عدم تعادل برق در تابستان ۱۴۰۵ به ۱۳ هزار مگاوات می رسد

مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی با عنوان بررسی وضعیت برق رسانی تابستان ۱۴۰۵ به بحث پرداخته است. در این گزارش ابعاد عدم تعادل برق کشور در سال های اخیر مورد ارزیابی قرار گرفته و پیش بینی هایی در خصوص ظرفیت تولید برق، تقاضای برق، صادرات و واردات در اوج مصرف انجام شده است.

از طرفی برآوردهایی در خصوص میزان عدم تعادل نیرو و انرژی در تابستان ۱۴۰۵ انجام شده است.

طبق تعریف، عدم تعادل توان تفاوت لحظه ای بین تولید و مصرف برق را نشان می دهد. عدم تعادل انرژی کسری تجمعی برق را در دوره های زمانی اندازه گیری می کند. عدم تعادل انرژی به دلیل ماهیت تجمعی آن، شاخص مناسب تری برای ارزیابی کفایت تامین برق و برنامه ریزی بلندمدت صنعت برق محسوب می شود. از سوی دیگر، عدم تعادل توان نقش تعیین کننده ای در عملکرد شبکه و اندازه گیری توانایی سیستم در پاسخگویی به تقاضا، به ویژه در ساعات اوج مصرف دارد.

آسیب جنگ به منبع برق

بررسی ها نشان می دهد در سال گذشته ظرفیت تولید نیروگاه های حرارتی در ساعات اوج مصرف با رشد ۴ درصدی به ۵۴ هزار و ۶۲۷ مگاوات رسید. این در حالی است که واحدهای برق آبی و تجدیدپذیر با کاهش ۱۶ درصدی رقم ۷۹۵۰ مگاوات را به ثبت رسانده اند. بر اساس اطلاعات وزارت نیرو میزان عدم تعادل برق در سال گذشته نسبت به سال ۱۴۰۳ کاهش یافته اما تعداد خاموشی ها افزایش یافته است.

در این میان تأثیر جنگ بر عدم تعادل برق نیز مؤثر بوده است. به عبارت دیگر خروج نیروگاه های خودکفا علاوه بر توقف زنجیره تولید صنایع بزرگ، تعادل شبکه برق را تغییر داده است. در واقع هر چند جنگ ۴۸۰۰ مگاوات در سمت عرضه خسارت وارد کرد، اما از سوی دیگر بخشی از تقاضای صنایع پتروشیمی و فولاد نیز حذف شده است. از سوی دیگر ارزیابی ها حاکی از کاهش ۸۰۰ مگاواتی توان مازاد تزریقی به شبکه و انتقال ۱۰۰۰ مگاوات بار صنعتی سابق به سمت تقاضا است که نشان دهنده افزایش تقاضای معادل ۱۸۰۰ مگاوات است.

بحران انرژی در زمستان؟

با توجه به آسیب های وارده به زیرساخت ها، ظرفیت تولید گاز به ۶۰۰ میلیون متر مکعب در روز رسیده است. این یک بحران جدی برای ثبات انرژی در زمستان به ارمغان می آورد. این در حالی است که با توجه به کاهش تقاضای صنایع پتروشیمی و فولاد ناشی از جنگ، پیش بینی می شود تقاضای تابستانی به ۵۹۰ تا ۶۰۰ میلیون مترمکعب برسد. بنابراین چالش سوخت نیروگاه ها در کوتاه مدت تا حدودی حل خواهد شد. با این حال، اگر صنایع آسیب دیده دوباره وارد سمت تقاضا شوند، گازرسانی به نیروگاه ها ممکن است با چالش مواجه شود.

از سوی دیگر ظرفیت تولید نیروگاه های برق آبی در یک سناریوی واقعی در اوج تابستان امسال معادل ۹ هزار و ۳۸۳ مگاوات پیش بینی شده است که ۲۱۰۰ مگاوات توان قابل استفاده را نسبت به سال قبل افزایش می دهد. در مورد نیروگاه های تجدیدپذیر نیز پیش بینی می شود ظرفیت آنها از ۱۶۰۰ مگاوات در سال گذشته به ۶۰۰۰ مگاوات در سال ۱۴۰۵ افزایش یابد که ۴۴۰۰ مگاوات افزایش را نشان می دهد.

همچنین توان عملیاتی همزمان در پیک تابستانی در یک سناریوی واقع بینانه ۴,۸۹ مگاوات برآورد شده است. حداکثر توان عرضه شده در همان زمان ۶۸۴۲۰ مگاوات برآورد شده است. این در حالی است که تقاضای شبکه به بیش از ۸۱ هزار مگاوات افزایش یافته و مشکل این است که ۱۳ هزار و ۶۴۰ مگاوات عدم تطابق در شبکه خواهد بود.

با توجه به اینکه میزان عدم تعادل در پیک مصرف روزانه کمتر از سال گذشته تخمین زده می شود، اما با توجه به وابستگی تولید نیروگاه خورشیدی به ساعات روز، بخش قابل توجهی از کاهش بی تعادلی ناشی از این نوع نیروگاه ها خواهد بود، در نتیجه در صورت عدم مدیریت بار، احتمال افزایش کسری برق در شب نسبت به سال های گذشته وجود دارد.

راه حل جبران کمبود و عدم تعادل برق؛ کنترل مصرف به جای افزایش تولید

برآوردها نشان می دهد که حدود ۶۰ درصد از ساعات تابستانی کمتر از ۶۰۰۰ مگاوات و حدود ۸۲ درصد ساعات در محدوده کمتر از ۱۰۰۰۰ مگاوات است. این محدوده عددی بخش اصلی عدم تعادل است و با افزایش ظرفیت تولید می توان آن را جبران کرد. بر اساس آنچه مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارش خود اعلام کرده است، افزایش ظرفیت تولید نیروگاه‌ها لزوماً منوط به احداث نیروگاه‌های جدید نیست و بالعکس با مدیریت تولید نیروگاه‌ها و افزایش ضریب بهره‌برداری می‌توان به آن دست یافت. از سوی دیگر، حل بخش عمده ای از عدم تعادل برق نیازمند ساخت حدود ۸ هزار مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که می‌توان کمبود و عدم تعادل برق را از طریق مدیریت مصرف جبران کرد و رویکرد بهینه شامل استفاده از ابزارهای مدیریت تقاضا مانند بهینه‌سازی مصرف، پاسخ بار، جابجایی مصرف و قراردادهای تعدیل بار است که می‌تواند این بخش از عدم تعادل را کنترل کرده و از افزایش ظرفیت تولید جلوگیری کند.