غنی نژاد و نوربرگ در دفاع از سرمایه داری چه گفتند؟

به گزارش اکوایران و به نقل از تجارت فردا، برخلاف تصور عموم، دفاع از آزادی اندیشه، تجارت آزاد و مبارزه با انحصار و تمرکز دولت، یک سنت ریشه دار در کشورهای اسکاندیناوی به ویژه سوئد است. سنتی که از فیلسوف بزرگ «آندرس کیودنیوس» آغاز شده و تا زمان ما با متفکرانی چون «یوهان نوربرگ» ادامه داشته است.

نوربرگ نویسنده و محققی سرشناس است که دو کتاب «در دفاع از سرمایه داری» و «مانیفست سرمایه داری» توسط انتشارات دنیای اقتصاد منتشر شده است. او را ادامه دهنده سنت «آندرس کودنیوس» در دفاع از تجارت آزاد می دانند. متفکری که سال ها قبل از انتشار کتاب «ثروت ملل» اثر آدام اسمیت، ایده ای شبیه به «دست نامرئی» را در رساله ای با عنوان «منافع ملی» مطرح کرد.

انتشار ترجمه فارسی کتاب «مانیفست سرمایه داری» بهانه ای شد تا میزگردی بین «یوهان نوربرگ» و «موسی غنی نژاد» برگزار شود. هر دوی آنها در این گفتگو تاکید می کنند که جهان نه به دلیل اتکا به سرمایه داری، بلکه به دلیل عقب نشینی از اصول بازار آزاد در بحران است.

چرا کتاب های نوربرگ را منتشر می کنیم؟

سوئد کشوری است که برخی از روشنفکران به اداره آن علاقه نشان می دهند و وقتی می خواهند نمونه ای از یک کشور توسعه یافته غیر سرمایه داری را معرفی کنند، از این کشور یاد می کنند و اغلب فکر می کنند که سوئد بر اساس نظامی سوسیالیستی اداره می شود.

اما برخلاف تصور روشنفکران ایرانی، دفاع از ایده آزادی، تجارت آزاد و مبارزه با انحصار و تمرکز دولت، یک سنت ریشه‌دار در کشورهای اسکاندیناوی به‌ویژه در سوئد است. سنتی که با «آندرس قدنیوس» آغاز شد و تا زمان ما با متفکرانی چون «یوهان نوربرگ» ادامه یافت. در قرن هجدهم، کیودنیوس با انتقاد از سیستم امتیازات و محدودیت‌های تجاری، از آزادی مبادله و برابری حقوق اقتصادی دفاع کرد. استدلال او این بود که رفاه کشورها از آزادی افراد ناشی می شود، نه از نظارت گسترده دولت. در قرن ۲۰ و ۲۱، همزمان با گسترش دولت رفاه، بحث در مورد حدود و کارایی دخالت دولت ادامه یافت. بحران اقتصادی دهه ۱۹۹۰ در سوئد منجر به اصلاحات ساختاری مهمی شد که شامل آزادسازی بازارها، تقویت رقابت، افزایش استقلال بانک مرکزی و تجدید نظر اساسی در سیاست‌های اقتصادی بود. این چارچوب‌ها هستند که در حال حاضر ادامه صنایع رقابتی، نوآوری و رشد اقتصادی پایدار را در سوئد ممکن می‌سازند.

شکل گیری این وضعیت بدون شک مرهون اندیشمندان لیبرال و به طور خاص آندرس کودنیوس است که مسیر یوهان نوربرگ ادامه دارد.

