آمارهای دسته اول از اسقاط خودرو های فرسوده در ایران

منتشر شده در ۰۹ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۱۱:۱۴

اسقاط خودرو از ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۴ به ۲ میلیون و ۶۲۱ هزار و ۲۲۲ دستگاه رسید؛ اما اکنون بیش از ۲۲ میلیون وسیله نقلیه فرسوده در کشور تردد می‌کنند.

بیش از نیمی از ناوگان کشور فرسوده است

به گزارش آخرین خودرو به نقل از ایکوپرس، در حال حاضر ۲۲ میلیون و ۱۰۲ هزار و ۱۴۰ دستگاه وسیله نقلیه فرسوده در تمامی کاربری‌ها در کشور در حال تردد هستند؛ رقمی که با گذشت زمان و فرسوده شدن وسایل نقلیه جدید، در سال‌های آینده نیز افزایش خواهد یافت. این در حالی است که مطابق آمار به دست آمده از مراجع قانونی و معتبر که توسط «آخرین خودرو» بررسی شده، در حال حاضر ۴۱ میلیون و ۲۰۶ هزار و ۱۴۸ دستگاه وسیله نقلیه در کشور در حال تردد هستند. به این ترتیب، بیش از نیمی از ناوگان در حال تردد کشور در محدوده فرسودگی قرار دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد مسئله اسقاط دیگر یک موضوع حاشیه‌ای نیست و مستقیماً با وضعیت ناوگان کشور ارتباط دارد.

در ۱۹ سال فقط ۲.۶ میلیون خودرو اسقاط شد

بررسی آمار اسقاط خودرو از سال ۱۳۸۶ تا ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این فرآیند در نزدیک به دو دهه گذشته روندی یکنواخت نداشته است. تعداد خودروهای اسقاط شده در برخی سال‌ها از ۳۰۰ هزار دستگاه عبور کرده، اما در برخی سال‌ها به کمتر از ۱۰ هزار دستگاه رسیده است. در مجموع طی این ۱۹ سال، ۲ میلیون و ۶۲۱ هزار و ۲۲۲ دستگاه خودرو اسقاط شده است.

۱۴۰۳؛ رکورد اسقاط بعد از یک سقوط سنگین

روند اسقاط خودرو در این سال‌ها بیشتر از آنکه یک مسیر صعودی یا نزولی باشد، شبیه یک موج پرنوسان است. در سال‌های ابتدایی، اسقاط در سطح قابل توجهی قرار داشت و در ۱۳۸۹ به بیش از ۲۵۷ هزار دستگاه رسید. این روند در ۱۳۹۳ دوباره اوج گرفت و با اسقاط ۳۲۰ هزار و ۱۹ دستگاه، یکی از بالاترین ارقام کل دوره ثبت شد. بعد از آن نیز تا سال ۱۳۹۶، اسقاط در سطح نسبتاً بالایی قرار داشت.

اما از ۱۳۹۷ ورق برگشت و روند اسقاط وارد یک سقوط جدی شد. این افت در ۱۳۹۸ به پایین‌ترین نقطه رسید؛ جایی که در کل کشور فقط ۶ هزار و ۸۰۰ دستگاه خودرو اسقاط شد. پس از چند سال ماندن در اعداد بسیار پایین، از ۱۴۰۲ روند دوباره صعودی شد و در نهایت ۱۴۰۳ با ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه، رکورد کل ۱۹ سال را شکست. با این حال، در سال ۱۴۰۴ تعداد اسقاط به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه کاهش یافت.

عملکرد سه دوره مدیریتی اسقاط

برای فهم بهتر این نوسان، باید آمار را بر اساس متولی اسقاط نیز دید. از ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲، مسئولیت اسقاط با نهادهای تابعه ریاست جمهوری بود؛ در این دوره ۱ میلیون و ۶۰ هزار و ۴۸۵ دستگاه اسقاط شد که ۴۰.۴۶ درصد کل اسقاط ۱۹ ساله را تشکیل می‌دهد.

از ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۱، مسئولیت به وزارت راه و شهرسازی رسید و مجموع اسقاط این دوره ۹۳۰ هزار و ۱۰۳ دستگاه، معادل ۳۵.۴۸ درصد کل اسقاط بود. نکته مهم این دوره، سقوط شدید آمار در سال‌های پایانی است؛ به طوری که در سال ۱۳۹۸ تعداد اسقاط به فقط ۶ هزار و ۸۰۰ دستگاه رسید.

از ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴ نیز مسئولیت اسقاط با وزارت صمت بوده است. در این سه سال ۶۳۰ هزار و ۶۳۴ دستگاه خودرو اسقاط شد که سهم ۲۴.۰۶ درصدی از کل اسقاط را شامل می‌شود. نقطه اوج این دوره، سال ۱۴۰۳ بود که با ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه، بالاترین رکورد سالانه کل دوره ثبت شد.

این مقایسه یک نکته مهم را نشان می‌دهد: مسئله اسقاط فقط به تعداد خودروهای فرسوده مربوط نیست؛ استمرار سیاست و توان اجرای آن در طول زمان نیز اهمیت تعیین‌کننده دارد. افت شدید اسقاط در سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۱ و جهش دوباره آن در سال‌های اخیر، همین نوسان را به‌خوبی نشان می‌دهد.

