سیاست پولی انقباضی بانک مرکزی برای کنترل نقدینگی

اخیراً بانک مرکزی گزارش اجرای سیاست پولی منتهی به ۸ تیر ۱۴۰۵ را منتشر کرده است که اعداد و ارقام این گزارش حاکی از تعهد بانک مرکزی به کنترل رشد نقدینگی و سیاست های پولی انقباضی است. در بازار آزاد هفته گذشته بانک مرکزی حتی الامکان با درخواست اعتبار بانک ها مخالفت کرد. اما این عملکرد چگونه می تواند منجر به کنترل رشد نقدینگی و سپس تورم شود؟ زمانی که منابع مالی در اختیار بانک ها کاهش یابد، شبکه بانکی قدرت کمتری برای خلق پول خواهد داشت و در نتیجه رشد نقدینگی نیز تا حدودی کنترل می شود. اهمیت این موضوع در شرایطی که رشد نقدینگی و سپس تورم رکورد زده است، بانک مرکزی با ابزارهای خود سعی در کنترل رشد نقدینگی دارد.

بانک مرکزی تنها به ۹ درصد از سفارشات پاسخ مثبت داده است

۱۶ بانک در بازار آزاد منتهی به ۸ تیر ۱۴۰۵ شرکت کردند و ارزش کل سفارش های ارسالی معادل ۴۴۸ هزار و ۱۷۰ میلیارد تومان بود که نسبت به چند هفته گذشته افزایش یافته است. ارزش سفارش های پذیرفته شده بانک مرکزی در حراج شانزدهم ۴۰ هزار میلیارد تومان بوده که تنها ۸.۹۳ درصد از کل سفارش ها را شامل می شود. بانک مرکزی در هفته های اخیر سیاست سخت گیرانه تری را در بازار آزاد در پیش گرفته است و این موضوع تا حدودی می تواند نشان دهنده عزم این نهاد برای کنترل تورم باشد. البته تا زمانی که این نهاد نرخ سود بین بانکی را مطابق با انتظارات بازار تعیین نکند، نمی توان انتظار بهبود خاصی در وضعیت تورم داشت.

مدت این قراردادها ۷ روز و نرخ بازدهی تا سررسید ۲۳ درصد است. از سوی دیگر ارزش قراردادهای معوق معادل ۵۰ هزار و ۲۲۰ میلیارد تومان و ارزش قراردادهایی که همچنان مفتوح هستند و به سررسید نرسیده اند معادل ۴۰ حمت گزارش شده است.

همچنین در بازار تنظیم شده که نرخ بازده سررسید معادل ۲۴ درصد است، ارزش اعتباری بانک ها قابل توجه بوده است. دلیل آن هم پایین بودن میزان تایید بانک مرکزی در بازار آزاد است. به‌طور دقیق‌تر، ارزش اعتباری بانک‌ها در هفته منتهی به ۸ تیرماه در بازار عادی بین ۱۱۱ تا ۱۳۵ همات بوده است.

تفاوت بازار آزاد و بازار تنظیم شده

زمانی که بانک ها از کمبود نقدینگی رنج می برند و نمی توانند نیازهای خود را در بازار بین بانکی تامین کنند، مجبورند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی کنند. این تقاضا به دو صورت و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارسنجی منظم» انجام می شود.

عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانک ها از بانک مرکزی درخواست تامین مالی کوتاه مدت می کنند و در ازای آن اوراق دولتی به بانک مرکزی می دهند. به این عملیات قرارداد بازخرید یا رپو نیز می گویند. اگر برعکس این روند اتفاق بیفتد، به اصطلاح repo معکوس انجام می شود و در نتیجه منابع مالی از دسترس بانک ها خارج می شود. نرخ قرارداد بازخرید در عملیات بازار آزاد معادل ۲۳ درصد است. در صورتی که بانک ها نتوانند کمبود نقدینگی خود را طی این عملیات جبران کنند، باید با نرخ ۲۴ درصد از بانک مرکزی تامین مالی کنند. به این فرآیند اعتبار سنجی منظم می گویند.