منتشر شده در ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ ساعت ۱۰:۴۷
افزایش صفهای تعویض پلاک پس از گرانی ایرانخودرو و توقف فروش دولتی، نشان میدهد مردم با ترس تورمی، معاملات نیمهتمام را برای بقا در آینده نهایی میکنند.
در روزهای گذشته، انتشار برخی ویدیوها توسط تعدادی از افراد در شبکههای اجتماعی از مراکز تعویض پلاک در شهرهای مختلف کشور، توجه برخی افراد از جمله خبرنگار آخرین خودرو را به خود جلب کرد؛ تصاویری که از صفهای طولانی خودرو حکایت داشت. بررسیهای میدانی نشان میدهد این اتفاق کاملاً هدفمند است و ریشه در تحولات اخیر بازار خودرو دارد. از لحظهای که ایرانخودرو قیمت محصولات خود را افزایش داد و پس از آن دولت فروش را متوقف کرد، بازار آزاد مسیر مستقلی در پیش گرفت و قیمتها بهسرعت بالا رفتند. همین تغییرات کافی بود تا موج تازهای از مراجعات به مراکز تعویض پلاک شکل بگیرد.
ریشه شکلگیری صفهای تعویض پلاک
پیگیریها نشان میدهد مردم با توجه به وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور به این جمعبندی رسیدهاند که افزایش قیمت اغلب کالاها، بهویژه خودرو، اجتنابناپذیر است. توقف ثبتنامها، نامشخص بودن اعلام نتایج و فضای پرریسک اقتصاد باعث شده بسیاری از خریداران و فروشندگان برای نهاییکردن معاملات نیمهتمام خود اقدام کنند. قراردادهای اقساطی تسویه میشود، پروندههای معلق بسته میشود و مراحل اداری سرعت میگیرد؛ تنها برای اینکه افراد صاحب قطعی پول یا خودروی خود شوند.
منطق این رفتار ساده و کاملاً اقتصادی است. وقتی زیان فسخ معامله حدود ۵۰ میلیون تومان باشد، اما همان خودرو ظرف مدت کوتاهی ۲۰۰ میلیون تومان رشد قیمت را تجربه کند، فروشنده حتی با فسخ قرارداد نیز حدود ۱۵۰ میلیون تومان سود میکند. در چنین شرایطی، قرارداد عملاً بیاعتبار میشود و این بازار است که تصمیم نهایی را میگیرد. همین محاسبه باعث شده صفهای تعویض پلاک روزبهروز طولانیتر شوند.
ترکیب خودروها در صفها چه میگوید؟
نگاهی به خودروهای حاضر در صفهای تعویض پلاک تصویر شفافی ارائه میدهد. عمده خودروها داخلی یا مونتاژی دهه ۸۰ و ۹۰ شمسی هستند که میانگین سنی این خودروها بین ۱۰ تا ۲۰ سال است و خبری از خودروهای لوکس و گرانقیمت نیست. بازه قیمتی این خودروها از حدود ۳۰۰ میلیون تومان آغاز میشود و در گرانترین حالت به یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان میرسد. میانگین قیمت بیشتر خودروها در محدوده ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان قرار دارد؛ موضوعی که نشان میدهد این صفها متعلق به طبقه متوسط است، نه سرمایهداران بزرگ.
اقتصاد رفتاری و واکنش مردم ایران
این پدیده را نمیتوان صرفاً هیجانی دانست. اقتصاد رفتاری پاسخ روشنتری میدهد. مردم ایران سالهاست با تورم افسارگسیخته، افزایش مداوم نرخ ارز و از دست دادن آرزوهایشان زندگی کردهاند. جامعه به گرانی عادت کرده، اما به ثبات نه. در چنین شرایطی، تبدیل نقدینگی به دارایی حتی به شکل خودرو واکنشی طبیعی برای بقاست؛ رفتاری که ریشه در غریزه امنیت و تکامل انسان دارد.
تجربههای گذشته به مردم آموخته اگر امروز اقدام نکنند، فردا دیر خواهد بود. همین حافظه جمعی باعث شده با اولین نشانههای رشد قیمت، موج مراجعه به مراکز تعویض پلاک آغاز شود. این صفها حاصل تصمیمهای لحظهای نیستند، بلکه نتیجه سالها بیثباتی اقتصادیاند.
چرا «نخرید و نفروشید» از نظر مردم جواب نمیدهد؟
برخی معتقدند اگر مردم نخرند و نفروشند، بازار مجبور به ارزانکردن میشود. این توصیه شاید در تئوری قابل دفاع باشد، اما در اقتصاد واقعی ایران کارایی ندارد. وقتی نرخ ارز هر روز افزایش پیدا میکند و هزینه تولید دائماً بالا میرود، هیچ تولیدکنندهای نمیتواند پایینتر از بهای تمامشده بفروشد. اگر مجبور به این کار شود، ورشکست خواهد شد و نتیجه آن چیزی جز کاهش تولید، ایجاد کمبود و جهش دوباره قیمت نیست.
در بهترین حالت ممکن است رکود مقطعی ایجاد شود، اما در نهایت چرخه معیوب گرانی دوباره فعال میشود. این همان دور باطلی است که بازار خودرو سالهاست در آن گرفتار شده است.
صفهای تعویض پلاک؛ صف بقا در آینده
آنچه امروز در مراکز تعویض پلاک دیده میشود، فقط جابهجایی سند خودرو نیست. این صفها بازتاب بیاعتمادی عمیق به آینده اقتصادی کشور است؛ صفهایی که بیش از هر چیز «صف بقا در آینده» هستند. مردمی که میدانند ارزش پولشان هر روز آب میرود، تلاش میکنند دارایی خود را هرچه سریعتر تثبیت کنند. افزایش صفهای تعویض پلاک نشانهای واضح از همین اضطراب جمعی است.
از گرانی ایرانخودرو تا توقف فروش دولتی، از رشد قیمت در بازار آزاد تا تجربههای تلخ گذشته، همه دستبهدست هم دادهاند تا مردم معاملات خود را سفت و نهایی کنند. در این فضا، فسخ قرارداد اهمیت چندانی ندارد؛ مهم جا نماندن از موج گرانی است.
جمعبندی
واقعیت این است که صفهای تعویض پلاک محصول تصمیمهای کوتاهمدت نیستند، بلکه نتیجه سالها بیثباتی اقتصادیاند. وقتی اقتصاد قابل پیشبینی نباشد، جامعه به غریزه پناه میبرد. مردم ایران امروز دقیقاً همین کار را میکنند: قفلکردن دارایی، فرار از کاهش ارزش پول و تلاش برای بقا در بازاری که هر روز بیرحمتر میشود.
