وزارت صمت برای موتور فرسوده وام دارد اما خودرو فرسوده هیچی

منتشر شده در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۵:۳۴

طرح نوسازی وزارت صمت در آستانه اجراست اما تفاوت حمایت از موتورسیکلت و خودروهای فرسوده درباره امکان واقعی جایگزینی خودرو ابهام ایجاد کرده است.

به گزارش آخرین خودرو؛ طرح جدید وزارت صمت برای نوسازی وسایل نقلیه فرسوده که هفته گذشته جزئیات آن اعلام شد، در حالی وارد مرحله اجرا می شود که نحوه حمایت از مالکان خودروهای سواری فرسوده، پرسش های جدی درباره امکان واقعی جایگزینی خودرو ایجاد کرده است. در شرایطی که برای نوسازی موتورسیکلت های فرسوده تسهیلات ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومانی در نظر گرفته شده، در نسخه فعلی طرح برای مالکان خودروهای سواری فرسوده تسهیلات مشابهی دیده نمی شود. تخصصی منابع تسهیلاتی به دارندگان موتورسیکلت های فرسوده و عدم تخصصی این منابع به دارندگان خودروهای فروسده ابهاماتی در طرح فعلی وزارت صمت ایجاد کرده است.

طرح نوسازی با یک وعده و یک عقب نشینی

وزارت صمت در ابتدای مطرح شدن این طرح اعلام کرده بود مالکان خودروهای فرسوده شخصی با سابقه بیش از ۲۰ سال می توانند از تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی برای نوسازی استفاده کنند و به خودروساز معرفی شوند. با این حال، اطلاعاتی نهایی این طرح نشان می دهد این تسهیلات در بسته نهایی حمایت از خودروهای سواری فرسوده شخصی لحاظ نشده است. در نتیجه، مالک خودروی فرسوده برای خرید خودروی جایگزین باید بخش اصلی هزینه را از منابع شخصی خود تامین کند. این در حالی است که بخش قابل توجهی از مالکان خودروهای با عمر بالا به دلیل محدودیت قدرت خرید، سال ها امکان جایگزینی خودرو را نداشته اند.

۲۳۰ میلیون تومان برای خرید خودروی یک و نیم میلیاردی

بر اساس جزئیات فعلی طرح، برای خودروی سواری فرسوده سه گواهی اسقاط در نظر گرفته شده که ارزش آنها حدود ۱۸۰ میلیون تومان اعلام شده است. ارزش لاشه خودرو نیز حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون تومان برآورد می شود. بنابراین مجموع ارزش مستقیم دریافتی مالک حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ میلیون تومان خواهد بود. این رقم در برابر قیمت خودروهای جدید داخلی فاصله قابل توجهی دارد. برای نمونه، قیمت مصرف کننده سورن پلاس XU7P در مرداد ماه حدود یک میلیارد و ۵۳۰ میلیون تومان اعلام شده است. در سایپا نیز محصولات اقتصادی این شرکت در محدوده بیش از ۸۰۰ میلیون تومان قرار دارند.

بنابراین حتی اگر مالک فرسوده بتواند ۲۳۰ میلیون تومان از محل گواهی اسقاط و ارزش لاشه دریافت کند، این مبلغ تنها حدود ۱۵ درصد قیمت یک خودروی یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومانی را پوشش می دهد. در خودرویی با قیمت ۹۰۰ میلیون تومان نیز سهم این مشوق حدود ۲۵ درصد خواهد بود. در چنین شرایطی سوال اصلی این است که آیا این بسته واقعا قدرت خرید لازم برای نوسازی را ایجاد می کند یا صرفا هزینه خروج خودرو فرسوده از چرخه را تا حدی جبران می کند.

وقتی اسقاط انجام می شود اما جایگزین خریدنی نیست

اگر تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی که در ابتدای طرح مطرح شده بود از بسته نهایی حذف شده باشد، مالک خودرو با یک مسئله اساسی مواجه است. او می تواند خودروی فرسوده خود را اسقاط کند و حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ میلیون تومان دریافت کند، اما برای خرید خودروی جدید همچنان باید بخش بزرگی از قیمت خودرو را از منابع شخصی تامین کند. این مسئله برای خانوارهایی که بیش از ۲۰ سال از خودروی خود استفاده کرده اند اهمیت بیشتری دارد. ماندگاری یک خودرو برای بیش از دو دهه در بسیاری از موارد نشانه انتخاب اقتصادی مالک نیست، بلکه نتیجه پایین بودن قدرت خرید و دشواری تامین هزینه خودروی جایگزین است.

