نرخ بیکاری در پاییز ۱۴۰۴ در فصل پاییز به بالاترین حد خود از سال ۹۷ رسیده است. بررسی شاخصهای اصلی از جمله نرخ بیکاری، نرخ مشارکت اقتصادی، اشتغال ناقص و توزیع نیروی کار در بخشهای اقتصادی نشان میدهد که بازار کار همچنان در جذب نیروی کار و توزیع ساعات کار با چالشهایی مواجه است و گروههای سنی خاصی بهویژه جوانان و فارغالتحصیلان در معرض خطر بالاتری هستند.
نتایج آخرین طرح سرشماری نیروی کار در پاییز ۱۴۰۴ تصویر روشنی از وضعیت بازار کار ایران ارائه می دهد. پیام اکثر شاخص های اصلی این است که بازار کار ایران از وضعیت ایده آل خود در دوران پس از جنگ دور شده و تعداد بیکاران افزایش یافته است. این اتفاق در کنار کاهش نرخ مشارکت می تواند پیام نسبتا روشنی از بدتر شدن وضعیت بیکاری در اقتصاد ایران داشته باشد. همچنین بازار کار همچنان در جذب نیروی کار و توزیع ساعات کار با چالش هایی مواجه است و گروه های سنی خاصی به ویژه جوانان و فارغ التحصیلان بیشتر در معرض خطر بیکاری قرار دارند.
نرخ بیکاری در پاییز ۱۴۰۴ چقدر بود؟
نرخ بیکاری شاخصی است که سهم جمعیت بیکار فعال اقتصادی (افرادی که توانایی و تمایل به کار دارند اما شغل ندارند) از کل جمعیت فعال (شاغل و بیکار) را نشان می دهد. در پاییز ۱۴۰۴ نرخ بیکاری جمعیت ۱۵ ساله و بالاتر به ۷.۸ درصد رسید که نسبت به فصل مشابه سال قبل (پاییز ۱۴۰۳) ۰.۶ واحد درصد افزایش داشته است. فاصله اطمینان ۹۵ درصدی این شاخص بین ۷.۴ تا ۸.۱ درصد گزارش شده است. یعنی با اطمینان ۹۵ درصدی نرخ واقعی بیکاری کل کشور در این محدوده قرار دارد.
بر اساس نتایج، نرخ بیکاری در بین زنان بیشتر از مردان و در مناطق شهری نسبت به مناطق روستایی بود. این تفاوت جنسیتی و منطقه ای نشان دهنده چالش های ساختاری در بازار کار است که شامل محدودیت فرصت های شغلی برای زنان و تمرکز فرصت ها در شهرها می شود.
در بین گروه های سنی، نرخ بیکاری ۱۵ تا ۲۴ ساله ۲۱.۵ درصد بوده که نسبت به پاییز ۱۴۰۳ ۱.۳ واحد درصد افزایش داشته است. برای گروه سنی ۱۸ تا ۳۵ سال، نرخ بیکاری ۱۵.۹ درصد گزارش شده است که نسبت به سال قبل ۱.۶ واحد درصد افزایش نشان می دهد. این شاخص ها نشان می دهد که جوانان و گروه های سنی که تازه وارد بازار کار می شوند با خطر بیکاری بیشتری نسبت به جمعیت عمومی روبرو هستند.
نرخ بیکاری فارغ التحصیلان آموزش عالی در پاییز ۱۴۰۴ معادل ۱۰.۷ درصد و سهم آنها از کل بیکاران ۳۹.۲ درصد گزارش شده است. این شاخص حاکی از آن است که حتی افراد دارای تحصیلات عالی به دلیل عدم تطابق مهارت ها با نیازهای بازار و یا محدودیت فرصت های شغلی با مشکل بیکاری مواجه هستند.
