به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان ، میلاد مولی المحدین (ع) بهانه ای است برای ارج نهادن به واژه ای که مرزهای زمان و زبان و جغرافیا را درنوردید. پدر فقط یک عنوان در شناسنامه نیست. سلسله ای از نقش های متناقض و حیاتی است: گاه قهرمانی بی ادعا، گاه در هیبت تشریع دلسوزانه ظاهر می شود و گاه سایه ای آرامش بخش که سنگینی خورشید روز را به خود جذب می کند تا خانواده آسوده بماند.
در دنیای پدران، عمل است که بلندتر از حرف سخن می گوید. پدران راوی داستان های نانوشته ای هستند که در پینه دست ها و چین های پیشانی شان نهفته است. به همین مناسبت خبرنگار تسنیم در گفتگویی صمیمانه میزبان استاد بهرام ترکمان شاعر، پژوهشگر و پیشکسوت نام آشنای فرهنگ و ادب استان همدان بود. تا جایگاه عالی پدر را از دریچه چشمانش بازخوانی کنیم. توضیح این مترادف دلنشین را در ادامه خواهید خواند.
تسنیم: واژه پدر در فرهنگ ایران باستان و معاصر به چه معناست؟
ترکمن: ضمن تبریک عید و آرزوی موفقیت، امیدوارم این روز برای همه پدران خجسته باشد و به یاد پدرانی باشیم که دیگر در میان ما نیستند و به بهشت رفته اند. خداوند روح آن بزرگواران را با بهترین ها قرین رحمت کند. واژه پدر در زبان پهلوی از ریشه «ابی» و «تار» گرفته شده است که به معنای نگاه و توجه است. در زمان های قدیم، پدر در خانه، پادشاه و فرمانروایی بود که بر امور تسلط داشت. در کنار او، مادر (خانم به معنای بلند مرتبه) مقام بسیار بالایی داشت و به عنوان وزیر و مشاور در اداره خانواده شرکت می کرد.
تسنیم: نقش پدر در تربیت فرزندان و تشکیل خانواده در فرهنگ کهن چه بوده است؟
ترکمن: پدران نقش اساسی در تربیت پسر داشتند و مادران وظیفه تربیت دختران را بر عهده داشتند تا آنان را برای ورود به جامعه آماده کنند. البته پدر در کنار مادر نقش اصلی را برای دختران هم بازی می کرد. وقتی دختر به سن ازدواج رسید، تهیه جهیزیه بر عهده پدر بود. همچنین در روند خزمانی (که کلمه ای پهلوی است و همدانی ها به جای خواستگاری از آن استفاده می کردند) وظیفه پدر بود که از نامزد ازدواج تحقیق کند.
تسنیم: شناخت داماد و هم سطح بودن در نظام خانواده قدیم چه اهمیتی داشت؟
ترکمن: برای پدری که وارد خانواده شد خیلی مهم بود. در نظام قدیم مردسالار سعی می شد اخلاق فردی که به عنوان داماد وارد می شود با اخلاق خانواده تطبیق داده شود. این هم سطح بودن و نزدیکی اخلاقی، اختلافات را به حداقل می رساند و جامعه ای رو به رشد و موفق را ایجاد می کند.
تسنیم: آیا در نگاه سنتی تفاوتی بین اهمیت فرزندان دختر و پسر وجود داشت؟
ترکمن: نه، در واقع مسئولیت اصلی سرنوشت دختر و انتخاب همسر مناسب برای او بر عهده پدر بود. پدر به عنوان پشتیبان و پناهگاه در کنار دخترش بود. ضرب المثلی هست که می گوید: «پدری که دختر نداشته باشد، بی پشت و پناه است»; این نشان می دهد که پدر نه تنها به پسر اهمیت می داد، بلکه موقعیت دختر نیز بسیار خاص بود. انشاالله سایه همه پدران بر سر دخترانشان پایدار باشد.
تحلیل تکامل نقش پدر؛ از اقتدار سنتی تا مدل های آموزشی مدرن
تسنیم: با توجه به تحولات اجتماعی، تفاوت «پدر سنتی» و «پدر امروزی» را چگونه می بینید و جایگاه «اقتدار پدری» در دنیای امروز چیست؟
ترکمن: امروزه تغییراتی در نقش پدر ایجاد شده است که بسیاری از آنها مثبت است. از جمله تبدیل نقش کنترل کننده به حامی، جایگزینی گفتگو با سکوت و کاهش فاصله ها و ایجاد نزدیکی. اما در این میان بحث مرجعیت مطرح می شود. اقتدار به معنای دیکتاتوری نیست، به معنای حفظ احترام است. اگر پدری که تمام کمک هایش را به فرزندش می دهد، قدردانی نشود، جامعه متلاشی می شود. این موضوعات نباید محدود به تئوری، مقاله یا کتاب باشد، بلکه باید توسط متخصصان در متن زندگی مردم به کار گرفته شود تا نقش و جایگاه واقعی پدر مشخص شود.
