منتشر شده در ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۱۷:۵۵
افزایش قیمت خودرو فقط نتیجه تورم و نرخ ارز نیست؛ تعرفه، اسقاط، هزینه های دولتی و بحران های پی در پی نیز هر بار بخشی از هزینه را به مردم منتقل کرده اند.
خودرو؛ قربانی هزینه تصمیمات دولت
بازار خودرو سال هاست با یک روند تکراری روبه رو است؛ هر بار که کشور با یک بحران یا تصمیم جدید مواجه می شود، بخشی از هزینه آن به خودرو منتقل می شود. تحریم، جهش نرخ ارز، تشدید تحریم ها، جنگ و حالا مکانیسم ماشه، هر کدام در دوره ای هزینه تولید، تامین قطعات و واردات خودرو را افزایش داده اند. در کنار این بحران ها، سیاست های دولتی مانند تعرفه، اسقاط و الزامات مختلف نیز هزینه های تازه ای ایجاد کرده اند. در نهایت، وقتی هزینه تولید و تامین بالا می رود، بخشی از آن به قیمت خودرو منتقل می شود و فشار اصلی به مصرف کننده می رسد.
تعرفه و اسقاط؛ هزینه هایی که مستقیم دیده می شوند
تعرفه واردات یکی از روشن ترین نمونه هاست. دولت با تعیین تعرفه سیاست تجاری خود را اجرا می کند، اما این هزینه در نهایت بخشی از قیمت خودروی وارداتی می شود. اسقاط نیز نمونه دیگری از همین روند است. خروج خودروهای فرسوده برای کاهش مصرف سوخت و آلودگی ضروری است، اما تامین گواهی اسقاط هزینه دارد. در سال ۱۴۰۵ قیمت گواهی اسقاط خودروی سواری از ۳۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته است. تعداد گواهی مورد نیاز نیز بسته به نوع خودرو متفاوت است و برای برخی خودروهای وارداتی به چند گواهی می رسد. بنابراین وقتی اجرای یک سیاست عمومی برای خودروساز یا واردکننده هزینه ایجاد می کند، این هزینه می تواند در نهایت در قیمت خودرو دیده شود.
هزینه های گذشته هنوز روی قیمت خودرو هستند
همه فشارها از تصمیمات جدید نمی آیند. بخشی از هزینه امروز خودرو نتیجه تصمیمات سال های گذشته است. قیمت گذاری دستوری، زیان انباشته خودروسازان، کمبود نقدینگی و بدهی به قطعه سازان، هزینه تولید را بالا برده اند. خودروسازی که با کمبود نقدینگی روبه رو است، برای تامین منابع به تسهیلات و منابع مالی گران تر نیاز دارد و هزینه این تامین مالی نیز وارد قیمت تمام شده می شود. به همین دلیل، بخشی از قیمت خودروی امروز می تواند حاصل هزینه هایی باشد که سال ها قبل ایجاد شده اند.
هر بحران، یک فشار تازه بر خودرو
این ساختار هزینه با هر بحران دوباره تحت فشار قرار می گیرد. تحریم، تشدید تحریم ها، جهش نرخ ارز، جنگ و مکانیسم ماشه، هر کدام در مقطعی هزینه تولید، تامین قطعات، واردات و تامین مالی را افزایش داده اند. مشکل اینجاست که این اتفاق فقط یک بار رخ نداده است. هر بحران، فشار تازه ای به ساختار هزینه خودرو اضافه کرده و بخشی از آن به بازار منتقل شده است. در نتیجه، قیمت خودرو بارها از چند مسیر مختلف افزایش یافته، در حالی که درآمد خانوار با همین سرعت رشد نکرده است.
سیاست جهانی فقط پول گرفتن نیست
دولت در برخی موارد برای توجیه سیاست های خود به تجربه کشورهای دیگر استناد می کند؛ از اسقاط و استانداردهای زیست محیطی و ایمنی گرفته تا تعرفه. اصل اجرای این سیاست ها ممکن است ضروری باشد، اما سیاست فقط دریافت هزینه نیست. در اتحادیه اروپا نیز بخشی از هزینه استانداردهای آلایندگی به قیمت خودرو منتقل می شود، اما رقابت بیشتر به خودروساز اجازه می دهد بخشی از هزینه را از طریق افزایش بهره وری یا کاهش حاشیه سود جذب کند. بنابراین نمی توان فقط بخش هزینه ساز سیاست های جهانی را اجرا کرد و انتظار داشت نتیجه آن برای مردم مشابه کشورهای دیگر باشد.
صورتحسابی که دولت خرج می کند و مردم پرداخت می کنند!
مسئله بازار خودرو فقط افزایش قیمت نیست؛ مسئله اصلی این است که هزینه تصمیمات مختلف در نهایت به چه کسی منتقل می شود. اجرای برخی سیاست ها ممکن است ضروری باشد، اما دولت باید همزمان اثر آنها بر قیمت خودرو و قدرت خرید مردم را نیز در نظر بگیرد. نمی توان زمانی که یک سیاست برای دولت درآمد یا امکان تامین منابع ایجاد می کند، فقط بخش هزینه ساز آن را اجرا کرد و مسئولیت اثرش بر مصرف کننده را نادیده گرفت. اگر قرار است تجربه کشورهای دیگر مبنا قرار گیرد، باید مشوق ها، حمایت از مصرف کننده و نحوه تامین هزینه سیاست نیز دیده شود. در غیر این صورت، هر تصمیم جدید می تواند به یک هزینه تازه برای بازار خودرو تبدیل شود.
خودرو دیگر برای همه قابل خرید نیست
نتیجه این روند فقط گران شدن خودرو نیست. وقتی قیمت خودرو بارها سریع تر از درآمد خانوار افزایش پیدا می کند، بخشی از مردم از بازار خارج می شوند و بازار مصرفی کوچک تر می شود. از طرف دیگر، رشد مداوم قیمت باعث شده خودرو برای برخی افراد به ابزاری برای حفظ ارزش پول تبدیل شود. به همین دلیل، افزایش دوباره قیمت خودرو فقط یک عدد روی تابلوی بازار نیست؛ هر افزایش قیمت، بخشی دیگر از قدرت خرید خانوار را از بین می برد و فاصله مردم با خرید خودرو را بیشتر می کند.
