بازار؛ گروه بینالملل: دولت ترامپ به دنبال ایجاد اتحاد معدنی مهم متشکل از ۵۵ کشور است تا عرضه و قیمتگذاری فلزات خاص و حیاتی برای فناوری و دفاع را هماهنگ کند. هدف این ابتکار، کاهش وابستگی به چین است، اما پکن همچنان از تسلط بر بازار در سالهای آینده مطمئن است. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در سخنرانی خود در کنفرانس امنیتی مونیخ در ۱۴ فوریه، از متحدان خود خواست تا چارچوب هماهنگ برای تأمین منابع عناصر خاکی کمیاب و سایر مواد معدنی راهبردی تشکیل دهند و ادعا کرد که برخی از کشورها از یارانهها برای تضعیف تولیدکنندگان غربی استفاده میکنند. روبیو گفت که غرب دیدگاهی متعصبانه از تجارت آزاد و بدون محدودیت را پذیرفته است، در حالی که برخی کشورها از اقتصاد خود محافظت میکنند و به شرکتها یارانه میدهند تا صنایع غربی را تضعیف کنند. این امر منجر به تعطیلی کارخانهها و صنعتیزدایی، از دست رفتن مشاغل طبقه کارگر و متوسط در خارج از کشور و انتقال کنترل زنجیرههای تأمین حیاتی به دشمنان و رقبا میشود.
براساس گزارش آسیا تایمز؛ روبیو از کشورهای اروپایی خواست تا در ایجاد یک زنجیره تأمین غربی برای مواد معدنی حیاتی به ایالات متحده بپیوندند. او گفت چنین همکاری به غرب اجازه میدهد تا کنترل صنایع و زنجیرههای تأمین خود را بازیابد و در بخشهای تأثیرگذار در قرن بیست و یکم رونق یابد. او گفت غرب باید اتحادی جدید تشکیل دهد که قدرت خود را به سیستمهایی خارج از کنترل خود واگذار، محدود یا تابع نکند و برای ضروریات ملی خود به دیگران وابسته نباشد.
روبیو در طول سخنرانی خود آشکارا از چین نام نبرد، بطوریکه در کنفرانس وزیران مربوط به مواد معدنی حیاتی ۲۰۲۶ در ۴ فوریه نیز از این کار طفره رفت. روبیو، به همراه معاون رئیس جمهور ایالات متحده، جی. دی. ونس، و وزیر خزانهداری، اسکات بسنت، میزبان نمایندگانی از ۵۴ کشور و کمیسیون اروپا، از جمله ۴۳ وزیر امور خارجه و سایر کشورها در واشنگتن بودند.
دیوید کاپلی، دستیار ویژه رئیس جمهور ایالات متحده و مدیر ارشد زنجیرههای تأمین جهانی، در این کنفرانس گفت که واشنگتن در پروژههای معدنی سرمایهگذاری کرده، مواد معدنی را ذخیره، از شرکتهای معدنی داخلی محافظت و اکوسیستم معدنی خود را بازسازی میکند.
ایالات متحده اعلام کرد که چارچوبها و یادداشتهای تفاهم دوجانبه جدیدی در زمینه مواد معدنی حیاتی امضا کرده است، فرصتهای تأمین مالی دولت ایالات متحده برای حمایت از پروژههای معدنی راهبردی را اعلام کرد و از راهاندازی «انجمن تعامل ژئواستراتژیک منابع» یا FORGE، پلتفرمی جدید برای هماهنگی سیاستها و سرمایهگذاریهای متحدان در مواد معدنی استراتژیک، استقبال کرد. در دوم فوریه، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پروژه والت (Project Vault) را به رهبری رئیس بانک صادرات-واردات ایالات متحده (EXIM) اعلام کرد تا ذخیره داخلی از مواد معدنی حیاتی ایجاد کند. در این راستا، هیئت مدیره EXIM وام مستقیمی تا سقف ۱۰ میلیارد دلار را برای محافظت از تولیدکنندگان در برابر شوکهای عرضه و گسترش تولید و فرآوری ایالات متحده تصویب کرد.
