تهدید تعرفه ۲۵ درصدی آمریکا علیه کشورهای دارای تجارت اقتصادی با ایران، خطرات تجاری در منطقه را افزایش داده است. سوال مهم این است که شرکای اصلی ایران تا چه حد حاضر به پرداخت این هزینه خواهند بود؟
رئیس جمهور آمریکا در روزهای اخیر با صدور فرمان اجرایی اعلام کرد کشورهایی که به طور مستقیم یا غیرمستقیم با ایران تجارت می کنند ممکن است مشمول تعرفه ۲۵ درصدی بر واردات خود به آمریکا شوند. این اقدام به طور موثر پیام فشار اقتصادی را گسترش می دهد، اما مکانیسم دقیق، فهرست استثناها و مبنای قانونی برای اجرای گسترده هنوز در لایه های اداری و قانونی ایالات متحده روشن نشده است. به همین دلیل در کنار تأثیر روانی قوی، سؤالات حقوقی و عملی مهمی نیز مطرح می شود.
ساختار تجاری ایران و آستانه تحمل شرکا
در سالهای اخیر، مرکز ثقل صادرات ایران به چند مقصد خاص بازمیگردد. چین، عراق، امارات، ترکیه و افغانستان سهم عمده ای از ارزش صادرات را جذب می کنند. داده های تجارت بین المللی نشان می دهد که چین مهم ترین مقصد صادراتی ایران است. این در حالی است که سهم ایران در واردات چین از جهان نسبتا ناچیز است. یعنی از منظر تراز تجاری کلان چین، قطع رابطه با ایران به معنای از دست دادن بخش زیادی از بازار این کشور نیست.
از سوی دیگر کشورهایی مانند عراق و افغانستان برای برخی کالاها و انرژی بیشتر به بازار ایران وابسته هستند. برای برخی از این همسایگان، جایگزینی سریع منابع وارداتی دشوار و پرهزینه خواهد بود. بنابراین آستانه تحمل هزینه های ناشی از تعرفه ۲۵ درصدی برای هر کشور متفاوت است و ریشه در ساختار صادرات و منابع تامین آن کشور دارد.
اعلام تعرفه ۲۵ درصدی فشار جدید سیاسی-اقتصادی است که اثرگذاری آن بسته به ظرفیت و منافع شرکا متفاوت خواهد بود. برای کاهش آسیب ها، اولویت راهبردی ایران در کوتاه مدت باید «حفظ کانال های منطقه ای و تنوع بخشی به بازارها» و در میان مدت «افزایش اعتبار محصولات غیرنفتی و کاهش آسیب پذیری نهادها» باشد. در عین حال، دیپلماسی اقتصادی هدفمند برای کاهش هزینه های شرکا و شفاف سازی حقوقی بین المللی می تواند مسیر مبادلات تجاری را تسهیل کند.
