اکوایران: بررسی عملکرد سازمان خصوصی سازی از ابتدای سال ۱۳۸۰ تا پایان خرداد ۱۴۰۵ نشان می دهد که اکثریت دارایی های دولت از طریق بازار سرمایه و مزایده و به صورت فروش بلوکی واگذار شده است.
به گزارش اکو ایران، خصوصی سازی به ارزش دارایی های واگذار شده محدود نمی شود. نحوه تحویل نیز بسیار مهم است. چه دولت سهام یک شرکت را به یکباره به سرمایه گذار واگذار کند، چه آن را به تدریج در بازار عرضه کند و یا بخشی از سهام را به کارکنان همان شرکت اختصاص دهد، هر کدام تأثیرات متفاوتی بر رقابت، ترکیب مالکان و توسعه بخش خصوصی دارد. بررسی آمارهای سازمان خصوصی سازی از ابتدای سال ۱۳۸۰ تا پایان خرداد ۱۴۰۵ نشان می دهد که دولت در این سال ها از روش های مختلفی برای واگذاری دارایی های خود استفاده کرده است اما وزن هر یک از این روش ها یکسان نبوده است.
سه راه برای واگذاری سهام دولت
واگذاری سهام دولت معمولاً به سه روش عمده واگذاری بلوکی، واگذاری تدریجی و واگذاری ترجیحی انجام می شود. در نقل و انتقالات بلوکی، تمام یا بخشی از سهام یا دارایی های شرکت قابل واگذاری به صورت بلوکی به یکباره فروخته می شود. آمارهای سازمان خصوصی سازی نشان می دهد که از ابتدای سال ۱۳۹۲، واگذاری بلوکی بیشترین سهم را از کل خصوصی سازی داشته است. ارزش این واگذاری ها به حدود ۹۷۰ هزار و ۸۴۳ میلیارد تومان رسیده است که معادل ۹۶.۶ درصد کل واگذاری ها است.
از طرفی واگذاری تدریجی در بازار سرمایه به صورت جزئی بر اساس بورس عرضه و به فروش می رسد. ارزش این نوع نقل و انتقالات در ۲۵ سال گذشته ۳۰ هزار و ۷۵۵ میلیارد تومان بوده که ۳.۱ درصد از کل واگذاری ها را به خود اختصاص داده است که در مقایسه با واگذاری های بلوکی بسیار ناچیز است.
روش سوم واگذاری ترجیحی است. در این صورت بخشی از سهام یا اموال شرکت در اختیار کارکنان و مدیران شرکت قرار می گیرد. بر اساس آمار سازمان خصوصی سازی، ارزش این نوع واگذاری از سال ۱۳۸۰ تاکنون تنها ۳ هزار و ۳۸۶ میلیارد تومان بوده که تنها ۰.۳ درصد از کل واگذاری های این دوره را به خود اختصاص داده است. این آمار نشان می دهد که واگذاری سهام به کارکنان یا گروه های خاص در مقایسه با دو روش دیگر نقش بسیار محدودی در اجرای سیاست خصوصی سازی داشته است.
بازار سرمایه و حراج; مهمترین بستر خصوصی سازی
از منظر بازار عرضه، حراج و بورس مهم ترین راه های واگذاری دارایی های دولت بوده است. در این مدت حدود ۴۷۵ هزار میلیارد تومان از دارایی های دولت از طریق بورس و ۴۸۱ هزار و ۲۸۳ میلیارد تومان از طریق مزایده واگذار شد. مجموع این دو معادل ۹۵.۲ درصد از کل تخصیص ها است. پس از بورس، فرابورس با حدود ۴۸ هزار میلیارد تومان و سهم ۴.۸ درصدی است. از سوی دیگر واگذاری از طریق مذاکره نیز حدود ۴۶۶ میلیارد تومان بوده است که سهم تقریباً صفر درصدی از کل خصوصی سازی است. بررسی عملکرد ۲۵ ساله سازمان خصوصی سازی نشان می دهد که دولت در اجرای سیاست های اصل ۴۴ بیشتر بر واگذاری های عمده و بازار سرمایه و مزایده تکیه کرده است.
