منتشر شده در ۰۶ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۰۴
بازار خودرو در مردادماه در شرایطی قرار گرفته که فشار انتظارات تورمی و افزایش هزینههای تولید، قیمتها را به سمت بالا هل میدهد، اما کاهش قدرت خرید و رکود تقاضا مانع حرکت معاملات شده است.
تابستان بدون رونق؛ فصل خرید خودرو هم کمرمق شد
بازار خودرو ایران بهطور سنتی در دو مقطع با افزایش تقاضا روبهرو میشود؛ ماههای پایانی سال و فصل تابستان. تعطیلات تابستانی، سفرهای خانوادگی و افزایش استفاده از خودرو معمولا بخشی از تقاضای مصرفی را فعال میکند. از ابتدای تیرماه، انتظار میرود بخشی از خانوارها پس از عبور از فشار هزینههای ابتدایی سال و مخارج نوروز، شرایط مناسبتری برای خرید خودرو پیدا کنند. با این حال، بررسی شرایط بازار نشان میدهد تابستان امسال نیز نتوانسته موتور معاملات را روشن کند. در شرایط فعلی، افزایش قیمت خودرو نه از مسیر رشد تقاضای واقعی، بلکه بیشتر تحت تأثیر افزایش هزینههای تولید، نگرانیهای ارزی و انتظارات تورمی شکل گرفته است؛ موضوعی که تفاوت مهمی با دورههای رونق گذشته بازار دارد.
بازارهای موازی، بخشی از تقاضای خودرو را متوقف کردند
یکی از عوامل مهم در کاهش معاملات بازار خودرو، تغییر مسیر بخشی از سرمایهها به سمت بازارهای موازی مانند ارز و طلا است. در سالهای اخیر، بخشی از خانوارها و سرمایهگذاران برای حفظ ارزش دارایی خود در برابر تورم، سرمایههای خود را به سمت این بازارها هدایت کردهاند. در شرایط فعلی، بخشی از تقاضای بالقوه خودرو در وضعیت انتظار قرار گرفته است. گروهی از خریداران که خودرو را مقصد نهایی سرمایه خود میدانند، ابتدا به سراغ ارز و طلا رفتهاند تا پس از افزایش احتمالی قیمت این داراییها، با قدرت خرید بیشتری وارد بازار خودرو شوند. با این حال، ادامه این روند میتواند بازار خودرو را از دو مسیر تحت تأثیر قرار دهد؛ نخست از مسیر تولید، زیرا افزایش نرخ ارز هزینه تأمین قطعات، مواد اولیه و تولید خودرو را بالا میبرد. دوم از مسیر تقاضا، چراکه رشد قیمت داراییهای موازی ممکن است بخشی از سرمایهها را دوباره به سمت خودرو بازگرداند.
بازار خودرو میان انتظار تورمی و کاهش قدرت خرید گیر کرد
بازار خودرو در شرایطی قرار گرفته که گویی همزمان پدال افزایش قیمت را فشار میدهد و ترمز تقاضا را کشیده است؛ از یک سو رشد نرخ ارز، افزایش قیمت مواد اولیه، دستمزد، انرژی و سایر هزینههای تولید، مسیر قیمتها را صعودی کرده و از سوی دیگر کاهش قدرت خرید خانوارها اجازه حرکت واقعی معاملات را نمیدهد. این وضعیت باعث ایجاد یک تناقض جدی در بازار شده است؛ قیمتها افزایش پیدا میکنند، اما تعداد خریداران توانمند کاهش مییابد. حتی مصرفکنندگانی که افزایش قیمتها را ناشی از شرایط اقتصادی میدانند، به دلیل محدودیت مالی خرید خود را به تعویق میاندازند یا به سمت خودروهای ارزانتر حرکت میکنند. در مقابل، انتظار تورمی همچنان بر رفتار بخشی از بازار اثر میگذارد. بسیاری از افراد احتمال افزایش دوباره قیمت خودرو را مطرح میکنند، اما این انتظار الزاماً به خرید واقعی تبدیل نمیشود؛ چراکه کمبود نقدینگی و کاهش قدرت خرید، مانع اصلی ورود بسیاری از متقاضیان به بازار است.
