سهیلا روزبان؛ گروه آب و انرژی: صنعت نیروگاهی که پیش از این نیز روزهای خوبی را سپری نمی کرد، با شروع جنگ تحمیلی آمریکا و اسراییل علیه ایران شرایط برایش سخت ترهم شده است. با شروع گرمای هوا قطعی برق حالا پایش به خانه های مردم نیز باز شده و صنایع نیز بین ۲ تا ۳ روز در هفته را در خاموشی به سر می برند. در این میان نیروگاه ها هم شرایط خوبی را تجربه نمی کنند. نیروگاهی که برخی از آنها بیش از استانداردهای جهانی زیر بار رفته و این روزها نیز کیفیت سوخت تحویلیشان نیز شرایط خوبی ندارد. فعالین صنعت برق می گویند که استفاده از گازوییل و مازوت به جای گاز هزینه های تعمیرات آنها را بیشتر کرده و دوره های تعمیراتی را کوتاه تر. این بار مالی در شرایطی است که هاشم اورعی رییس دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف مدعی است که جنگ و تحریم ها باعث شده که فعالین صنعت نیروگاهی قطعات و تجهیزات مورد نیازشان را ۱.۵ الی ۲.۵ برابر قیمت واقعی خود تامین کنند.
او بر این باور است که بخش زیادی از مشکلات امروز صنعت برق حاصل سیاست گذاری های اشتباه در دولت های گذشته بوده و دولت باید دست از ملاحظه گری های سیاسی برداشته، واقعیت های اقتصادی این صنعت را با مردم بازگو کرده و به دنبال واگذاری نیروگاه ها به بخش خصوصی واقعی باشد.
متن کامل گفتگو با هاشم اورعی رییس دانشکده برق دانشگاه صنعتی شریف و کارشناس انرژی در ادامه می آید:
به دنبال جنگ تحمیلی آمریکا و اسراییل به ایران، برخی از صنایع در تامین قطعات و مواد اولیه مورد نیاز خود دچار مشکل شده اند. صنعت نیروگاهی این روزها چه وضعیتی را تجربه می کند؟
صنعت برق عمق بالایی از داخلی سازی را دارد. طوری که می توان ادعا کرد دو سوم تجهیزات مصرفی در این صنعت در داخل تولید شده و یک سوم آن وارداتی است. در آن بخش وارداتی هم نه اینکه تخصص لازم وجود نداشته باشد، بلکه در برخی از قطعات داخلی سازی تولید توجیه اقتصادی ندارد. این تجهیزات توسط تنها چند شرکت محدود در دنیا ساخته شده و حتی کشورهای پیشرفته تر و صنعتی تر از این ایران هم آنها را وارد می کنند.
اگر دولت حمایت های درستی انجام می داد که سهم دولت در صنعت برق تا این اندازه پر رنگ نبود امروز می توانستیم ۹۰ درصد تجهیزات و قطعات مصرفی در نیروگاه ها و دیگر بخش های صنعت برق را خودمان تولید کنیم
بخش دیگری از نیاز ما به واردات هم حاصل نبود حمایت های لازم از فعالین این صنعت بوده است. من با اطمینان می گویم که اگر دولت حمایت های درستی انجام می داد که سهم دولت در صنعت برق تا این اندازه پر رنگ نبود امروز می توانستیم ۹۰ درصد تجهیزات و قطعات مصرفی در نیروگاه ها و دیگر بخش های صنعت برق را خودمان تولید کنیم.
همانطور که اشاره کردم ایران از وضعیت خوبی در تولید تجهیزات و قطعات مصرفی در صنعت برق برخوردار است اما این به معنی بی نیازی مطلق نیست. به هر حال ما برای یک سوم تجهیزات مصرفی خود به واردات از خارج نیاز داریم این در حالی است که این روزها تامین کنندگان قطعه با چند چالش جدی مواجه هستند. البته این مشکلات تنها محدود به صنعت برق نبوده و حتی کالاهای اساسی، دارویی هم با آن دست و پنجه نرم می کنند.
بیشتر در مورد این چالش ها توضیح دهید؟
بخش زیادی از مشکلات امروز ما حاصل تحریم هاست که اتفاقاً مربوط به جنگ نبوده و سالهاست که تامین کنندگان با آن روبرو هستند. البته باید توجه داشته باشیم که شرایط جنگی وضعیت را بدتر و سخت تر کرده است.
در گذشته تامین کنندگان قطعه های نیروگاهی از صرافی ها در دوبی و شرکت های اماراتی برای دور زدن تحریم ها استفاده می کردند اما حالا در عمل چنین امکانی را ندارند.
بسیاری از شرکت های معتبر و صاحب نام در دنیا حتی جواب ایمیل های ما را نمی دهند، به همین دلیل بسیار از شرکت های تعمیرات نیروگاهی به ناچار برای تامین قطعه به سراغ تامین کنندگان واسط در مالزی، سنگاپور، هنگ کنگ و تایوان می روند و در عمل هزینه بیشتری را برای تامین پرداخت می کنند
خیلی دردناک است که بگویم بسیاری از شرکت های معتبر و صاحب نام در دنیا حتی جواب ایمیل های ما را نمی دهند، به همین دلیل بسیار از شرکت های تعمیرات نیروگاهی به ناچار برای تامین قطعه به سراغ تامین کنندگان واسط در مالزی، سنگاپور، هنگ کنگ و تایوان می روند و در عمل هزینه بیشتری را برای تامین پرداخت می کنند.
