منتشر شده در ۰۵ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۱۶
شاید تصور کنید که تولید خودرو برای دولت امر بسیار سوددهی است که سالیان طولانی در برابر واردات خودرو مقاومت کرده است، ولی در این گزارش با واقعیت این موضوع مواجه میشویم.
به گزارش آخرین خودرو، بررسی درآمدهای دولت از صنعت خودرو نشان میدهد پاسخ به این پرسش به سادگی قابل ارائه نیست؛ چراکه تولید خودرو و واردات خودرو هرکدام مدل متفاوتی از درآمدزایی برای دولت ایجاد میکنند. تولید داخلی اگرچه با حمایتهای مختلف همراه است، اما از مسیر مالیات، بیمه، عوارض، اشتغال و گردش اقتصادی منابعی مستمر برای دولت ایجاد میکند. در مقابل، واردات خودروهای گرانقیمت به دلیل تعرفههای بالا، درآمد مستقیم و قابلتوجهی برای دولت به همراه دارد.
تولید خودرو؛ هزینه برای دولت یا منبع درآمد؟
اساساً تولید هر کالایی هزینه دارد، اما مسئله اصلی این است که هزینه تولید یک کالا در مقایسه با دیگر روشهای درآمدزایی چه میزان است و چه میزان ارزش اقتصادی برای کشور ایجاد میکند. تولید خودرو در ایران شامل هزینههای مختلفی برای دولت است که بخش مهمی از آن به تأمین زیرساخت و انرژی مورد نیاز تولیدکنندگان بازمیگردد. انرژیهایی مانند آب، برق و گاز با نرخهایی متفاوت از قیمتهای جهانی در اختیار صنایع قرار میگیرند و هزینه حاملهای سوختی مانند بنزین و گازوئیل نیز با قیمتهای جهانی فاصله قابلتوجهی دارد. از این منظر، دولت بخشی از منابع خود را برای استمرار فعالیت صنعت خودرو اختصاص میدهد. با این حال، تولید خودرو تنها شامل هزینه برای دولت نیست و این صنعت از مسیرهای مختلف، منابع درآمدی نیز ایجاد میکند. مواردی مانند مالیات شمارهگذاری، مالیات نقلوانتقال، مالیات حقوق و دستمزد، بیمه سهم کارفرما، حقوق و عوارض گمرکی و سایر پرداختهای قانونی، بخشی از درآمدهای دولت از محل فعالیت خودروسازان را تشکیل میدهد.
پرداختهای ایرانخودرو به دولت چقدر است؟
در میان خودروسازان داخلی، میزان درآمدزایی برای دولت یکسان نیست و مهمترین عامل تعیینکننده در این زمینه، حجم تولید و مقیاس فعالیت اقتصادی است. ایرانخودرو به دلیل داشتن بالاترین تیراژ تولید خودرو در کشور، یکی از مهمترین منابع درآمدی دولت از صنعت خودرو محسوب میشود. این شرکت به دلیل حجم بالای تولید، پرداختهای بیشتری در حوزه مالیات، بیمه، عوارض و سایر تعهدات قانونی دارد. بر اساس اطلاعات پرداختی ایرانخودرو، مجموع پرداختهای این شرکت به دولت در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۳.۲ همت بوده است.
| ردیف | شرح پرداخت | ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ | ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ |
| ۱ | مالیات بر شمارهگذاری و نقلوانتقال | ۴۴,۹۷۴,۹۶۹ | ۸۶,۷۷۴,۸۸۸ |
| ۲ | سایر مالیاتها، مالیات بر ارزش افزوده عمومی، املاک و … | ۱۷,۸۲۹,۲۳۳ | — |
| ۳ | بیمه سهم کارفرما | ۸,۶۰۰,۲۷۰ | ۱۳,۱۵۹,۰۷۴ |
| ۴ | حقوق و عوارض گمرکی | ۳,۸۳۴,۴۳۰ | ۷,۳۱۴,۲۶۲ |
| ۵ | پرداختی بابت انرژی | ۵۹۹,۵۶۷ | ۹۷۸,۱۷۹ |
| ۶ | مالیات حقوق و دستمزد | ۳,۹۹۸,۶۵۱ | ۶,۱۴۵,۶۰۸ |
| جمع کل | ۱۳۲,۲۰۱,۲۴۴ میلیون ریال (۱۳.۲ همت) | ۶۲,۰۰۷,۸۸۷ میلیون ریال (۶.۲ همت) |
البته درآمد دولت از صنعت خودرو تنها به پرداخت مستقیم خودروسازان محدود نمیشود؛ اشتغال، فعالیت قطعهسازان، خدمات پس از فروش و گردش مالی ایجادشده در این زنجیره نیز بخشی از اثر اقتصادی تولید خودرو است. در مقابل، شرکتهایی مانند سایپا و مونتاژکاران به دلیل تفاوت در تیراژ تولید و مقیاس فعالیت، درآمدی در این سطح برای دولت ایجاد نمیکنند. بنابراین، عامل اصلی تفاوت میان خودروسازان در میزان درآمدزایی برای دولت، نه صرفاً نام شرکت، بلکه حجم تولید و گستردگی فعالیت اقتصادی آنهاست.