نرخ مشارکت اقتصادی و جمعیت فعال به کجا رسید؟
نرخ مشارکت اقتصادی نسبت جمعیت فعال (شاغل و بیکار) به جمعیت ۱۵ ساله و بالاتر را نشان می دهد و معیاری برای سنجش میزان مشارکت مردم در بازار کار است. در پاییز ۱۴۰۴، نرخ مشارکت اقتصادی به ۴۰.۷ درصد کاهش یافت که حدود ۰.۵ واحد درصد کمتر از پاییز ۱۴۰۳ است. این کاهش اندک نشان دهنده کاهش سرعت جذب بازار کار است و ممکن است به افزایش جمعیت غیرفعال اقتصادی (افرادی که نه شاغل هستند و نه به دنبال کار، مانند بازنشستگان و خانه دارها) مرتبط باشد.
جمعیت شاغل ۱۵ سال به بالا در این فصل ۲۴ میلیون و ۸۵۷ هزار نفر بوده که نسبت به سال قبل نزدیک به ۱۲۷ هزار نفر کاهش داشته است. جمعیت غیرفعال اقتصادی به ۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر رسیده است که نسبت به سال قبل حدود ۸۰۰ هزار نفر افزایش داشته است. این روند نشان می دهد که بخشی از جمعیت بالقوه شاغل بازار را ترک کرده و فعالیت اقتصادی خود را محدود کرده است.
ساختار اشتغال و ساعات کار در بازار کار ایران
بررسی اشتغال در بخشهای عمده اقتصادی نشان میدهد که بخش خدمات با ۵۳.۲ درصد، بخش صنعت با ۳۳.۲ درصد و کشاورزی با ۱۳.۶ درصد بیشترین سهم اشتغال را به خود اختصاص داده است. سهم شاغلان در بخش خدمات نسبت به سال قبل ۰.۵ واحد درصد و بخش صنعت و کشاورزی به ترتیب ۰.۳ و ۰.۱ درصد کاهش داشته است. این داده ها حاکی از تداوم تمرکز اشتغال در بخش خدمات و کاهش نسبی سهم اشتغال در بخش های تولیدی و کشاورزی است.
بیکاری شاخصی است که نشان می دهد چه سهمی از کارگران با ساعات کمتر از استاندارد (کمتر از ۴۴ ساعت در هفته) به دلیل محدودیت های اقتصادی یا کمبود کار مشغول به کار هستند و آماده انجام کارهای اضافی هستند. در پاییز ۱۴۰۴، ۷.۹ درصد از کارگران بیکار بودند که نسبت به سال قبل ۰.۵ واحد درصد افزایش داشته است.
بر اساس ساعات کاری، ۳۷.۹ درصد از کارگران ۱۵ ساله و بالاتر بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار می کردند. این شاخص یکی از معیارهای «کار شایسته» است و نشان می دهد که سهم قابل توجهی از نیروی کار فشار کاری بالایی دارند. این امر به ویژه در گروه های مردانه و مناطق روستایی مشاهده می شود.
تصویر بازار کار ایران در پاییز ۱۴۰۴
به طور کلی نتایج پاییز ۱۴۰۴ نشان می دهد که بازار کار ایران با روندهای خاصی مواجه است. نرخ بیکاری جمعیت فعال به ویژه در میان جوانان و فارغ التحصیلان آموزش عالی افزایش یافته است و تفاوت های جنسیتی و منطقه ای در نرخ بیکاری همچنان محسوس است. به ویژه زنان و ساکنان مناطق شهری با نرخ بیکاری بالاتری مواجه بوده اند. در عین حال میزان مشارکت اقتصادی کاهش یافته و جمعیت غیرفعال اقتصادی افزایش یافته است، یعنی بخشی از جمعیت بالقوه شاغل بازار را ترک کرده و حضور آنها در فعالیت های اقتصادی محدود شده است.
در زمینه اشتغال، سهم بخش خدمات از کل اشتغال رشد داشته و اکثر شاغلان در این بخش مشغول به کار بوده اند، ضمن اینکه درصد قابل توجهی از شاغلان بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار کرده اند و سهم اشتغال ناقص نیز افزایش یافته است. این داده ها نشان می دهد که چالش اصلی بازار کار ایران تنها به ایجاد فرصت های شغلی جدید محدود نمی شود، بلکه توزیع متوازن فرصت ها و ساعات کار در میان جمعیت فعال و کاهش فشار کاری بر اقشار آسیب پذیر حائز اهمیت است.