دلیل آرامش چینی
هرچند واشنگتن برای ایجاد اتحاد در زمینه عناصر خاکی کمیاب تلاش میکند، در مقابل پکن تاکنون آرامش خود را حفظ کرده است. چین در حال حاضر حدود ۶۰ درصد از بازار جهانی فلزات کمیاب را در اختیار دارد. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، در ۵ فوریه گفت: «محیط تجارت بینالمللی باز و فراگیر، منافع مشترک همه کشورها را تأمین میکند. همه طرفها مسئولیت دارند که نقش سازندهای در حفظ ثبات و امنیت زنجیرههای صنعتی و تأمین جهانی مواد معدنی حیاتی ایفا کنند. چین با هر کشوری که بلوکهای انحصاری برای ایجاد اختلال در نظم اقتصادی و تجاری بینالمللی ایجاد کند، مخالف است.»
برخی از کارشناسان چینی اعلام کردند که اتحاد پیشنهادی ۵۵ کشوری میتواند شکننده باشد. آنها استدلال کردند که بسیاری از شرکتکنندگان حتی در صورت پیوستن به این بلوک، تمایلی به از دست دادن دسترسی به بازار چین نخواهند داشت. آنها به آرژانتین اشاره میکنند که تنشهای پیش روی کشورها در ایجاد تعادل بین ابتکارات غربی و پیوندهای اقتصادی با چین را نشان میدهد. روزنامه دولتی شانگکیو تایمز در ۱۵ فوریه نوشت: «واشنگتن انتظار نداشت که پس از کنفرانس وزیران مواد معدنی حیاتی در ۴ فوریه، به این سرعت شکافهایی ایجاد شود. آرژانتین اعلام کرد که توافقنامه مواد معدنی حیاتی امضا شده با ایالات متحده، سرمایهگذاری چین را مستثنی نمیکند. این امر، توهم یک اتحاد انحصاری را از بین میبرد.»
برخی از کارشناسان چینی اعلام کردند که اتحاد پیشنهادی ۵۵ کشوری میتواند شکننده باشد. آنها استدلال کردند که بسیاری از شرکتکنندگان حتی در صورت پیوستن به این بلوک، تمایلی به از دست دادن دسترسی به بازار چین نخواهند داشت.
این روزنامه با اعلام اینکه این موضع آرژانتین بازتاب منافع ملی عملگرایانه است، افزود: «آرژانتین به عنوان یک تولیدکننده بزرگ لیتیوم، چین را دومین شریک تجاری بزرگ خود و سرمایهگذار کلیدی در پروژههای انرژی، لیتیوم و زیرساخت به ارزش میلیاردها دلار میداند. در اقتصاد جهانی عمیقاً به هم پیوسته امروز، هیچ کشوری نمیتواند مستقل از اکوسیستم تولیدی چین توسعه یابد. کشورهای غنی از منابع، به ویژه در آمریکای لاتین، همکاری پایدار با چین را یک ضرورت میدانند، نه یک انتخاب. برخی از کشورهای اروپایی نیز به دلیل بیثباتی پیرامون تعهدات مالی بلندمدت ایالات متحده، تمایلی به مشارکت در زنجیرههای تأمین ایالات متحده با دورزدن کاملا چین نشان ندادهاند.»
