اکوایران: بررسی عملکرد سالانه سازمان خصوصی سازی نشان می دهد که ارزش واگذاری سهام و دارایی های شرکت های مشمول واگذاری در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۷۲ هزار میلیارد تومان رسید.
به گزارش اکو ایران، خصوصی سازی در ایران با هدف کاهش حجم دولت، افزایش بهره وری بنگاه های اقتصادی و تامین بخشی از منابع مالی دولت اجرا می شود. اما در عمل مسیر واگذاری ها در سال های مختلف یکسان نبوده است. گاه دولت سهام و دارایی های خود را از طریق عرضه عمومی فروخته و گاه این دارایی ها را در قالب رد دیون به طلبکاران خود واگذار کرده است. بررسی عملکرد سالانه سازمان خصوصی سازی از ابتدای سال ۱۳۸۰ تا پایان سال ۱۴۰۴ نشان می دهد که روند واگذاری ها بیش از آنکه تابع یک برنامه بلندمدت باشد، تحت تأثیر شرایط مالی دولت و فشارهای بودجه ای بوده است.
آمارهای سازمان خصوصی سازی حاکی از آن است که بیشترین ارزش واگذاری سهام و دارایی های دولت در ۲۵ سال گذشته مربوط به سال ۱۴۰۱ بوده است که در سال جاری مجموع واگذاری ها به بیش از ۲۹۰ هزار میلیارد تومان رسیده که تاکنون تکرار نشده است و با سایر سال ها تفاوت چشمگیری دارد. اما چیزی که این رکورد را متمایز می کند نه تنها حجم تکالیف، بلکه ترکیب آنهاست. حدود نیمی از واگذاری ها در سال ۱۴۰۱ از طریق عرضه سهام و دارایی به مردم و نیمی دیگر به صورت انتقال مستقیم دارایی به ذینفعان و طلبکاران دولت انجام شده است. این نشان می دهد که بخش مهمی از واگذاری های آن سال به جای توسعه مالکیت بخش خصوصی، صرف مدیریت بدهی های دولت شده است.
افزایش واگذاری مجدد در سال ۱۴۰۴
پس از اوج واگذاری ها در سال ۱۴۰۱، ارزش معاملات در سال های بعد کاهش یافت. بر اساس آمار منتشر شده ارزش کل سهام و دارایی های واگذار شده در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۱۷۲ هزار میلیارد تومان رسید. این رقم اگرچه همچنان یکی از بزرگترین نقل و انتقالات ثبت شده در دو دهه اخیر است، اما حدود ۱۱۸ هزار میلیارد تومان کمتر از رکورد سال ۱۴۰۱ است.
اما مقایسه این رقم با سال های ابتدایی دهه ۱۳۸۰ نشان می دهد که ابعاد خصوصی سازی در سال های اخیر افزایش چشمگیری داشته است. در سال های اول اجرای این سیاست، ارزش واگذاری ها تنها چند ده میلیارد تومان بود، اما به مرور زمان و با افزایش فشار مالی دولت، این ارقام به صدها هزار میلیارد تومان رسیده است.
دو روش مختلف برای انتقال دارایی
یکی از مهم ترین نکاتی که از فرآیند ۲۵ ساله واگذاری ها به دست می آید، تغییر مداوم ترکیب واگذاری ها است. در برخی سالها، تقریباً تمام داراییها از طریق عرضه عمومی واگذار میشد، اما در برخی دیگر، انتقال مستقیم داراییها به ذینفعان، بخش قابل توجهی از کل واگذاریها را تشکیل میداد. در کل در این ۲۵ سال دولت بیش از هزار دارایی خود را واگذار کرده است. حدود ۵۲ درصد از این دارایی ها به متقاضیان عمومی و حدود ۴۸ درصد به طور مستقیم به ذینفعان عرضه شده است.
آمارهای سازمان خصوصی سازی نشان می دهد که خصوصی سازی در ایران دیگر تنها یک سیاست ساختاری برای تغییر مالکیت شرکت ها نیست، بلکه به مرور زمان به یکی از ابزارهای مهم مدیریت منابع مالی دولت تبدیل شده است. با این حال، نوسان شدید ارزش واگذاری ها و تغییر مستمر روش اجرای آنها نشان می دهد که عملکرد خصوصی سازی به جای پیروی از یک برنامه ثابت، تحت تأثیر وضعیت بودجه و نیازهای مالی دولت است. بنابراین ارزیابی موفقیت این سیاست تنها با سنجش ارزش نقل و انتقالات ممکن نیست و نحوه انتقال و هدفی که این دارایی ها برای آن استفاده می شود نیز از اهمیت تعیین کننده ای برخوردار است.
