حسین توکلیان، اقتصاددان در همایش «چشم انداز اقتصاد ایران ۱۴۰۵» با تشریح تحولات اخیر تورم در اقتصاد ایران، نسبت به افزایش احتمال تداوم تورم بالا هشدار داد و گفت: بررسی ترکیب اقلام تورمی در خرداد ۱۴۰۵ نشان می دهد که پویایی تورم در مقایسه با سال های گذشته تغییرات قابل توجهی داشته است. از سال ۲۰۱۸ به بعد، سهم گروه های مختلف در شکل گیری تورم به طور ناگهانی افزایش یافته و اقتصاد وارد مرحله جدیدی از تورم شده است.
به گفته وی، سرعت واکنش کالاها به شوک های تورمی نسبت به گذشته چندین برابر شده است. در سال های گذشته تداوم تورم ماهانه در محدوده ۳ درصد در نهایت منجر به تورم حدود ۴۰ درصدی در پایان سال می شد، اما اکنون دیگر تورم ۳ درصدی موضوع اصلی نیست و اقتصاد با خطر ثبت تورم ماهانه بسیار بالاتر حتی در محدوده ۱۰ درصدی مواجه است.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به وضعیت شاخص های تورم در سال ۱۴۰۴ تصریح کرد: تقریباً تمامی مقاطع نمودارهای تورم وارد محدوده قرمز شده اند و مهم ترین سوال این است که آیا اقتصاد بار دیگر به سطوح پایین تر تورم بازمی گردد یا با تداوم تورم بالا مواجه خواهیم شد؟
توکلیان با تاکید بر اینکه پراکندگی گسترده تورم ریسک اقتصاد را افزایش داده است، گفت: برآوردها نشان می دهد که احتمال ثبت تورم بالای ۵۰ درصد در سه ماه آینده افزایش یافته و این نشان دهنده افزایش ثبات تورم است. به گفته وی، در گذشته که اقتصاد وارد دوره تورم پایین می شد، معمولاً مدت زیادی در همین وضعیت باقی می ماند و برعکس، تورم بالا مدت زیادی دوام نمی آورد؛ اما در شرایط فعلی، نرخ تورم پایین بود. اما اکنون این الگو در حال تغییر است و احتمال تورم های بالا افزایش یافته است.
وی با اشاره به رابطه رشد اقتصادی و تورم افزود: در شرایط عادی معمولا تورم کمتر با رشد اقتصادی بالاتر همراه است، اما اقتصاد ایران اکنون در وضعیت متفاوتی قرار دارد و همزمانی رشد کم و تورم بالا شرایط پیچیده ای را ایجاد کرده است.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه رشد نقدینگی دیگر به تنهایی قادر به توضیح وضعیت تورمی کشور نیست، تصریح کرد: این به معنای رد نظریه پولی تورم نیست، بلکه نشان می دهد که اقتصاد ایران در حال حاضر با شوک های گسترده ای در سمت عرضه ناشی از جنگ، تحریم ها، محدودیت های تجاری و اختلالات زنجیره تامین مواجه است. شوک هایی که نقش برجسته ای در افزایش تورم دارند.
به گفته توکلیان، اگرچه سیاستگذار پولی برای مهار تورم تلاش کرده است، اما باید بررسی کرد که در شرایطی که منبع اصلی تورم از سمت عرضه است، ابزارهای سیاست پولی چقدر کارآمد خواهند بود.
وی با اشاره به تاثیرات تحولات سیاسی و بین المللی بر اقتصاد ایران، کاهش درآمدهای نفتی و کاهش پایه مالیاتی را دو عامل اصلی تشدید کننده کسری بودجه دولت دانست و گفت: این کسری بودجه در نهایت منجر به افزایش فشارهای تورمی خواهد شد.
توکلیان همچنین شاخص قیمت تولیدکننده را مهم ترین پیش بینی کننده تورم معرفی کرد و گفت: افزایش قیمت تمام شده تولید ابتدا در شاخص قیمت تولیدکننده ظاهر می شود و پس از یک بازه زمانی به شاخص قیمت مصرف کننده منتقل می شود.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به پیامدهای جنگ و افزایش نااطمینانی ها تصریح کرد: پس از تشدید تنش ها، اقتصاد ایران دوباره وارد منطقه قرمز تورمی شده است. کالاهای وابسته به واردات از جمله کالاهای بادوام، مواد غذایی، نهاده های دامی و ذرت بیشترین تاثیر را از افزایش نرخ ارز و محدودیت های تجاری داشته اند.
وی افزود: واکنش قیمت ها به نرخ ارز نامتقارن است; به عبارت دیگر، با افزایش نرخ ارز، قیمت کالاها به سرعت رشد می کند، اما با کاهش نرخ ارز، قیمت ها به این سرعت و شدید کاهش نمی یابد. این ویژگی تداوم شوک های سمت عرضه را نشان می دهد و کنترل تورم را دشوارتر می کند.
توکلیان با اشاره به نتایج برآوردها گفت: حدود ۱۸ درصد تورم فعلی ناشی از شوک فشار هزینه و قسمت باقیمانده ناشی از عوامل دیگری مانند تقاضا و انتظارات تورمی است. این در حالی است که هیچ یک از این عوامل را نمی توان به تنهایی منبع اصلی تورم دانست و باید همه آنها را همزمان بررسی کرد.
وی تصریح کرد: افزایش بهای تمام شده نهاده های تولید، تولیدکنندگان را مجبور می کند تا بر اساس بدبینانه ترین سناریوهای آینده، قیمت محصولات خود را تعیین کنند و این موضوع انتظارات تورمی را تشدید می کند. به گفته وی، آغاز این چرخه لزوما از رفتار مصرف کنندگان نیست، بلکه ابتدا افزایش هزینه تولید رخ می دهد و سپس این افزایش قیمت به رفتار خانوارها و شکل گیری تقاضای احتیاطی سرایت می کند.
این اقتصاددان در پایان با اشاره به اثرات توزیعی تورم تاکید کرد: بیشترین فشار تورمی به دهک های درآمدی پایین تر وارد می شود، زیرا سهم مواد غذایی در سبد مصرفی این خانوارها بیشتر است. همچنین استان های مرزی که همزمان با جنگ، گرمای شدید و مشکلات دیگر مواجه هستند، بالاترین نرخ تورم را تجربه می کنند.
توکلیان در پایان گفت: در نهایت آسیب پذیرترین اقشار جامعه که در سخت ترین مناطق کشور زندگی می کنند بیشترین هزینه را برای شرایط فعلی اقتصادی می پردازند. واقعیتی که به گفته او «بسیار دردناک» است.
