منتشر شده در ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۶:۳۶
دولت CNG را در بیش از هزار جایگاه رایگان کرده، اما تولید خودروهای دوگانهسوز کاهش یافته و با هدف ۳۰ درصدی فاصله زیادی دارد.
CNGرایگان شد، اما حلقه اول زنجیره ضعیف است
به گزارش آخرین خودرو، از اول مرداد ۱۴۰۵، CNG در بیش از هزار جایگاه کشور برای خودروهای دوگانهسوز رایگان عرضه میشود. هدف دولت، کاهش مصرف بنزین و مدیریت مصرف سوخت است. اما یک مشکل اساسی وجود دارد: دولت میخواهد مصرف CNG را بیشتر کند، در حالی که تولید خودروهایی که باید از این سوخت استفاده کنند، کاهش یافته است. به زبان ساده، رایگان شدن CNG فقط زمانی میتواند مصرف بنزین را پایین بیاورد که خودروی دوگانهسوز به تعداد کافی در کشور وجود داشته باشد. آمار تولید نشان میدهد این اتفاق در حال رخ دادن نیست.
برای درک بهتر این موضوع باید نگاهی به جدول کامل میزان تولید خودروهای دوگانه سوز که در آمار تجمیعی تولید توسط وزارت صمت ارائه شده داشته باشیم:
| ردیف | نام شرکت | نام محصول | رده محصول | ۱۴۰۲ | ۱۴۰۳ | ۱۴۰۴ | ۴/۱۴۰۵ |
| ۱ | سایپا | ساینا | سواری | ۴۱,۲۴۷ | ۲۷,۱۸۴ | ۵,۲۹۱ | ۱,۱۲۵ |
| ۲ | سایپا | سهند | سواری | ۰ | ۲۵ | ۸۶ | ۰ |
| ۳ | سایپا | پادرا | وانت | ۸۰۷ | ۱۶۶ | ۱,۳۴۴ | ۳۵۱ |
| ۴ | سایپا | نیسان | وانت | ۲۲,۲۲۶ | ۲۴,۰۸۶ | ۱۷,۱۶۵ | ۴,۲۸۰ |
| ۵ | سایپا | وانت اکستند EX | وانت | ۰ | ۰ | ۸.۱۵۵ | ۰ |
| ۶ | ایرانخودرو | سورن | سواری | ۱۶,۶۱۵ | ۲۲,۷۴۶ | ۳۳,۲۰۸ | ۵,۲۹۱ |
| ۷ | ایرانخودرو | آریسان | وانت | ۲۰,۲۸۵ | ۳۱,۷۵۸ | ۲۰,۸۱۲ | ۵,۶۲۵ |
| ۸ | بهمن دیزل | کامیونت فورس ۳.۸ تن | کامیونت | ۰ | ۹۷۶ | ۱,۵۱۰ | ۰ |
| ۹ | کاریزان | کامیونت | کامیونت | ۰ | ۰ | ۶۵ | ۴۱ |
| جمع تولید | ۱۰۱,۱۸۰ | ۱۰۶,۹۴۱ | ۸۷,۶۳۶ | ۱۶,۷۱۳ | |||
شیب تند کاهش تولید دوگانهسوزها
تولید خودروهای دوگانهسوز در سال ۱۴۰۲ به ۱۰۱ هزار و ۱۸۰ دستگاه رسید و در سال ۱۴۰۳ با رشد ۵.۷ درصدی به ۱۰۶ هزار و ۹۴۱ دستگاه افزایش یافت. اما در سال ۱۴۰۴ تولید به ۸۷ هزار و ۶۳۶ دستگاه کاهش پیدا کرد. در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ نیز فقط ۱۶ هزار و ۷۱۳ دستگاه دوگانهسوز تولید شده است. اگر تولید چهار ماه نخست امسال تا پایان سال ادامه پیدا کند، تولید سالانه حدود ۱۷ هزار و ۲۶۸ دستگاه برآورد میشود. این عدد یک برآورد است و آمار قطعی تولید کل سال ۱۴۰۵ نیست.