کیودنیوس را یکی از اولین مدافعان جدی تجارت آزاد و محدود کردن قدرت دولت در شمال اروپا می دانند و برخی او را پیشگام لیبرالیسم در اسکاندیناوی می دانند. زندگی و کار در مناطق نسبتاً محروم پادشاهی سوئد به او این امکان را می داد که از نزدیک با پیامدهای سیاست های تجاری محدودکننده و امتیازات انحصاری آشنا شده و از آنها انتقاد کند. شهرت اصلی کیودنیوس به دلیل رساله معروف او با عنوان «منافع ملی» است. وی در این اثر با استدلالی روشن مبتنی بر مصالح عمومی از آزادی تجارت، حذف امتیازات انحصاری و کاهش مداخلات دولت دفاع کرد و معتقد بود اگر مردم در پیگیری منافع شخصی خود آزاد باشند، «منافع ملی» نیز افزایش می یابد. این ایده ها که پیش از انتشار کتاب «ثروت ملل» نوشته آدام اسمیت مطرح شده بود، شباهت های زیادی با مفهوم «دست نامرئی» پدر علم اقتصاد دارد.

کیودنیوس نه تنها یک نظریه پرداز بود، بلکه در پارلمان سوئد نیز حضور فعال داشت. یکی از مهمترین دستاوردهای او ایفای نقش در تصویب قانون آزادی مطبوعات سوئد در سال ۱۷۶۶ بود که یکی از اولین قوانین آزادی مطبوعات در جهان است. او همچنین از آزادی مذهبی برای اقلیت ها، حقوق برابر اقتصادی و حذف محدودیت های اتحادیه های کارگری حمایت کرد.

اندیشه کیدنیوس بر این باور استوار بود که رفاه عمومی نه از طریق کنترل گسترده دولت، بلکه از طریق آزادی اقتصادی، رقابت و حاکمیت قانون به دست می آید. اگرچه نام او به اندازه متفکران اقتصادی مانند آدام اسمیت شناخته شده نیست، اما در تاریخ اندیشه اقتصادی اسکاندیناوی جایگاه ویژه ای دارد و امروزه در فنلاند و سوئد به عنوان یکی از پیشگامان آزادی های اقتصادی و مدنی مورد احترام است.

با این مقدمه به سراغ یوهان نوربرگ می رویم که سنت آندرس کودنیوس را در دفاع از آزادی اقتصادی، رقابت و بازار آزاد ادامه می دهد. انتشارات دنیای اختاز تاکنون دو کتاب از او را به زبان فارسی منتشر کرده است. نوربرگ در سال ۱۹۷۳ در سوئد متولد شد و نویسنده، محقق و مستندساز مشهوری است که بیشتر به خاطر حمایت از اقتصاد بازار، جهانی شدن و توسعه انسانی مشهور است. او تاریخ اندیشه را در دانشگاه استکهلم خواند و تا به امروز با تحقیقات مستقل، فعالیت در اتاق‌های فکر و انتشار آثار متعدد، به یکی از چهره‌های برجسته لیبرالیسم کلاسیک در اروپا تبدیل شده است.

یوهان نوربرگ در تبیین اصول اقتصاد آزاد مجموعه‌ای از مؤلفه‌های اساسی را برمی‌شمارد که به اعتقاد او چارچوب این نظام را تشکیل می‌دهند. از نظر او، سرمایه داری، به جای صرفاً معنای «سرمایه»، نظمی است مبتنی بر قیمت های آزاد، رقابت، آزادی انتخاب، مبادله داوطلبانه، مالکیت خصوصی و انگیزه سود.

نوربرگ در رسانه های معتبر به اقتصاد جهانی، سرمایه داری، کاهش فقر و نقش آزادی های اقتصادی و اجتماعی در توسعه کشورها می پردازد و سعی می کند تصویری واقع بینانه و خوش بینانه از پیشرفت انسان بر اساس اصول تجارت آزاد ارائه دهد.

از مهم ترین آثار او می توان به دو کتاب «در دفاع از سرمایه داری» و «مانیفست سرمایه داری» اشاره کرد که با فاصله ۲۰ سال از هم نوشته شده اند و هر دو کتاب توسط انتشارات دنیای اقتصاد منتشر شده است.