بازار؛ گروه کشاورزی: صنعت ژل رویال ایران با وجود برخورداری از ظرفیتهای اقلیمی، تنوع پوشش گیاهی و امکان تولید در بخش قابل توجهی از سال، همچنان با موانعی جدی در مسیر توسعه بازار و صادرات روبهروست. ضمن اینکه نبود نظارت مؤثر، نهتنها رقابت تولیدکنندگان را دشوار کرده، بلکه اعتماد مصرفکنندگان به اصالت و کیفیت ژل رویال ایرانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
در این راستا در قالب یک گفتگو با محمدرضا کوهی بنیانگذار صنعت ژل رویال در ایران به تشریح چالشهای تولید و تجارت این محصول پرداخته ایم.
* در حال حاضر صنعت ژل رویال ایران با چه مسائل و چالشهایی روبهروست و تولیدکنندگان این حوزه با چه مشکلاتی دستوپنجه نرم میکنند؟
بخش عمده مشکلات صنعت ژل رویال به مسائل عمومی اقتصاد و تولید در کشور بازمیگردد. از یک سو، قیمتهایی که برای فروشنده و خریدار در بازار شکل گرفته، شرایط مناسبی برای هیچ یک از طرفین ایجاد نمیکند و از سوی دیگر، ورود محصولات قاچاق از مبادی غیررسمی و نبود نظارت کافی، بازار را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
بخشی از ژل رویال تولید داخل کیفیت مناسبی دارد، اما در بازار با نمونه های چینی مخلوط میشود. این اتفاق بتدریج اعتبار محصول ایرانی را تحت تأثیر قرار میدهد و تشخیص محصول باکیفیت را برای مصرف کننده دشوار میکند؛ شرایط بازار ژل رویال از این نظر به بازار عسل شباهت دارد. امروز مصرف کننده هنگام خرید عسل نیز با تردیدهایی درباره اصالت محصول، کیفیت آن و احتمال استفاده از شکر در فرایند تولید مواجه است. حتی در گفتوگو با همکاران و فعالان این حوزه نیز میبینیم که مسئله اعتماد، یکی از دغدغههای مشترک تولیدکنندگان و فروشندگان است و به تبع این بی اعتمادی، مانع مهمی در مسیر گسترش بازار ژل رویال است.
*گفته میشود ژل رویال هنوز نتوانسته جایگاه اقتصادی واقعی خود را در صنعت زنبورداری ایران پیدا کند. دلیل این موضوع چیست؟
این ارزیابی تا حد زیادی درست است و یکی از دلایل اصلی آن به همان مسئله نبود اطمینان از اصالت و کیفیت محصول بازمیگردد. مصرفکننده باید مطمئن باشد محصولی که خریداری میکند، همان کیفیت و ویژگیهایی را دارد که انتظارش را دارد.
ژل رویال محصولی نیست که افراد صرفاً برای سیر شدن یا همراه غذا مصرف کنند؛ معمولاً آن را بهعنوان یک مکمل یا محصول تقویتکننده تهیه میکنند. بنابراین، اعتماد به کیفیت و اصالت آن اهمیت زیادی دارد.
البته در سالهای اخیر، آشنایی با این محصول در میان جامعه پزشکی نیز افزایش یافته است. تعداد افرادی که با توصیه پزشک به دنبال تهیه ژل رویال میروند، بیشتر شده و این موضوع نشان میدهد که محصول تا حدودی توانسته جای خود را در میان مصرفکنندگان باز کند.
با این حال، وقتی توصیه پزشک به خرید منتهی میشود، مصرفکننده باید بتواند محصولی معتبر و قابل اطمینان پیدا کند. اگر در نخستین تجربه خرید با محصول بیکیفیت یا تقلبی مواجه شود، احتمالاً اعتماد خود را از دست میدهد. بنابراین، حتی با افزایش آگاهی عمومی و معرفی محصول، تا زمانی که مسئله اصالت و کیفیت در بازار حل نشود، نمیتوان انتظار داشت ژل رویال به جایگاه اقتصادی واقعی خود برسد.
*ایران برای تولید و صادرات ژل رویال چه مزیتهای رقابتی دارد؟
ایران از نظر شرایط اقلیمی و تنوع پوشش گیاهی، ظرفیتهای قابل توجهی برای تولید ژل رویال دارد. یکی از مزیتهای ما امکان تولید در فصلهای مختلف سال است. به دلیل تنوع مناطق و شرایط آبوهوایی، تولید ژل رویال در ایران محدود به یک بازه زمانی کوتاه نیست لذا در بهار، تابستان و حتی اوایل پاییز امکان تولید وجود دارد بنابراین، این امکان تولید در بازه زمانی طولانیتر، مزیت مهمی برای عرضه محصول تازه به بازار محسوب میشود.