| سال | سواری | وانت | کامیونت | مجموع |
| ۱۴۰۲ | ۵۷٬۸۶۲ | ۴۳٬۳۱۸ | ۰ | ۱۰۱٬۱۸۰ |
| ۱۴۰۳ | ۴۹٬۹۵۵ | ۵۶٬۰۱۰ | ۹۷۶ | ۱۰۶٬۹۴۱ |
| ۱۴۰۴ | ۳۸٬۵۸۵ | ۴۷٬۴۷۶ | ۱٬۵۷۵ | ۸۷٬۶۳۶ |
| ۴ ماهه ۱۴۰۵ | ۶٬۴۱۶ | ۱۰٬۲۵۶ | ۴۱ | ۱۶٬۷۱۳ |
نکته مهم فقط کاهش تولید نیست؛ ترکیب این خودروها نیز تغییر کرده است. در سال ۱۴۰۲، خودروهای سواری ۵۷.۲ درصد تولید دوگانه سوزها را تشکیل میدادند. این سهم در سال ۱۴۰۴ به ۴۴ درصد و در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ به ۳۸.۴ درصد کاهش یافته است. در مقابل، سهم وانتها از ۴۲.۸ درصد در سال ۱۴۰۲ به ۶۱.۴ درصد در چهار ماه نخست امسال رسیده است. یعنی بخش بزرگتری از تولید دوگانهسوز کشور اکنون به وانتها اختصاص دارد، نه خودروهای سواری.
جابجایی رتبه ایرانخودرو با سایپا
در سال ۱۴۰۲، سایپا بزرگترین تولیدکننده خودروهای دوگانهسوز بود و ۶۴ هزار و ۲۸۰ دستگاه تولید کرد. ایرانخودرو در همان سال ۳۶ هزار و ۹۰۰ دستگاه تولید داشت. اما این وضعیت تغییر کرد. تولید دوگانهسوز سایپا در سال ۱۴۰۴ به ۳۲ هزار و ۴۱ دستگاه رسید؛ یعنی حدود ۵۰ درصد کمتر از سال ۱۴۰۲. در مقابل، تولید ایرانخودرو در سال ۱۴۰۴ به ۵۴ هزار و ۲۰ دستگاه رسید. در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ نیز ایرانخودرو با تولید ۱۰ هزار و ۹۱۶ دستگاه، ۶۵.۳ درصد تولید دوگانهسوز این مجموعه آماری را در اختیار داشته است.
| سال | تولید دوگانهسوز | ایرانخودرو | سهم ایرانخودرو | سایپا | سهم سایپا | سایر | سهم سایر |
| ۱۴۰۲ | ۱۰۱٬۱۸۰ | ۳۶٬۹۰۰ | ۳۶.۴۷٪ | ۶۴٬۲۸۰ | ۶۳.۵۳٪ | ۰ | ۰٪ |
| ۱۴۰۳ | ۱۰۶٬۹۴۱ | ۵۴٬۵۰۴ | ۵۰.۹۷٪ | ۵۱٬۴۶۱ | ۴۸.۱۲٪ | ۹۷۶ | ۰.۹۱٪ |
| ۱۴۰۴ | ۸۷٬۶۳۶ | ۵۴٬۰۲۰ | ۶۱.۶۴٪ | ۳۲٬۰۴۱ | ۳۶.۵۶٪ | ۱٬۵۷۵ | ۱.۸۰٪ |
| ۴ماهه۱۴۰۵ | ۱۶٬۷۱۳ | ۱۰٬۹۱۶ | ۶۵.۳۱٪ | ۵٬۷۵۶ | ۳۴.۴۴٪ | ۴۱ | ۰.۲۵٪ |
سایپا؛ رتبه یک دوگانه سوز که بازی را واگذار کرد
برای دیدن عمق افت سایپا، باید تولید سواری و وانت این شرکت را کنار هم دید.
| شاخص | ۱۴۰۲ | ۱۴۰۳ | ۱۴۰۴ | ۴ ماهه ۱۴۰۵ | برآورد ۱۴۰۵ | کسری نسبت به ۱۴۰۴ |
| سواری دوگانهسوز | ۴۱٬۲۴۷ | ۲۷٬۲۰۹ | ۵٬۳۷۷ | ۱٬۱۲۵ | ۳٬۳۷۵ | ۲٬۰۰۲- |
| وانت دوگانهسوز | ۲۳٬۰۳۳ | ۲۴٬۲۵۲ | ۲۶٬۶۶۴ | ۴٬۶۳۱ | ۱۳٬۸۹۳ | ۱۲٬۷۷۱- |
| مجموع سایپا | ۶۴٬۲۸۰ | ۵۱٬۴۶۱ | ۳۲٬۰۴۱ | ۵٬۷۵۶ | ۱۷٬۲۶۸ | ۱۴٬۷۷۳- |
این جدول یک نکته مهم را روشن میکند: افت سایپا فقط به خودروهای سواری محدود نیست. مجموع تولید دوگانهسوز این شرکت از ۶۴ هزار و ۲۸۰ دستگاه در سال ۱۴۰۲ به ۳۲ هزار و ۴۱ دستگاه در سال ۱۴۰۴ رسیده است. در بخش سواری، افت شدیدتر است. تولید ساینا از ۴۱ هزار و ۲۴۷ دستگاه در سال ۱۴۰۲ به ۵ هزار و ۲۹۱ دستگاه در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته و در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ فقط یک هزار و ۱۲۵ دستگاه بوده است. اگر همین روند ادامه پیدا کند، تولید سالانه ساینا حدود ۳ هزار و ۳۷۵ دستگاه خواهد بود؛ یعنی حدود ۹۲ درصد کمتر از سال ۱۴۰۲. در بخش وانت نیز پادرا، نیسان و اکستند EX بخش اصلی تولید سایپا را تشکیل دادهاند.
