اکوایران: اعداد و ارقام حاکی از آن است که صنعت برق کشور تاکنون که حدود دو سال از اجرای برنامه هفتم می گذرد، عملکرد نه چندان مطلوبی را در تحقق اهداف مربوط به این برنامه به ثبت رسانده است. به طوری که این امر هم از نظر افزایش ظرفیت اسمی نیروگاه ها و هم تولید برق دیده می شود. از سوی دیگر در سال های اخیر مصرف به میزان زیادی از تولید پیشی گرفته و در عین حال هزینه استهلاک نیروگاه ها نیز رشد چشمگیری داشته است. همه اینها نشان می دهد که حل بحران درگیری حداقل در آینده نزدیک امکان پذیر نیست.
مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی تحلیلی به بررسی وضعیت صنعت برق در بودجه ۱۴۰۵ پرداخته است. اهمیت این موضوع به این دلیل است که سال ها سیاست های غلط دولت باعث استهلاک صنعت برق کشور شده و در مقابل مصرف به مراتب بیشتر از تولید بوده است. بنابراین عدم تعادل انرژی به یک معضل تقریبا دائمی تبدیل شده است و می توان گفت در تمام فصول سال کشور را تحت تاثیر قرار داده است. این امر منجر به خسارات شدید صنایع و بدتر شدن کیفیت زندگی مردم شده است.
عدم اجرای برنامه هفتم
بررسی ها نشان می دهد مجموع ظرفیت اسمی تولید نیروگاه ها در نیمه نخست امسال حدود ۹۷ هزار مگاوات بوده است. بر اساس محاسبات انجام شده از سوی جناح پژوهشی مجلس تاکنون حدود ۸ درصد از اهداف نهایی برنامه هفتم محقق شده است. همچنین بر اساس این برنامه ظرفیت تولید برق در حوزه انرژی های تجدیدپذیر به ۱۲ هزار مگاوات رسیده است که بر اساس برآوردها حدود ۱۱.۵ درصد از این هدف محقق شده است. در زمینه تولید برق هسته ای نیز از ابتدای برنامه هفتم ظرفیت جدیدی اضافه نشده و عملکردی در این زمینه ثبت نشده است. طبق قانون باید ۱۹۸۰ مگاوات ظرفیت جدید به ۱۰۲۰ مگاوات موجود اضافه شود.
اما چیزی که تا به حال در مورد آن صحبت کردیم ظرفیت اسمی نیروگاه ها بود. اما آنچه مهم است کل تولید برق کشور است. سال گذشته میزان تولید برق ۳۹۷ میلیارد کیلووات ساعت بود و تا رسیدن به سقف تولید مطلوب برنامه هفتم راه زیادی در پیش است. به طور دقیق تر، سقف تولید در سال پایانی برنامه هفتم باید معادل ۴۸۹ میلیارد کیلووات ساعت باشد. مرکز پژوهش های مجلس درصد دستیابی به هدف برنامه تا پایان سال ۱۴۰۳ را تنها ۱۰.۶ درصد اعلام کرده است.
عدم تعادل برق و راه های رفع آن
مردم و صنعتگران در سال های اخیر شاهد قطعی برق گسترده بوده اند. چیزی که در زندگی روزمره ایرانیان با مشکلات زیادی مواجه شده است. این به دلیل عدم تعادل انرژی است که علاوه بر فشار وارده بر شبکه، تبعات اقتصادی و اجتماعی زیادی نیز داشته است.
شکاف تولید و تقاضای برق در سال ۱۴۰۴ برابر با ۱۴ هزار و ۷۴۶ مگاوات بوده است. این رقم در سال دوم اجرای برنامه هفتم نشان می دهد که میزان عرضه نشده در اوج تقاضا حدود ۱۴ هزار مگاوات بیشتر از هدف پیش بینی شده بوده است. اما این رقم تنها در ساعات محدودی در طول سال اتفاق می افتد و در سایر ایام سال میزان عدم تعادل بسیار کمتر از ۱۴۰۰۰ مگاوات است. چیزی که با افزایش ظرفیت تولید و مدیریت مصرف قابل حل است. بنابراین علاوه بر افزایش ظرفیت تولید، بهینه سازی مصرف به منظور کاهش عدم تعادل ضروری است.
در سمت تقاضا، بیشترین سهم مصرف برق به بخش های صنعتی و خانگی اختصاص یافته است. بعد از این دو بخش، بخش های دیگر اقتصادی و در نهایت کشاورزی قرار دارند.
رشد چشمگیر استهلاک صنعت برق در سال ۱۴۰۳
بررسی صورت های مالی شرکت مدیریت تولید، انتقال و توزیع برق ایران یا توانیر در سال گذشته نشان می دهد که بیشترین سهم از درآمد این شرکت از محل منبع فروش برق به مشترکان با ۴۸ درصد است. ۲۹ درصد دیگر از محل مابه التفاوت اجرای مقررات تامین می شود. این دو مورد نقش بسزایی در ساختار درآمدی این شرکت دارند. بنابراین ساختار درآمد عمدتاً وابسته به فروش داخلی برق است و سایر درآمدهای تکمیلی نقش کمتری در منابع توانیر دارند. از طرفی در سمت بهای تمام شده شرکت توانیر بیشترین سهم هزینه ها به خرید برق اختصاص دارد که با حدود ۳۶.۶ درصد نقش اصلی را در مولفه های هزینه ایفا می کند. پس از آن هزینه های مربوط به شرکت های برق منطقه ای با سهم ۲۶.۸ درصد قرار گرفته است. بنابراین در مجموع بیش از ۶۰ درصد هزینه ها به مواردی غیر از سرمایه گذاری اختصاص یافته است.
پس از دو مولفه هزینه ای، حدود ۱۸ درصد از هزینه های توانیر به استهلاک تأسیسات توزیع برق اختصاص می یابد. این موضوع از آنجا حائز اهمیت است که سال گذشته هزینه استهلاک تسهیلات در شرکت های توزیع و انتقال افزایش چشمگیری داشت و به رقمی معادل ۱۰۴ هزار و ۶۰۰ میلیارد تومان رسید. اینها در حالی است که هزینه استهلاک در سال ۱۴۰۲ حدود ۱۱ همات بوده است. این افزایش چشمگیر اهمیت سرمایه گذاری در ایجاد ظرفیت جدید تولید برق را نشان می دهد. زیرا هر چه مصرف بیشتر شود و در پاسخ تولید افزایش نیابد، نتیجه آن استهلاک نیروگاه های بیشتری است.