سقوط اسقاط خودرو از ۱۳۹۷

اگر روند سالانه را جداگانه بررسی کنیم، نقطه افت جدی از سال ۱۳۹۷ دیده می‌شود. در این سال تعداد اسقاط به ۶۲ هزار و ۵۳۶ دستگاه کاهش یافت و سهم آن از کل دوره ۲.۳۹ درصد بود. در سال ۱۳۹۸ این افت به پایین‌ترین سطح خود رسید و تنها ۶ هزار و ۸۰۰ دستگاه خودرو اسقاط شد. پس از آن در سال ۱۳۹۹ تعداد اسقاط به ۱۲ هزار و ۹۸۰ دستگاه، در سال ۱۴۰۰ به ۱۵ هزار و ۸۱۶ دستگاه و در سال ۱۴۰۱ به ۲۲ هزار و ۱۱ دستگاه رسید. این اعداد با رکوردهای ثبت شده در سال‌های ۱۳۹۳ و ۱۴۰۳ فاصله بسیار زیادی دارند و نشان می‌دهند اسقاط خودرو طی این سال‌ها با نوسان شدیدی همراه بوده است.

بازگشت اسقاط خودرو از ۱۴۰۲

از سال ۱۴۰۲ روند اسقاط به دست وزارت صمت و ستاد نوسازی خودروهای فرسوده رسید و  ورند اسقاط دوباره افزایشی شد. در این سال ۷۶ هزار و ۷۷۹ دستگاه خودرو اسقاط شد که سهم ۲.۹۳ درصدی داشت . در سال ۱۴۰۳ این رقم به ۳۴۹ هزار و ۳۵۶ دستگاه رسید و بالاترین میزان اسقاط سالانه در کل جدول ثبت شد. در سال ۱۴۰۴ تعداد خودروهای اسقاط شده به ۲۰۴ هزار و ۴۹۹ دستگاه رسید و سهم این سال از کل اسقاط ۱۹ ساله ۷.۸۰ درصد بود.

با روند گذشته، فرسودگی جبران نمی‌شود

اکنون ۲۲ میلیون و ۱۰۲ هزار و ۱۴۰ دستگاه وسیله نقلیه فرسوده در تمامی کاربری‌ها در کشور در حال تردد هستند و طبیعی است که با گذشت زمان، بخشی از ناوگان فعلی نیز به این تعداد اضافه شود. در طرف دیگر، کل ناوگان در حال تردد کشور ۴۱ میلیون و ۲۰۶ هزار و ۱۴۸ دستگاه است. بنابراین بخش بزرگی از ناوگان کشور در محدوده فرسودگی قرار دارد. اگر بخواهیم همانند دو دهه گذشته عمل کنیم، با این حجم از وسایل نقلیه فرسوده، مسئله فرسودگی ناوگان همچنان پابرجا خواهد ماند و با اضافه شدن وسایل نقلیه جدید به گروه فرسوده، فاصله میان نیاز و ظرفیت اسقاط بیشتر می‌شود. حتی اگر فرض کنیم در هر سال به اندازه تمام ۱۹ سال گذشته خودروی فرسوده اسقاط شود، بدون در نظر گرفتن افزایش سالانه تعداد خودروهای فرسوده، حدود یک دهه زمان لازم خواهد بود تا ناوگان فعلی از فرسودگی خارج شود. البته این سناریو در عمل نیز شدنی نیست؛ چرا که هر سال بر تعداد خودروهای فرسوده افزوده می‌شود. بنابراین، مسئله اسقاط دیگر فقط افزایش تعداد اسقاط در یک سال نیست و به عزم و تصمیم جدی برای حل مسئله فرسودگی ناوگان نیاز دارد.

موتورسیکلت‌ها در اولویت اسقاط

در چنین شرایطی، یکی از راهکارهای اصلی، اولویت‌بندی پروژه اسقاط بر اساس آلایندگی، هزینه و حساسیت کاربری است. در میان گروه‌های مختلف ناوگان، موتورسیکلت‌ها باید در اولویت نخست قرار بگیرند. از مجموع ۱۳ میلیون و ۶۶۴ هزار و ۲۱۱ دستگاه موتورسیکلت موجود در کشور، ۱۱ میلیون و ۳۹۵ هزار و ۲۳۸ دستگاه فرسوده هستند. به این ترتیب، حدود ۸۳.۳۹ درصد از کل موتورسیکلت‌های موجود در کشور فرسوده‌اند؛ یعنی از هر ۱۰۰ موتورسیکلت، بیش از ۸۳ دستگاه در گروه فرسوده قرار دارد. پس از موتورسیکلت‌ها نیز تاکسی‌ها و وسایل حمل‌ونقل عمومی در تمامی کاربری‌ها باید در اولویت اسقاط قرار گیرند؛ با این ترتیب که ناوگان درون‌شهری در اولویت نخست و ناوگان برون‌شهری در اولویت بعدی قرار داشته باشد. در نهایت، کنار هم گذاشتن آمار ۱۹ ساله اسقاط با تعداد فعلی وسایل نقلیه فرسوده نشان می‌دهد که ادامه روند گذشته نمی‌تواند پاسخگوی ابعاد فرسودگی ناوگان کشور باشد. راهکار، صرفاً افزایش یک‌باره آمار اسقاط نیست؛ بلکه باید اسقاط بر اساس آلایندگی، هزینه و حساسیت کاربری اولویت‌بندی شود تا محدودیت منابع، ابتدا صرف خروج وسایل نقلیه‌ای شود که بیشترین ضرورت برای جایگزینی دارند.