در این میان بروز محدودیت در تامین ارز نیز روند تخصیص ارز به شرکت های تعمیرات نیروگاهی، فرآیند واردات را کند کرده است. درست است که کشور ما این روزها شرایط جنگی را تجربه می کند و دولت با محدودیت شدید ارزی مواجه است اما باید توجه داشته باشیم که بروز هر گونه مشکل در این صنعت زیر ساختی می تواند سایر بخش های اقتصاد را نیز با چالش جدی مواجه کند و باید نگاه ویژه ای به آن داشت.
اما مشکل دیگر را می توان در رسوب تجهیزات و کالاها در عمان و بندر جبل علی دانست. البته شرکت های حمل و نقل ایرانی به دنبال راه های جایگزین برای ورود این تجهیزات هستند اما به هر حال فرآیند ورود کالا به دلیل این ۳ چالش اصلی طولانی و پر هزینه شده است.
من فکر می کنم که به دلیل تحریم ها و مشکلات ناشی از آن، تامین کنندگان و فعالین صنعت نیروگاهی ۱.۵ الی ۲.۵ برابر قیمت واقعی قطعات و تجهیزات مورد نیازشان را وارد می کنند.
راهکار پیشنهادی شما برای حل این مشکلات یا بهتر است بگویم به حداقل رساندن آنها و عوارض ناشی از آن چیست؟
خوشبختانه امسال بخت با ما یار بوده و گرمای هوا دیر آغاز شده است. اما بالاخره دیر یا زود به روزهای اوج مصرف خواهیم رسید. ضمن اینکه امسال به دلیل از دست دادن حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز، نیروگاه های ما وضعیت سخت تری خواهند داشت.
برای حل این مشکلات دو راه بیشتر نداریم. راه نخست که لغو تحریم هاست که از حیطه و اختیار ما خارج است. اما راه دوم به اصلاح سیاست گذاری ها و خروج دولت از تصدی گری در صنعت برق برمی گردد. دولت باید دست از ملاحظه کاری های سیاسی دست بردارد، شجاعت به خرج داده و واقعیت های صنعت برق را به مردم بگوید. مردم باید بدانند که قیمت گذاری دستوری چه خسارتی را به فعالین این صنعت وارد کرده و چه آینده تیره و تاری را در پیش روی نیروگاه های کشور قرار داده است. هم اکنون بسیاری از نیروگاه ها از پس هزینه های تعمیرات خود بر نمی آیند و به ناچار اورهال اساسی نیروگاه ها هر سال به تعویق می افتد.
از طرفی برای حل چالش های موجود در صنعت نیروگاهی باید به دنبال برنامه ریزی های بلند مدت ۵ الی ۱۰ ساله برای حل مشکلات صنعت برق باشیم. البته در میان مدت باید به دنبال خصوصی سازی واقعی نیروگاه ها و واگذاری نیروگاه های دولتی به بخش خصوصی واقعی(نه دولتی ها یا خصولتی ها) برویم. مادامی که دولت ها عهده دار کاری باشند، هزینه ها چند برابر شده و فرآیند انجام امور طولانی و سخت و فساد در آن ها بیشتر خواهد شد.
نه تنها برخی از نیروگاه ها بدون انجام تعمیرات اساسی زیرِ بار می روند بلکه به ناچار نیروگاه ها با راندمان پایین هم در مدار قرار گرفتند
با این اوصاف برخی از نیروگاه بدون اینکه تعمیرات اساسی خود را انجام داده باشند در پیک امسال وارد مدار قرار گرفتند.!؟
بله دقیقاً همین طور است. نه تنها برخی از نیروگاه ها بدون انجام تعمیرات اساسی زیرِ بار می روند بلکه به ناچار نیروگاه ها با راندمان پایین هم در مدار قرار گرفتند. جالب است که بدانید یکی از نیروگاه های اصلی اطراف تهران راندمان ۱۸ درصدی دارد حال آنکه تکنولوژی امروز به ما اجازه می دهد که راندمان نیروگاه های حرارتی خود را تا ۶۰ درصد افزایش دهیم. در واقع تولید اصلی این نیروگاه دود و گرماست نه برق. برق تنها یک تولید جانبی برای این نیروگاه محسوب می شود. در چنین نیروگاه هایی هزینه تعمیرات چند برابر می شود چرا که تجهیزات مورد نیاز این نیروگاه ها در عمل در بسیاری از کشورها تولید نمی شود، اگر هم می شود هزینه های آن بسیار بالاست.
آمارهای اعلامی از طرف وزارت نیرو نشان می دهد که کشور با حجم بالایی از ناترازی مواجه بوده و پیش بینی می شود که در ایده آل ترین حالت در تابستان امسال با کسری حدود ۲۰ هزار مگاواتی مواجه هستیم.
در حال حاضر بسیاری از صنایع تخصصی و های تک نسبت به نبود نیروی متخصص گله مند هستند. این مساله در صنعت برق چقدر جدی است؟
با وجود اینکه وزارت نیرو و شرکت های زیر مجموعه آن در جذب نیروی متخصص داخلی عملکرد خوبی نداشته اند اما همچنان سطح تخصص در این صنعت بالاست. صنعت برق در ایران یک صنعت قدیمی بوده و حتی آن را می توان از صنایع پیشرفته دانست که البته طی سال های گذشته به واسطه اقتصاد دستوری و در راس آن اقتصاد دولتی دچار چالش هایی شده است.
منبع:تحلیل بازار