سورن و آریسان؛ دو محصول اصلی ایرانخودرو
تقریباً تمام تولید دوگانهسوز ایرانخودرو به سورن و آریسان مربوط است.
| محصول | ۱۴۰۲ | ۱۴۰۳ | ۱۴۰۴ | ۴ ماهه ۱۴۰۵ | برآورد ۱۴۰۵ | کسری نسبت به ۱۴۰۴ |
| سورن | ۱۶٬۶۱۵ | ۲۲٬۷۴۶ | ۳۳٬۲۰۸ | ۵٬۲۹۱ | ۱۵٬۸۷۳ | ۱۷٬۳۳۵- |
| آریسان | ۲۰٬۲۸۵ | ۳۱٬۷۵۸ | ۲۰٬۸۱۲ | ۵٬۶۲۵ | ۱۶٬۸۷۵ | ۳٬۹۳۷- |
| جمع | ۳۶٬۹۰۰ | ۵۴٬۵۰۴ | ۵۴٬۰۲۰ | ۱۰٬۹۱۶ | ۳۲٬۷۴۸ | ۲۱٬۲۷۲– |
بر اساس عملکرد چهار ماه نخست، تولید دوگانهسوز ایرانخودرو در سال ۱۴۰۵ حدود ۳۲ هزار و ۷۴۸ دستگاه برآورد میشود؛ یعنی ۳۹.۴ درصد کمتر از سال ۱۴۰۴.
هدف ۳۰ درصدی چه شد؟
تولید خودروهای دوگانهسوز موضوع تازهای نیست. بر اساس مصوبه شورای عالی انرژی، خودروسازان باید ۳۰ درصد تولید خود را به خودروهای دوگانهسوز اختصاص دهند.
هدف این مصوبه، کاهش مصرف بنزین و افزایش استفاده از CNG در حملونقل بود. اما آمار تولید فعلی فاصله زیادی با این هدف نشان میدهد. ایرانخودرو در چهار ماه نخست ۱۴۰۵، ۱۳۳ هزار و ۶۶۵ دستگاه خودروی سواری تولید کرده است. در همین مدت، تولید دوگانهسوز این شرکت ۱۰ هزار و ۹۱۶ دستگاه بوده است. اگر فقط تولید سواری را مبنا قرار دهیم، سهم دوگانهسوزها حدود ۸.۲ درصد است؛ البته این عدد را نمیتوان درصد دقیق اجرای تکلیف قانونی دانست، چون برای محاسبه دقیق باید محصولات مشمول مصوبه و کل سبد تولید شرکت مشخص باشد. در کل کشور نیز در چهار ماه نخست امسال، ۱۶ هزار و ۷۱۳ دستگاه دوگانهسوز در برابر ۱۹۹ هزار و ۶۳۲ دستگاه خودروی سواری تولید شده است. این اعداد نشان میدهند فاصله تولید فعلی با هدف ۳۰ درصدی قابل توجه است.
CNG رایگان، بدون خودروی دوگانه سوز
دولت اکنون برای افزایش مصرف CNG، سمت تقاضا را هدف گرفته است؛ اما آمار تولید نشان میدهد سمت تولید در جهت دیگری حرکت میکند. کشور برای CNG زیرساخت گستردهای ایجاد کرده و ظرفیت این بخش در اظهارات مدیرعامل وقت شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی حدود ۴۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام شده بود. با این حال، جایگاه و سوخت بهتنهایی کافی نیست. برای اینکه CNG بتواند مصرف بنزین را کاهش دهد، باید خودروی دوگانهسوز هم به تعداد کافی وجود داشته باشد.
زنجیره ای که باید از تولید خودرو تا کاهش مصرف بنزین کامل شود
حالا دولت حلقه دوم را با رایگان کردن CNG تقویت کرده، اما آمار تولید نشان میدهد حلقه اول ضعیف شده است. بنابراین اگر CNG قرار است بخشی از راهحل ناترازی بنزین باشد، رایگان کردن سوخت بهتنهایی کافی نیست. سیاستگذار باید همزمان تکلیف تولید خودروهای دوگانهسوز و اجرای سهم ۳۰ درصدی را نیز مشخص کند. در غیر این صورت، ممکن است بیش از هزار جایگاه آماده باشند و CNG هم رایگان عرضه شود، اما خودروی گازسوز کافی برای استفاده از این ظرفیت وجود نداشته باشد.
