آمار شاپرک برای فروردین ۱۴۰۵ چه می گوید؟ رشد مصرف در کشور و کاهش خرید در هرمزگان

در شرایط تورمی یکی از آمارهایی که می تواند الگوی مصرف خانوارها را در سطح کشور نشان دهد، آمارهای استانی شاپرک است. شاپرک به عنوان شبکه پرداخت بانکی به صورت ماهانه آمار مربوط به تراکنش های افراد را منتشر می کند. بررسی آمار اردیبهشت ماه شاپرک حاکی از افزایش ارزش واقعی معاملات خانوارها نسبت به اردیبهشت ماه سال گذشته است. بر اساس تئوری های اقتصادی، این امر را می توان با افزایش عدم اطمینان، کاهش ارزش پول ملی و گرم شدن پول ملی مرتبط دانست. در نتیجه این رفتار خانوارها با افزایش تمایل نهایی به مصرف توجیه شد. البته این تصور صرفاً توجیهی نظری برای این اتفاق است و این افزایش ارزش واقعی معاملات ممکن است به عوامل دیگری مرتبط باشد که بررسی نشده است.

در بین استان ها، استان هرمزگان به وضوح با کاهش قدرت خرید مواجه بوده و رفتار مردم این استان در راستای کاهش تعداد معاملات و کاهش ارزش معاملات بوده است. می توان گفت این استان در طول جنگ بیشتر از سایر استان ها آسیب های اقتصادی دیده است و با وجود آتش بس موقت، آتش دشمن متخاصم در این استان خاموش نشده است.

اقتصاد استان هرمزگان در معرض آسیب های جنگی است

بررسی دوگانه «رشد ارزش واقعی معاملات» و «رشد تعداد معاملات» نشان می دهد که در ۲۵ استان کشور بدون توجه به تغییر تعداد معاملات در اردیبهشت ماه امسال نسبت به اردیبهشت ماه سال گذشته، ارزش واقعی معاملات افزایش یافته است. در واقع افزایش «ارزش واقعی معاملات» در اکثر استان ها نشان می دهد که حتی اگر تورم را از ارزش معاملات مردم حذف کنیم، باز هم نسبت به اردیبهشت ماه سال گذشته کالا و خدمات بیشتری خریده اند.

حال این سوال مطرح می شود که در شرایط “بدون جنگ، بدون صلح” که بلاتکلیفی در تصمیم گیری فعالان اقتصادی افزایش یافته است، چرا ارزش خرید مردم نسبت به سال گذشته افزایش یافته است؟

اگرچه پاسخ دقیق به این سوال مستلزم جمع آوری داده های بیشتر و انجام یک تحقیق جامع است، اما برای پاسخ به این سوال می توان به دو دلیل کلی اشاره کرد.

دلیل اول: از زمان جنگ و مدتی پس از برقراری آتش بس موقت تا بازگشت زندگی به شرایط نسبتاً عادی در اکثر استان ها، مصرف خانوارها کاهش یافته بود. این کاهش به دلیل اهمیت حفظ نقدینگی در دوران بحران به اوج خود رسیده بود. اما پس از بازگشت وضعیت به حالت نسبتاً عادی، مصرف رها شده در ماه های گذشته در مصرف خانوارهای اردیبهشت ماه خود را نشان داد، به طوری که در این ماه علاوه بر مصرف عادی اردیبهشت، خانوارها نیز تقاضای از دست رفته خود در دوران جنگ را وارد اقتصاد کردند. در نتیجه ارزش واقعی خریدها در این ماه نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۴ با روند افزایشی مواجه شد.

دلیل دوم: بر اساس نظریه های اقتصادی می توان گفت که با افزایش تورم در کشور، ارزش پول ملی به سرعت کاهش می یابد. افزایش نااطمینانی و کاهش بازارها به همراه کاهش ارزش پول ملی، خانوارها را به سمت افزایش تقاضا برای کالاهای مصرفی سوق می دهد. چرا که در این شرایط پول به اصطلاح ملی «گرم» شده و ارزش «سرمایه گذاری» و «پس انداز» خود را از دست داده است. در نتیجه میزان مصرف کالاها و خدمات در اقتصاد افزایش می یابد و این امر در افزایش «افزایش ارزش واقعی معاملات» اتفاق می افتد.

در بین استان ها وضعیت استان هرمزگان متفاوت بوده است. با وجود شرایط آتش بس موقت، این استان همچنان از آتش دشمن متخاصم در امان نیست. این امر باعث شده تا بلاتکلیفی جنگ در این استان به طور کامل برطرف نشود و رفتار خانوارهای این استان مشابه خانوارهای استان های دیگر در زمان جنگ باشد. بنابراین هم «تعداد معاملات» و هم «ارزش واقعی هر معامله» در این استان نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۴ کاهش یافته است.

در تحلیل این آمار، وضعیت استان های غربی (کردستان، کرمانشاه، لرستان، چهارمحال و بختیاری) در کنار استان خراسان شمالی نیز به سمت کاهش ارزش واقعی معاملات حرکت کرده است. دلیل این امر را تا حدی می توان در تورم بالای و الگوی مصرف این خانوارها جستجو کرد.

تحلیل تورم نقطه به نقطه این استان ها حاکی از آن است که سه استان کردستان، کرمانشاه و لرستان وارد تورم سه رقمی شدند و استان های چهارمحال، بختیاری و خراسان شمالی تورم بسیار نزدیک به سه رقمی (بیش از ۹۸ درصد) را تجربه کردند. این آمار در کنار رفتار مصرفی خانوارها در این استان ها باعث شده با وجود افزایش تعداد خرید، ارزش واقعی کالاهای خریداری شده نسبت به اردیبهشت ماه سال گذشته کاهش یابد.

در گزارش تحلیلی بعدی، برای پاسخ به این سوال، رابطه بین تعداد تراکنش ها و ارزش واقعی هر تراکنش را بررسی خواهیم کرد: مردم برای خرید کالاهای ارزان‌تر به کدام استان‌ها مهاجرت کرده‌اند؟