در چنین شرایطی، اگر سیاست نوسازی بدون تامین مالی کافی اجرا شود، این خطر وجود دارد که بخشی از مالکان پس از اسقاط خودرو توان خرید محصول جدید را نداشته باشند. در این حالت، اسقاط انجام شده است اما نوسازی واقعی رخ نداده و بخشی از خانوارها ممکن است از داشتن خودرو محروم شوند.

چرا موتور فرسوده وام دارد اما خودرو ندارد

یکی از مهم ترین ابهامات طرح وزارت صمت، تفاوت میان حمایت از موتورسیکلت های فرسوده و خودروهای سواری است. برای جایگزینی موتورسیکلت فرسوده، تسهیلات ۵۰۰ میلیون تومانی برای موتورسیکلت برقی و ۴۰۰ میلیون تومانی برای موتورسیکلت بنزینی در نظر گرفته شده است. بازپرداخت این تسهیلات نیز ۳۶ یا ۶۰ ماهه اعلام شده و اولویت دریافت آن با موتورسیکلت های فعال در سکوهای کار و حمل و نقل عمومی است.

حمایت از نوسازی موتورسیکلت ها به دلیل تعداد بالای آنها و نقش این ناوگان در آلودگی هوا قابل دفاع است، اما سوال اینجاست که چرا همین منطق حمایتی در مورد خودروهای سواری فرسوده وجود ندارد. طبق اطلاعات مطرح شده در طرح، حدود ۸ میلیون موتورسیکلت فرسوده کاربراتوری در کشور وجود دارد، در حالی که تعداد خودروهای سواری فرسوده حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار دستگاه اعلام شده که طی برآورد ها این عدد به ۱.۶ میلیون خودرو فرسوده شخصی میرسد. بنابراین تعداد خودروهای سواری فرسوده به مراتب کمتر از موتورسیکلت های فرسوده است و می توان انتظار داشت سیاست حمایتی هدفمندتر برای این گروه نیز امکان پذیر باشد.

نوسازی خودرو فقط مسئله آلودگی نیست

اهمیت نوسازی خودروهای سواری فقط به کاهش آلایندگی محدود نمی شود. خودروهای سواری به طور معمول حجم موتور و ظرفیت سوخت بیشتری نسبت به موتورسیکلت ها دارند و بخش قابل توجهی از آنها نیز مسافت بیشتری را طی می کنند. بنابراین در شرایط فعلی ناترازی بنزین، کاهش مصرف سوخت خودروهای فرسوده نیز اهمیت بالایی دارد. خودروی فرسوده به دلیل فناوری قدیمی تر، استهلاک بالاتر و مصرف سوخت بیشتر می تواند فشار بیشتری بر مصرف بنزین وارد کند. در نتیجه، نوسازی این بخش از ناوگان می تواند همزمان با کاهش آلایندگی، به مدیریت مصرف سوخت نیز کمک کند.

در نهایت، پرسش اصلی از وزارت صمت این نیست که چرا برای موتورسیکلت های فرسوده تسهیلات در نظر گرفته شده است. مسئله این است که چرا در سیاست نوسازی خودروهای سواری، قدرت خرید مالک فرسوده به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است. اگر هدف واقعی نوسازی ناوگان است، اسقاط خودرو باید همزمان با ایجاد امکان واقعی برای خرید خودروی جایگزین انجام شود نه اینکه صرفاً به خروج اجباری خودروهای فرسوده از چرخه اکتفا شود. در غیر این صورت، آنچه تحت عنوان «نوسازی» معرفی می‌ شود بیشتر به یک جابه‌ جایی ظاهری شبیه است تا یک سیاست اصلاحی واقعی.

نکته مهم‌ تر اینجاست که به نظر می‌ رسد در طراحی این طرح، نوعی بی‌ برنامگی و عدم توازن در تخصیص منابع دیده می‌ شود؛ به‌ طوری که برای برخی بخش‌ها مانند موتورسیکلت‌ها تسهیلات سنگین در نظر گرفته شده، اما برای خودروهای سواری که سهم مهم‌ تری در مصرف سوخت و فرسودگی ناوگان دارند، حمایت مؤثر و متناسبی تعریف نشده است. این عدم توازن، این شائبه را ایجاد می‌ کند که سیاست‌ گذاری در این حوزه بر اساس اولویت‌ های واقعی و اثرگذاری اقتصادی انجام نشده است.

در چنین شرایطی، خروج خودروی فرسوده از چرخه مالکیت لزوماً به معنای نوسازی نیست، بلکه می‌تواند بخشی از خانوارها را در وضعیت دشوارتری قرار دهد. با اجرایی شدن این طرح مالک شخصی خودرو فرسوده نه امکان نگهداری خودروی قدیمی را خواهد داشت و نه توان مالی کافی برای خرید خودروی جایگزین.

بنزین در آستانه یک تصمیم بزرگ ؛ ۱۵ روز تا تعیین تکلیف! – آخرین خودرو