رکود تورمی؛ رشد قیمت بدون رشد معاملات
مهمترین ویژگی بازار خودرو در شرایط فعلی، شکلگیری رکود تورمی است؛ وضعیتی که در آن قیمتها افزایش پیدا میکنند، اما حجم معاملات به دلیل کاهش قدرت خرید رشد نمیکند. در اقتصاد عادی، افزایش قیمت یک کالا معمولا نتیجه افزایش تقاضاست؛ اما در شرایط رکود تورمی، این رابطه تغییر میکند. در بازار خودرو ایران، رشد قیمتها بیشتر ناشی از افزایش هزینههای تولید است، نه افزایش تعداد خریداران. افزایش نرخ ارز، قیمت قطعات، مواد اولیه و سایر نهادههای تولید، هزینه تمامشده خودرو را بالا برده است، اما درآمد خانوارها متناسب با این افزایش رشد نکرده است. نتیجه این شرایط، فاصله بیشتر میان قیمت خودرو و توان خرید مردم است. بر اساس آخرین آمارها، حدود ۵۵ درصد خانوارهای ایرانی دارای خودرو هستند و نزدیک به ۴۵ درصد خانوارها همچنان فاقد خودرو هستند. با این حال، سطح فعلی قیمتها و کاهش توان مالی باعث شده بخشی از این گروه نیز امکان ورود به بازار خودرو را نداشته باشند.
افزایش قیمت دیگر نشانه رونق نیست
در شرایط عادی اقتصاد، افزایش قیمت یک کالا معمولا نتیجه رشد تقاضا در بازار است؛ اما در شرایط رکود تورمی، این قاعده دیگر به شکل معمول عمل نمیکند. در بازار خودرو ایران، افزایش قیمتها لزوماً از افزایش تعداد خریداران ناشی نمیشود، بلکه بخش مهمی از آن حاصل رشد هزینههای تولید است. افزایش نرخ ارز، قیمت قطعات، مواد اولیه، دستمزد و سایر هزینههای تولید باعث شده قیمت تمامشده خودرو افزایش پیدا کند، اما قدرت خرید خانوارها متناسب با آن رشد نکرده است. در کنار هزینههای تولید، عامل مهم دیگر در رفتار بازار خودرو، انتظار تورمی است. برای بخش قابل توجهی از مردم، افزایش قیمت خودرو در آینده موضوعی دور از انتظار نیست و بسیاری معتقدند خودرو همچنان مسیر صعودی خود را ادامه خواهد داد. با این حال، همین افراد الزاماً وارد بازار خرید نمیشوند؛ زیرا کمبود نقدینگی و کاهش توان مالی اجازه تبدیل این انتظار به تقاضای واقعی را نمیدهد. در سالهای گذشته، بازار خودرو در دورههایی با صفهای طولانی خریداران مواجه بود و تقاضا از ظرفیت عرضه پیشی میگرفت. اما امروز افزایش شدید هزینههای تولید و رشد قیمت خودرو باعث شده بخش قابل توجهی از خانوارها حتی با وجود نیاز به خودرو، امکان ورود به بازار را نداشته باشند. به همین دلیل، افزایش قیمت خودرو در شرایط فعلی را نمیتوان نشانه رونق یا افزایش تقاضا دانست؛ بلکه این رشد بیشتر بازتاب فشارهای تورمی در سمت تولید و کاهش توان خرید در سمت مصرفکننده است.
جمعبندی؛ بازار خودرو مشتری دارد، اما خریدار کم شده است
بازار خودرو در آغاز مردادماه وارد شرایطی شده که افزایش قیمت دیگر به معنای رونق معاملات نیست. رشد هزینههای تولید، تغییر مسیر بخشی از سرمایهها به بازارهای موازی و کاهش قدرت خرید باعث شده قیمتها افزایش یابد، اما تعداد خریداران واقعی کاهش پیدا کند. بازار خودرو امروز نه با نبود علاقهمند، بلکه با کاهش تعداد افرادی مواجه است که توان خرید دارند. به همین دلیل، مسیر آینده قیمتها بیش از آنکه به رونق تقاضا وابسته باشد، به متغیرهایی مانند نرخ ارز، تورم عمومی، هزینه تولید و انتظارات اقتصادی وابسته خواهد بود.
