اکو ایران: چهل و سومین مزایده بازار آزاد ۲۰ بهمن ماه برگزار شد. ارزش اوراق پذیرفته شده به ۱۸۵ هزار میلیارد تومان رسید و نرخ پذیرش تقاضا از سوی بانک مرکزی به شدت کاهش یافت.
بانک مرکزی در تازه ترین گزارش خود وضعیت بازار آزاد در هفته منتهی به ۳۰ بهمن را اعلام کرد. این مزایده که چهل و سومین حراج بازار آزاد در سال جاری است، با کاهش شدید ارزش اوراق پذیرفته شده توسط بانک مرکزی مواجه شده است. در این مزایده بانک مرکزی تنها با ۱۸۵ هزار میلیارد تومان (همت) از درخواست های ارسالی موافقت کرد. آمارها نشان می دهد که میزان پذیرش درخواست های بانک مرکزی در این مزایده به شدت کاهش یافته است.
عملیات بازار باز و اعتبارسنجی منظم
زمانی که بانک ها از کمبود نقدینگی رنج می برند و نمی توانند نیازهای خود را در بازار بین بانکی تامین کنند، مجبورند از بانک مرکزی تقاضای نقدینگی کنند. این تقاضا به دو صورت و در دو قالب «عملیات بازار باز» و «اعتبارسنجی منظم» انجام می شود.
عملیات بازار باز فرآیندی است که در آن بانک ها از بانک مرکزی درخواست تامین مالی کوتاه مدت می کنند و در ازای آن اوراق دولتی به بانک مرکزی می دهند. به این عملیات قرارداد بازخرید یا رپو نیز می گویند. اگر برعکس این روند اتفاق بیفتد، به اصطلاح repo معکوس انجام می شود و در نتیجه منابع مالی از دسترس بانک ها خارج می شود. نرخ قرارداد بازخرید در عملیات بازار آزاد معادل ۲۳ درصد است.
در صورتی که بانک ها نتوانند کمبود نقدینگی خود را طی این عملیات جبران کنند، باید با نرخ ۲۴ درصد از بانک مرکزی تامین مالی کنند. به این فرآیند اعتبار سنجی منظم می گویند.
روند نزولی ارزش سفارشات پذیرفته شده
بررسی آمار چهل و سومین مزایده بازار آزاد نشان می دهد که ارزش سفارش های پذیرفته شده توسط بانک مرکزی به شدت کاهش یافته است. به طوری که در هر ۸ مزایده گذشته بین ۵۳۰ هزار میلیارد تومان تا ۵۸۰ هزار میلیارد تومان در بانک مرکزی ثبت سفارش شد و بانک مرکزی به طور مستمر میزان توافق خود را با این ارقام کاهش داده است. به عنوان مثال در اولین مزایده دی ماه با ۴۳.۷ درصد درخواست های ارسالی به بانک مرکزی موافقت شد که این نسبت به تدریج کاهش یافت تا اینکه در ۲۰ بهمن به ۳۳.۸ درصد رسید.
یعنی از ۵۴۶ هزار و ۹۳۰ میلیارد تومان تنها ۱۸۵ درخواست در این مزایده پذیرفته شد.
علاوه بر این، این آمار نشان می دهد که علاوه بر نسبت پذیرش، تعداد مطلق قبولی های بانک مرکزی نیز کاهش چشمگیری را تجربه کرده است. بانک مرکزی در مزایده اول آذرماه با ۲۳۲ همت از درخواست ها موافقت کرد که این رقم در پایان آذرماه به ۲۱۰ همت و در حراج فعلی به ۱۸۵ همت کاهش یافته است.
در بازار تنظیمی منتهی به ۲۰ بهمن چه گذشت؟
همانطور که گفته شد، زمانی که بانک ها نتوانند منابع مالی مورد نیاز خود را در بازار آزاد تامین کنند، به بازار عادی یا یک شبه روی می آورند. در حال حاضر نرخ سود در این بازار تفاوتی با نرخ سود بین بانکی ندارد و معادل ۲۴ درصد است.
آمارهای بازار آزاد ۲۰ بهمن حاکی از آن است که بانک ها ۲۵۱ هزار میلیارد تومان در قالب اعتبار عادی درخواست کرده اند. در هفته منتهی به ۲۰ بهمن ماه اعتبارات عادی در چهار روز انجام شد که کمترین میزان این اعتبار مربوط به ۲۰ بهمن ماه (معادل ۴۳ هزار و ۸۰ میلیارد تومان) و بیشترین آن مربوط به ۱۴ بهمن ماه (معادل ۱۰۷ هزار و ۶۴۰ میلیارد تومان) بود.
همچنین حداقل پنج و حداکثر نه بانک و مؤسسه اعتباری غیربانکی در اعتبارات عادی انجام شده در هفته جاری مشارکت داشته اند.
به طور کلی وضعیت بازار آزاد در ماه های اخیر را می توان در فشار شدید نقدینگی بر بانک ها خلاصه کرد. بانک مرکزی با ایجاد سیاست های انقباضی سعی در کنترل تورم داشته و نرخ پذیرش درخواست های بانک ها را به شدت محدود کرده است. روند پذیرش محدود نیز در این مدت ادامه داشته و در آخرین مزایده به کمترین میزان خود در چند ماه گذشته رسیده است.
