ایران نفت بیشتری می فروشد، اما درآمد کمتری دارد

به گزارش اکو ایران، وال استریت ژورنال با انتشار گزارشی مدعی شد ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از هر زمان دیگری در سال های اخیر نفت صادر کرده و با وجود تحریم ها، نفت خام را عمدتا به چین ارسال کرده است. اما در عین حال سود ایران از این کالا به شدت کاهش یافت.

بر اساس این گزارش، کاهش قیمت جهانی نفت خام باعث فشرده شدن قیمت‌ها شد، اما بخش عمده کاهش درآمد ناشی از شبکه‌ای از واسطه‌ها و خریداران بود که از موقعیت بسیار وابسته ایران به درآمدهای نفتی سوء استفاده می‌کردند. آنها می دانند که تهران راه های بسیار محدودی برای تخلیه و فروش نفت تحریم شده دارد، به جز استفاده از “ناوگان سایه” خود، شبکه جهانی نفتکش های فرسوده که دولت ترامپ در تلاش است با تحریم ها و حتی نیروهای ویژه مقابله کند.

اکنون فعالان درگیر در تجارت نفت ایران خواهان هزینه های بالاتر برای جابجایی و مدیریت نفت خام هستند. خریداران همچنین به طور فزاینده ای از محدودیت های اعمال شده بر ایران برای خرید نفت تحریم شده با تخفیف های عمیق تر استفاده می کنند.

در همان ماه، ایالات متحده تحریم های جدیدی را علیه این کشور اعمال کرد. وزارت خزانه داری آمریکا مدعی شد که این تحریم ها افراد و مؤسساتی را هدف قرار می دهد که در «پولشویی درآمدهای حاصل از فروش نفت و محصولات پتروشیمی ایران به بازارهای خارجی» دست دارند. اگرچه به نظر می رسد تهدید اقدام نظامی آمریکا علیه ایران در این مقطع در حال محو شدن است، مقامات دولت ترامپ تاکید کرده اند که همه گزینه ها هنوز روی میز است. با این حال، مشکلات اساسی اقتصادی هنوز پابرجاست. از جمله افزایش دشواری در فروش نفت.

اهمیت این موضوع برای بازارهای جهانی انرژی بیشتر می شود زیرا تهران به عنوان یکی از اعضای موسس اوپک حدود ۳ درصد از تولید روزانه نفت جهان را بر عهده دارد. برخی تحلیلگران تخمین می زنند که فروش سالانه نفت خام ایران در سال گذشته حدود ۳۰ میلیارد دلار بوده و ایران حدود دو سوم این رقم را به عنوان سود حفظ کرده است. به گفته مسئولان و تحلیلگران صنعت نفت، سود ایران در سال های گذشته در برخی مقاطع بسیار بیشتر بود، هرچند آمار دقیقی در دست نیست.

به گفته گریگوری برو، تحلیلگر ارشد ایران و انرژی در گروه اوراسیا، تحریم ها ایرانیان و دیگر بازیگران این تجارت را مجبور کرده است که واسطه های جدیدی برای دور زدن محدودیت ها ایجاد کنند. به گفته وی: «هرکس سهم خود را می گیرد».

قطع اینترنت که همزمان با گسترش اعتراضات در سراسر ایران اجرا شد، باعث شده سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) دید بسیار محدودی از وضعیت فعلی بخش نفت ایران داشته باشد. موضوعی که نظارت بر سطح تولید و حفظ ثبات بازار را دشوارتر کرده است. به گفته نمایندگان کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در اوپک، ارتباط با همتایان ایرانی آنها به طور قابل توجهی مختل شده است.

ایران نفت خام خود را عمدتاً به پالایشگاه های کوچک چینی موسوم به “قوری” می فروشد. پالایشگاه هایی که در سطح بین المللی فعالیت نمی کنند اما برای رقابت در بازار داخلی چین به نفت ارزان نیاز دارند.

کاهش درآمد نفتی به درآمدهای ارزی ایران لطمه زده است. درآمدهایی که کشور برای تامین واردات و حمایت از ریال به شدت ضعیف شده به آن وابسته است.

قیمت نفت خام در سال گذشته به دلیل افزایش تولید در سراسر جهان و نگرانی ها در مورد وضعیت اقتصاد جهانی کاهش یافت. هر بشکه نفت برنت، شاخص جهانی نفت، اکنون حدود ۶۶ دلار معامله می شود و قیمت نفت خام آمریکا نیز حدود ۶۱ دلار است. قیمت هر دو نسبت به سال گذشته نزدیک به ۲۰ درصد کاهش یافته است. قیمت ها در روزهای اخیر با نوساناتی همراه بوده است زیرا معامله گران احتمال اختلال در عرضه را ارزیابی می کنند.

در نتیجه اعتراضاتی که از اواخر آذرماه در ایران آغاز شد و به دنبال کاهش شدید ارزش ریال بود. ترامپ اعلام کرده است که برای کشورهایی که تجارت اقتصادی با ایران دارند، تعرفه ۲۵ درصدی وضع خواهد کرد. اقدامی که تهدید دیگری علیه شریان حیاتی صادرات نفت ایران تلقی می شود. به گفته گریگوری برو: سناریوی اساسی من کاهش یا حتی کاهش تولید و صادرات نفت ایران است. به گفته وی، شرایط فعلی می تواند این چشم انداز را تیره تر کند.