برای نمونه، کره جنوبی با وجود میزبانی مذاکرات مربوط به اتحاد، یک استراتژی دوگانه را دنبال میکرد. این کشور، به عنوان متحد ایالات متحده و رئیس این اتحاد جدید، قصد دارد خط تلفن ویژه مواد معدنی حیاتی با چین ایجاد کند تا از تداوم واردات مواد اولیه کلیدی از چین اطمینان حاصل شود. این امر نشان دهنده تعادل بین همسویی سیاسی و منافع اقتصادی است. »
از همین روی، واقعیتهای بازار، راهبرد واشنگتن را دشوار میکند. چین حدود ۶۰ درصد از استخراج و بیش از ۹۰ درصد از فرآوری عناصر نادر خاکی جهان را کنترل میکند، بطوریکه حدود ۷۰ درصد از واردات عناصر نادر خاکی ایالات متحده در سالهای اخیر به چین متکی بوده است. بنابراین، این واقعیتهای ساختاری را نمیتوان با چند جلسه یا توافق تغییر داد. ایالات متحده احتمالا به ۱۰ تا ۲۰ سال زمان نیاز داشته باشد تا یک زنجیره تأمین کاملاً مستقل ایجاد کند.
پاشنه آشیل واشنگتن
براساس دادههای رسمی، چین حدود ۳۴ درصد از ذخایر عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد، اما تقریباً ۹۲ درصد از تولید و بیش از ۸۰ درصد از عرضه عناصر نادر خاکی سنگین را به خود اختصاص داده است. در زمینه معدن، ذوب و فرآوری عمیق، چین نفوذ غالب خود را حفظ کرده و بیش از ۹۰ درصد از ظرفیت ذوب و جداسازی جهان در این کشور متمرکز است. در واقع، مزیت راهبردی چین در جداسازی و پالایش نهفته است. این امر به عنوان سیستمی پیچیده، مهندسی شیمی و مدیریت تولید را با هم ترکیب میکند. همچنین، چین حدود ۲۲۲ هزار از ۴۷۰ هزار حق ثبت اختراع عناصر نادر خاکی جهان را به خود اختصاص داده است. این شکاف فناوری نتیجه چهار تا پنج دهه توسعه بوده که نمیتوان به سرعت از طریق اعلام سیاستهای ایالات متحده بر آن غلبه کرد.
آخرین اقدامات واشنگتن برای ایجاد یک ذخیره راهبردی از مواد معدنی حیاتی پس از گزارش ماه اکتبر توسط هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی ایالات متحده، صورت گرفت. در این گزارش آمده بود که مواد معدنی حیاتی فرآوری شده و محصولات مشتق شده از آنها برای امنیت ملی ایالات متحده ضروری هستند.
براساس دادههای رسمی، چین حدود ۳۴ درصد از ذخایر عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد، اما تقریباً ۹۲ درصد از تولید و بیش از ۸۰ درصد از عرضه عناصر نادر خاکی سنگین را به خود اختصاص داده است.
این گزارش، وابستگی گسترده صنعتی به مواد معدنی حیاتی را آشکار میکند؛ برای نمونه بخش شیمیایی از لیتیوم، فلوریت و برم برای سنتز و فرآیندهای صنعتی استفاده میکند. در بخش ارتباطات گالیوم، ژرمانیوم، ایندیوم و ایتریوم در شبکههای فیبر نوری و سیستمهای ماهوارهای کاربرد دارد. همچنین، بخش انرژی برای ذخیرهسازی باتری، سوخت هستهای، ژنراتورها و موتورهای خودروهای برقی به کبالت، نیکل، اورانیوم، پراسئودیمیوم و تربیوم متکی است.
در این گزارش آمده است که تا سال ۲۰۲۴، ایالات متحده برای ۱۲ ماده معدنی حیاتی ۱۰۰ درصد به واردات و برای ۲۹ ماده معدنی دیگر حداقل ۵۰ درصد به واردات وابسته بوده است. این گزارش میافزاید که حتی در مواردی که معادن داخلی از جمله کبالت و نیکل، وجود دارد، این کشور فاقد ظرفیت فرآوری کافی برای جلوگیری از وابستگی به واردات در صنایع پاییندستی است. ترامپ در ۱۴ ژانویه گفت که اقدامات لازم را برای تنظیم واردات عناصر خاکی کمیاب و از بین بردن تهدیدات مرتبط با امنیت ملی انجام خواهد داد.
منبع:تحلیل بازار