تسنیم: نامگذاری روز ولادت حضرت علی (ع) به روز پدر از کجاست و مفهوم «پدر معنوی» چگونه تبیین می شود؟
ترکمن: علت این نامگذاری به قول پیامبر اکرم (ص) برمی گردد که فرمود: «من و علی پدران این امت هستیم». این نشان دهنده یک “پدر معنوی” است که مورد احترام همه است. در طول تاریخ، هر زمان که فرزندان نیازمند بودند، پدران به کمک آنها شتافتند و به نوبه خود، فرزندان در کنار پدر بودند; همانطور که در ادبیات حماسی مثلاً در داستان های شاهنامه می بینیم که فرمرز در جنگ ها در کنار پدرش می ایستد و به او کمک می کند.
تسنیم: در متون تاریخی و حماسی نقش فرزندان در تثبیت جایگاه پدر و جانشینی او چگونه به تصویر کشیده شده است؟
ترکمن: در گذشته در جنگ های تن به تن و لشکرکشی، کودکان در کنار پدران خود از شمشیر استفاده می کردند. حتی اگر پدری در مقام پادشاهی بود، شجاع ترین پسر خود را به جانشینی خود انتخاب می کرد و به جای او می نشست تا راه او را ادامه دهد. این نشان دهنده پیوند عمیق بین نسل ها و اهمیت شایستگی در خانواده بود.
تسنیم: با توجه به سخنان حضرت علی (ع) که «فرزندان خود را برای زمانی غیر از زمان خود تربیت کنید»، پدران امروزی چگونه می توانند این شیوه تربیتی را دنبال کنند؟
ترکمن: این سخنرانی حضرت علی (ع) که مربوط به ۱۴۰۰ سال پیش است، نگاهی کاملا مدرن و مترقی است. این الگوی ذهنی در پدران گذشته ما نیز وجود داشته است. آنها می دانستند که زمان در حال تغییر است و بچه ها باید برای آینده آماده شوند. آموزش نباید به گونه ای باشد که کودک مجبور شود به سادگی از قوانین ۵۰۰ سال پیش پیروی کند.
تسنیم: حفظ سنت های گذشته با پذیرش مسائل جدید در تربیت فرزندان چه نسبتی دارد؟
ترکمن: ما باید بین این دو تعادل ایجاد کنیم. اگر سنت یا فرهنگ خوبی از گذشته باقی مانده است، باید آن را حفظ کنیم، رشد دهیم و ارتقا دهیم. در عین حال نباید از مسائل و نیازهای جدید روز غافل شد. دور انداختن دارایی های با ارزش گذشته بدون یافتن جایگزین مناسب درست نیست. توجه همزمان به ریشه های فرهنگی و نیازهای آینده موجب رشد و توسعه کل جامعه خواهد شد.
تجلی نقش پدر در مسئولیت های ملی و انعکاس آن در آیینه شعر
تسنیم: با توجه به تحولات مختلف از جمله هشت سال دفاع مقدس، نقش پدر در خانواده چگونه به مسئولیت ملی تبدیل می شود؟
ترکمن: وقتی کشوری مورد تهاجم قرار می گیرد، مردان و پدران اولین کسانی هستند که وارد میدان جنگ می شوند. البته از نقش پشتیبان زن در پشت جبهه نیز نباید غافل شد، اما این پدران بودند که به میدان رفتند و فرزندانی که به پدران خود ایمان داشتند از آنها پیروی کردند و به جبهه رفتند. در جنگ هشت ساله دیدیم که بچه ها برای دفاع از ایران عزیزمان در کنار پدرانشان ایستادند و شهید شدند. به روح پاک همه شهدای عزت ملت ایران درود می فرستم. مردمی که تا آخر عمر برای حفظ وطن خود می جنگند.
تسنیم: در پایان این گفتگو ما را به یکی از شعرهای خود در موضوع مقام پدر دعوت کنید..
ترکمن: بله، در پایان برای همه پدران آرزوی سلامتی دارم و این روز را به همه آنها تبریک می گویم. بهترین مکان ها را برای همه پدرانی که دیگر در بین ما نیستند از خداوند متعال خواستارم.
پدر برای بچه ها قهرمان است
او مردی صبور، پاک، خوب و مهربان است
گرفتار زندگی با دستان خالی
تا آخر عمر می ماند و حیات دنیاست
از غصه هایش نمی گوید
می خواهد با لبخند بگوید که خوشحال است
نان آور شدن سخت است
با آبرویش شبانه روز به فکر نان است
فصل جوانی او تمام شده و باز است
مثل درختی پربار در باغ زندگی است
کمرش زیر بار زندگی خم شده است
اما آزادی مانند یک باغ است
ذکر او همیشه در سجده با خداست
خوب برای اهل خانه در زمان است
بابا نگو تو زیباترین موجودی
کلمه ای است مستقل از هر توصیف و بیانی
صد بوسه بر دستانش زدم
دست خدا در دستان او نمایان است
او در نقش پدر برابری ندارد
بازیگری نقش های بی پایانی دارد
اسکار باید به او داده شود
او سزاوار بالاترین نام است
من فرزند بهرام و پیرمرد شاعران هستم
من از جوان بودنم سپاسگزارم
انتهای پیام/
منبع:تسنیم
