اکوایران: بازار آزاد ۱۳ اسفند با کاهش بیشتر نرخ مصوب بانک مرکزی همراه شد. ادامه روند نزولی موافقت بانک مرکزی با درخواست های اعتباری بانک ها، فشار تنگنای نقدینگی را افزایش می دهد.
بانک مرکزی در تازه ترین گزارش خود وضعیت بازار آزاد در هفته منتهی به ۱۳ اسفند را اعلام کرد که این مزایده که چهل و پنجمین حراج بازار آزاد در سال جاری است، با تثبیت ارزش اوراق پذیرفته شده توسط بانک مرکزی مواجه شده است. بانک مرکزی در این مزایده همانند دو هفته گذشته با ۱۸۵ هزار میلیارد تومان (همت) از درخواست های ارسالی موافقت کرد. آمارها نشان می دهد که میزان پذیرش درخواست های بانک مرکزی در این مزایده روند کاهشی خود را ادامه داده است. با توجه به روند کاهشی نرخ قبولی بانک مرکزی، پیش بینی می شود این نسبت در هفته های آینده کاهش بیشتری را تجربه کند که به معنای تنگناهای بیشتر در شبکه بانکی برای دریافت اعتبار خواهد بود.
عملیات بازار باز و اعتبارسنجی منظم
زمانی که بانک ها از کمبود نقدینگی رنج می برند و نمی توانند نیازهای خود را در بازار بین بانکی تامین کنند، مجبورند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی کنند. این تقاضا به دو صورت و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارسنجی منظم» انجام می شود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانک ها از بانک مرکزی درخواست تامین مالی کوتاه مدت می کنند و در ازای آن اوراق دولتی به بانک مرکزی می دهند. به این عملیات قرارداد بازخرید یا رپو نیز می گویند. اگر برعکس این روند اتفاق بیفتد، به اصطلاح repo معکوس انجام می شود و در نتیجه منابع مالی از دسترس بانک ها خارج می شود. نرخ قرارداد بازخرید در عملیات بازار آزاد معادل ۲۳ درصد است.
در صورتی که بانک ها نتوانند کمبود نقدینگی خود را طی این عملیات جبران کنند، باید با نرخ ۲۴ درصد از بانک مرکزی تامین مالی کنند. به این فرآیند اعتبار سنجی منظم می گویند.
نرخ تایید بازار آزاد ۳۲ درصد است
بررسی آمار چهل و پنجمین مزایده بازار آزاد نشان می دهد ارزش سفارش های پذیرفته شده بانک مرکزی همانند هفته گذشته برابر با ۱۸۵ همت بوده است. آمار ۸ مزایده اخیر (از ۲۴ دی ماه تا ۱۳ اسفند) نشان می دهد که بیشترین میزان سفارش در ۲۴ آذر و ۸ آذر ماه به ثبت رسیده است. در این دو تاریخ ثبت سفارش از مرز ۵۷۹ هزار میلیارد تومان عبور کرده است. در همین مدت نرخ تایید بانک مرکزی کاهش یافته است.
به طوری که در هشت مزایده اخیر بیشترین میزان موافقت با درخواست ها مربوط به مزایده ۲۴ دی ماه و معادل ۳۹.۶ درصد بوده است. کمترین مقدار مربوط به مزایده ۱۳ اسفند و معادل ۳۲.۰۷ درصد بوده است.
یعنی در مزایده ۱۳ اسفند امسال از ۵۷۶ هزار و ۷۹۰ میلیارد تومان تنها با ۱۸۵ درخواست موافقت شد.
علاوه بر این، این آمار نشان می دهد که علاوه بر نسبت پذیرش، تعداد مطلق قبولی های بانک مرکزی نیز کاهش چشمگیری را تجربه کرده است. در مزایده های ابتدای دی ماه، بانک مرکزی با بیش از ۲۳۰ لات درخواست موافقت کرد که این رقم در پایان دی ماه به ۲۱۰ لات و در سه مزایده اخیر به ۱۸۵ لات کاهش یافته است.
بحران مالی بانک ها ادامه یافت
همانطور که گفته شد، زمانی که بانک ها نتوانند منابع مالی مورد نیاز خود را در بازار آزاد تامین کنند، به بازار عادی یا یک شبه روی می آورند. در حال حاضر نرخ سود در این بازار تفاوتی با نرخ سود بین بانکی ندارد و معادل ۲۴ درصد است.
آمار بازار آزاد ۱۳ اسفند حاکی از درخواست ۶۵۱ هزار و ۴۰ میلیارد تومانی از بانک ها در قالب اعتبار عادی است. در هفته منتهی به ۱۳ اسفند اعتبارات عادی در پنج روز انجام شد که کمترین میزان این اعتبار مربوط به ۲۸ بهمن ماه (معادل ۱۱۵ هزار و ۶۹۰ میلیارد تومان) و بیشترین آن مربوط به ۲۹ بهمن ماه (معادل ۱۴۹ هزار و ۱۰ میلیارد تومان) بود.
به طور کلی وضعیت بازار آزاد در ماه های اخیر را می توان در فشار شدید نقدینگی بر بانک ها خلاصه کرد. بانک مرکزی با ایجاد سیاست های انقباضی سعی در کنترل تورم داشته و نرخ پذیرش درخواست های بانک ها را به شدت محدود کرده است. روند پذیرش محدود نیز در این مدت ادامه داشته و در آخرین مزایده به کمترین میزان خود در چند ماه گذشته رسیده است. پیشبینی میشود ادامه این روند در هفتههای آتی باعث کاهش میزان پذیرش درخواستها از سوی بانک مرکزی شود.