هنوز تاثیر عملی تعرفه ترامپ بر صادرات نفت ایران مشخص نشده است، اما همچنان تهدیدی بالقوه برای ایران تلقی می شود. تحلیلگران می گویند واشنگتن ممکن است تمایلی به اعمال تعرفه های جدید بر چین، بزرگترین خریدار نفت ایران که اخیراً به آتش بس تجاری با ایالات متحده دست یافته است، نداشته باشد. با این حال، اعمال تعرفه ها بر شرکای ایران می تواند دور زدن تحریم ها را برای تهران دشوارتر و پرهزینه تر کند.

از زمان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ژوئن، تهران با وجود تحریم ها توانسته است حجم صادرات نفت خود را تثبیت کند و حتی در چند ماه آن را افزایش دهد. بر اساس گزارش کپیتال اکونومیکس، ایران در مهرماه نزدیک به دو میلیون بشکه در روز نفت صادر کرد که بالاترین میزان در سال‌های اخیر است. در مجموع، در سال ۲۰۲۵، ایران بیش از هر سال از سال ۲۰۱۸ نفت فروخته است.

ایران برای دستیابی به این سطح از صادرات به چین و ناوگان سایه آن تکیه کرده است. این ناوگان، که بر اساس وب سایت ردیابی کشتی TankerTrackers، شامل ۶۱۳ نفتکش، از جمله ۱۸۰ نفتکش بسیار بزرگ نفت خام است.

پالایشگاه های کوچک قوری چین که توسط این ناوگان تامین می شود، کمتر در معرض تحریم هستند و تمایل آنها به خرید نفت با تخفیف، نفت ایران را برای آنها جذاب کرده است. بر اساس برآوردهای کاپیتال اکونومیکس، نفت ایران حدود ۱۵ درصد از واردات نفت خام چین را تشکیل می دهد، هرچند چین این واردات را در آمار رسمی خود لحاظ نمی کند.

البته ایران تنها گزینه پالایشگاه های قوری نیست. نفت روسیه که پس از حمله این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲ توسط غرب رها شد، در لیست خرید انرژی چین قرار دارد. این موضوع به خریداران چینی اجازه داده است که تقاضای تخفیف بیشتر برای نفت ایران کنند.

از سال گذشته که غرب تحریم‌های جدیدی را علیه ایران اعمال کرد، ارزش نفت خام ایران بیش از نفت برنت کاهش یافته است. بر اساس اطلاعات شرکت کپلر، اگر در ابتدای سال ۲۰۲۵ هر بشکه نفت ایران تنها یک دلار ارزانتر از شاخص جهانی معامله می شد، در پایان سال این فاصله به ۸ دلار رسید.

همچنین انتقال نفت خام به پالایشگاه های چین دشوارتر و گران شده است. هزینه نقل و انتقالات موسوم به «کشتی به کشتی» که برای پنهان کردن منشأ واقعی محموله‌ها استفاده می‌شود، افزایش یافته است، زیرا تمامی حلقه‌های زنجیره تأمین مرتبط با نفت تحریم‌شده با هزینه‌های جدیدی مواجه شده‌اند و قیمت خدمات خود را افزایش داده‌اند. به گفته همایون فلکشاهی، رئیس تجزیه و تحلیل نفت خام کپلر: “مشکل اصلی لجستیک است. لجستیک یعنی هزینه بالاتر. لجستیک یعنی واسطه های بیشتر. و این به معنای درآمد کمتر است.”

تحلیلگران بر این باورند که ایران همچنان راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌ها پیدا خواهد کرد، اما باید با سطح پایین‌تری از درآمد کنار بیاید. به گفته تحلیلگران، با تشدید پیگیری های دولت ترامپ برای نفتکش های ناوگان سایه در آب های بین المللی، هزینه های حمل و نقل نیز افزایش خواهد یافت. ایالات متحده تاکنون شش نفتکش حامل نفت ایران، روسیه یا ونزوئلا را توقیف کرده و قول داده است که اقدامات بیشتری انجام دهد.

در همین حال، دستگیری نیکلاس مادورو، رهبر قدرتمند ونزوئلا توسط دولت ترامپ در ماه جاری، تهران را از داشتن متحد و شریک دیرینه در بازار سیاه نفت محروم کرده است. تمایل ترامپ به ریختن نفت ونزوئلا در بازارهای جهانی برای کاهش قیمت‌ها می‌تواند ایران را با چالش مواجه کند، اگرچه بازسازی صنعت نفت فرسوده ونزوئلا سال‌ها طول خواهد کشید. در کوتاه مدت، کاهش صادرات نفت ونزوئلا به چین می تواند به ایران اجازه دهد تا سهم بازار خود را در این کشور افزایش دهد. به گفته نمایندگان اوپک از کشورهای حاشیه خلیج فارس، در صورت افزایش تنش، ساختار فروش نفت ایران ممکن است به طور کامل از هم بپاشد.