روند مصرف بنزین در سال های گذشته همواره رو به افزایش بوده است و حتی با افزایش قیمت ها نیز با اندکی تاخیر روند مصرف به حالت قبل از افزایش قیمت بازگشت.
به گزارش اکو ایران به نقل از خبرآنلاین، در دو دهه اخیر دولت ها تلاش خود را بر کنترل مصرف بنزین متمرکز کرده اند. در ابتدای دهه ۸۰ میزان مصرف بنزین و سایر حامل های انرژی به حدی بود که دولت ها (اعم از دولت اصلاحات خاتمی و دولت اصولگرای احمدی نژاد) به دنبال تدابیری برای کاهش مصرف بودند. دستکاری قیمت یک روش کاری بود که به گفته اقتصاددانان نزدیک به دولت می توانست مصرف بنزین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. اما در عمل این اتفاق نیفتاد.
در سال ۸۵ که قیمت هر لیتر بنزین ۱۰۰ تومان بود، ایرانی ها روزانه ۷۳.۷ میلیون لیتر بنزین مصرف می کردند. از آن زمان تاکنون قیمت نرخ سوم به پنج هزار تومان رسیده است که ۵۰ برابر ۲۰ سال پیش است، اما مصرف بنزین به بیش از ۱۲۹ میلیون لیتر در روز رسیده است.
طی این سال ها کمترین مصرف روزانه بنزین با ۵۹ میلیون و ۹۰۰ هزار لیتر در سال ۲۰۱۹ به دست آمد. بیشترین مصرف روزانه بنزین در سال ۱۴۰۴ با مصرف روزانه ۱۳۰ میلیون لیتر به دست آمد.. در واقع مصرف بنزین در این مدت ۲.۱ برابر شده است. این در حالی است که قیمت بنزین چندین برابر شده است، از جمله در آبان ماه ۱۳۹۷ که روزهای سخت و تلخی در کشور رقم خورد.
در شرایط کنونی روزانه ۱۵ میلیون لیتر بین تولید و مصرف فاصله وجود دارد و به نظر می رسد بخشی از تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که صرف بازی با قیمت و گرانی آن می تواند کاهش مصرف را در پی داشته باشد و درآمدی برای دولت به همراه داشته باشد. اما در عمل هیچ یک از این اهداف رسمی و غیر رسمی محقق نشده است.
افزایش قیمت سوخت در ابتدا به عنوان سریع ترین وسیله برای کنترل مصرف مطرح بود، اما شرایط فعلی کشور چنین امکانی را محدود کرده است. به گفته بسیاری از کارشناسان، هرگونه افزایش قیمت بنزین در فضای جنگ و فشارهای معیشتی می تواند آثار اجتماعی و روانی گسترده ای در جامعه برجای بگذارد و هزینه هایی فراتر از منافع اقتصادی آن ایجاد کند.
بنابراین سیاست امروز باید مبتنی بر اصل مدیریت مصرف بدون افزایش قیمت باشد. اگرچه هدفی دشوار است، اما با مجموعه اقدامات مدیریتی، فنی و فرهنگی کاملاً قابل دستیابی خواهد بود.
بررسی آمارها نشان می دهد که تنها زمانی که مصرف بنزین به طور قابل توجهی کاهش یافته است در سال ۲۰۰۹ بوده و آن هم به دلیل جراحی قیمت در نوامبر ۲۰۱۸ نبوده است. بلکه به دلیل شیوع ویروس کرونا، مصرف روزانه بنزین طی سال ۹۸ به میزان ۱۴ میلیون لیتر کاهش یافت و در واقع شیوع کرونا با اعمال تعطیلی های گسترده در کشور، زمینه را برای کاهش ترافیک و متعاقب آن کاهش مصرف حامل های انرژی و بنزین فراهم کرد. بنابراین افزایش قیمت با هدف کاهش مصرف با وجود تکرار مکرر آن در ایران هرگز محقق نشده است.
در خصوص افزایش درآمدها به نظر می رسد تحلیلگران اقتصاد آزاد اشتباه می کنند. بررسیها نشان میدهد که دولتها بزرگترین قربانیان تورم هستند و به این ترتیب، هر سیاست تورمی که اجرا شود، در نهایت منجر به افزایش هزینههای دولت خواهد شد. بررسی ها نشان می دهد افزایش یک درصدی تورم در سال آینده ۳.۵ درصد به هزینه های دولت اضافه می کند. دولت در ایران نیز بزرگترین مصرف کننده است و بنابراین هرگونه افزایش درآمد از طریق افزایش قیمت خدمات دولتی در نهایت منجر به افزایش نابرابری در سایر بخش ها از جمله بخش مالی خواهد شد.
شکاف کنونی بین تولید و مصرف بنزین و سایر حامل های انرژی، شکاف واقعی است که نمی توان آن را نادیده گرفت و به نظر می رسد تا زمانی که دولت نتواند تولید را به میزان قابل توجهی افزایش دهد، اقداماتی مانند افزایش قیمت می تواند به رفع عدم تعادل انرژی کمک کند.
