدیک ۱۰ سال حقوق کامل در بازار نیاز دارد.

در نهایت، داستان پژو ۲۰۷ فقط داستان گران شدن یک خودرو نیست. مسئله اصلی، فاصله ای است که در یک دهه میان قیمت خودرو و درآمد مردم ایجاد شده است. خودرو در این مسیر از یک کالای مصرفی بادوام، به کالایی با تقاضای سرمایه ای تبدیل شده و همزمان برای بخش بزرگی از جامعه از نظر قدرت خرید، به یک کالای بسیار دور از دسترس تبدیل شده است. به همین دلیل، وقتی امروز درباره قیمت خودرو صحبت می کنیم، فقط با یک عدد روی برچسب قیمت مواجه نیستیم؛ این عدد نشان می دهد یک خانوار با درآمد پایین برای داشتن یک خودروی معمولی، چه مقدار از زمان و درآمد زندگی خود را باید صرف کند.