واردات خودرو؛ درآمد مستقیم از تعرفه و عوارض
در سوی دیگر، واردات خودرو به دلیل ساختار تعرفهای، مدل متفاوتی از درآمدزایی برای دولت دارد. در این بخش، دولت بدون مشارکت مستقیم در فرآیند تولید، از محل حقوق ورودی، مالیات و عوارض قانونی درآمد کسب میکند. به عنوان نمونه، خودروهایی مانند تویوتا لندکروزر مدل ۲۰۲۶ که در گروه خودروهای با حجم موتور بالاتر از ۳۰۰۰ سیسی قرار میگیرند، در سال ۱۴۰۵ مشمول حقوق ورودی ۱۶۵ درصدی هستند. بر اساس محاسبات انجامشده، ارزش گمرکی یک دستگاه لندکروزر حدود ۱۵.۴ میلیارد تومان است. پس از اعمال حقوق ورودی، مالیاتها و سایر عوارض قانونی، مجموع پرداختهای مرتبط با دولت از هر دستگاه لندکروزر به حدود ۳۶.۶ میلیارد تومان میرسد.
درآمد واردات لندکروزر معادل چند دستگاه تولید داخلی است؟
مقایسه درآمد دولت از واردات یک خودروی لوکس با پرداختهای یک خودروساز داخلی نشان میدهد برای رسیدن به درآمدی معادل پرداختهای سالانه ایرانخودرو، تعداد محدودی خودروی وارداتی کافی است.
| شاخص | مقدار |
| درآمد دولت از هر دستگاه تویوتا لندکروزر | حدود ۳۶.۶ میلیارد تومان |
| مجموع پرداخت ایرانخودرو به دولت در سال ۱۴۰۵ | ۱۳.۲ همت |
| معادل ریالی پرداخت ایرانخودرو | ۱۳ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان |
| تعداد لندکروزر موردنیاز برای ایجاد درآمد مشابه | حدود ۳۶۱ دستگاه |
| درآمد دولت از واردات ۳۶۱ دستگاه لندکروزر | حدود ۱۳.۲ همت |
بر این اساس، واردات حدود ۳۶۱ دستگاه لندکروزر میتواند درآمدی معادل کل پرداختهای یکسال ایرانخودرو برای دولت ایجاد کند.
چرا خودروهای وارداتی در ایران گران تمام میشوند؟
تولید یا واردات؛ کدام برای دولت درآمد بیشتری دارد؟
مقایسه این دو مدل نشان میدهد نمیتوان تنها با یک شاخص درباره برتری تولید یا واردات تصمیم گرفت. واردات خودروهای گرانقیمت مانند لندکروزر، درآمدی سریع و مستقیم از محل تعرفه و عوارض برای دولت ایجاد میکند؛ اما این درآمد معمولاً در تعداد محدود خودرو و بدون ایجاد زنجیره گسترده تولید حاصل میشود. در مقابل، تولید خودرو اگرچه نیازمند حمایت، تأمین انرژی و ایجاد زیرساخت است، اما به دلیل تیراژ بالا، اشتغال، فعالیت قطعه سازان، خدمات پس از فروش و پرداختهای مستمر مالیاتی و بیمهای، یک جریان اقتصادی گستردهتر ایجاد میکند. بنابراین، پاسخ به این پرسش که «تولید خودرو یا واردات خودرو درآمد بیشتری برای دولت دارد؟» به نوع نگاه بستگی دارد؛ واردات میتواند در کوتاه مدت درآمد مستقیم بیشتری از هر دستگاه ایجاد کند، اما تولید داخلی به دلیل مقیاس فعالیت، جریان درآمدی پایدارتر و گستردهتری برای اقتصاد کشور به وجود میآورد.