مزیت مهمتر ایران، تنوع مراتع و گیاهان دارویی است. کشور ما حدود هشت هزار گونه گیاهی دارد که بر اساس برآوردی که از آن اطلاع دارم، بیش از دو هزار گونه در گروه گیاهان معطر و دارای ارزش تغذیهای قرار میگیرند و حدود ۴۵۰ گونه نیز در عطاریها عرضه میشوند. این تنوع گیاهی میتواند بر کیفیت محصولات زنبورستانها اثرگذار باشد. وقتی زنبوردار در منطقهای با پوشش گیاهی متنوع فعالیت میکند، زنبورها از منابع طبیعی متفاوتی تغذیه میکنند و این موضوع میتواند در ویژگیهای محصول نهایی نقش داشته باشد.
به اعتقاد من، تنوع اقلیمی و گیاهی ایران یکی از مهمترین مزیتهایی است که باید در معرفی ژل رویال ایرانی به بازارهای خارجی مورد توجه قرار گیرد. به عبارت دیگر، ظرفیت طبیعی کشور میتواند پشتوانهای برای رقابت در بازارهای بینالمللی باشد.
*مهمترین بازارهای صادراتی ژل رویال ایران کدام کشورها هستند و صادرکنندگان برای ورود به بازارهای جهانی با چه موانعی روبهرو هستند؟
ژاپن یکی از بزرگترین واردکنندگان ژل رویال در جهان است و این محصول سابقه مصرف طولانی در این کشور دارد. تا جایی که اطلاع دارم، مصرف ژل رویال در ژاپن طی چند دهه گذشته به بخشی از الگوی تغذیهای مردم تبدیل شده است. با این حال، تا جایی که من اطلاع دارم، ایران در حال حاضر صادرات قابل توجهی به ژاپن ندارد. پس از ژاپن، کشورهای حوزه خلیج فارس میتوانند مقاصد مناسبی برای صادرات ژل رویال ایران باشند.
یکی از مشکلات مهم در بررسی دقیق وضعیت صادرات، نبود تعرفه گمرکی مستقل و مشخص برای ژل رویال است. این محصول در آمارهای گمرکی معمولاً در زیرمجموعه فرآوردههای زنبورعسل یا گروههای مشابه ثبت میشود. به همین دلیل، استخراج آمار دقیق صادرات ژل رویال بهصورت مستقل دشوار است. لذا برای شناخت دقیق ظرفیت صادراتی این صنعت، علاوه بر توسعه بازارهای هدف، باید نظام ثبت و آمارگیری نیز شفافتر شود.
* اگر امروز اختیار سیاستگذاری و برنامهریزی برای توسعه صنعت ژل رویال را در اختیار داشتید، چه اقداماتی را در اولویت قرار میدادید؟
نخستین اقدام من مقابله جدی با تخلفات و تقلبهایی بود که در بازار ژل رویال اتفاق میافتد؛ چه در زمینه واردات قاچاق و چه در زمینه دستکاری و اختلاط محصولات در داخل کشور.
تا زمانی که محصول تقلبی و نمونههای وارداتی غیرمجاز در بازار حضور داشته باشند و نظارت مؤثری بر عرضه وجود نداشته باشد، تولیدکنندهای که با رعایت اصول و استانداردها فعالیت میکند، نمیتواند بهدرستی رقابت کند. این وضعیت هم به تولیدکننده آسیب میزند و هم اعتماد مصرفکننده را از بین میبرد.
دومین اولویت، آموزش زنبورداران برای افزایش تولید و بهبود کیفیت ژل رویال است. ما همچنان ظرفیت قابل توجهی برای آموزش و توسعه تولید داریم. بسیاری از زنبورداران میتوانند با یادگیری روشهای تخصصی، وارد این حوزه شوند یا میزان تولید خود را افزایش دهند.
امروز ژل رویال تا حدودی در میان مردم شناخته شده است اما افزایش شناخت عمومی باید با توسعه تولید استاندارد و عرضه محصول معتبر همراه شود. اگر بتوانیم همزمان با مقابله با تقلب و قاچاق، آموزشهای تخصصی را گسترش دهیم، میتوانیم تولید ژل رویال را از نظر کمیت و کیفیت ارتقا دهیم. به اعتقاد من، این دو اقدام یعنی «مقابله با تقلب و قاچاق و توسعه آموزش تخصصی زنبورداران»، مهمترین پیشنیازهای رشد صنعت ژل رویال در کشور هستند.
منبع:تحلیل بازار





