مسعود نیلی با اشاره به نبود پاسخ روشن و اجماع فکری درباره مسائل اساسی کشور تاکید کرد: اگر جامعه ایران نتواند به سوالات اساسی درباره آینده خود پاسخ دقیق، منسجم و مشترک بدهد، باید نگران آینده کشور باشد.
به گزارش اکو ایران، مسعود نیلی، اقتصاددان در این همایش با بیان اینکه بسیاری از چالش های امروز ایران ریشه در پرسش های حل نشده دهه های گذشته دارد، گفت: ما با یک سری مسائل مواجه هستیم که نه تنها پاسخ روشنی نداریم، بلکه حتی در بین نخبگان نیز اجماع حداقلی در مورد آنها شکل نگرفته است.
وی با تاکید بر ضرورت بازنگری جدی در این پرسش ها افزود: قبل از اینکه بخواهیم در مورد سیاست ها، برنامه ها و یا حتی اصلاحات اقتصادی صحبت کنیم، باید ببینیم که آیا می دانیم چه می خواهیم و به کجا می خواهیم برویم؟ مشکل این است که ما اغلب می دانیم چه چیزی نمی خواهیم، اما تصویر روشنی از آنچه می خواهیم نداریم.
هفت محوری که آینده ایران را رقم می زند
نیلی در ادامه سخنان خود هفت حوزه اصلی را محورهای اساسی تعیین کننده آینده ایران معرفی کرد و گفت: این پرسش ها در ظاهر ساده به نظر می رسند، اما در واقع لایه های عمیق و پیچیده ای دارند و پاسخ به آنها مستلزم مطالعه، تحقیق و گفت وگوی جدی است.
وی اولین محور را حکمرانی و حکمرانی دانست و اظهار داشت: سوال اصلی این است که آیا حکمرانی امری زمینی و انسانی است یا ملکوتی؟ نسبت دین و حکومت دقیقا چقدر است؟ و آیا حکمرانی امری حرفه ای و متناسب با زمان و مکان است یا تابع الزامات بیرونی و غیرقابل تغییر است؟ نیلی تاکید کرد که پاسخ های کلی و بلاغی به این سوالات راهگشا نیست و جامعه نیازمند پاسخ های روشن و دقیق است.
به گفته این اقتصاددان، محور دوم روابط خارجی و جایگاه ایران در جهان بود. وی با اشاره به اینکه روابط کشورها لزوما بر اساس دوستی و صمیمیت شکل نمی گیرد، گفت: در نظام بین الملل منافع مشترک کشورها به یکدیگر متصل می شود حتی اگر یکدیگر را نپذیرند. سوال این است که استراتژی ما در قبال جهان به ویژه آمریکا، اروپا و قدرت های بزرگ دقیقا چیست؟ تعامل، تقابل یا درونگرایی؟ نیلی افزود: در این زمینه اغلب به حرف های کلی بسنده می کنیم و موضع روشن و دقیقی نداریم.
وی محور سوم را فرهنگ، جامعه و آزادی های فردی خواند و گفت: باید مشخص شود که تا چه اندازه به تنوع فرهنگی، آزادی های اجتماعی و سبک های مختلف زندگی اعتقاد داریم و نقش دولت در این زمینه ها چیست. به گفته نیلی، پاسخ های مبهم و پر از «اما و اگر» در این زمینه جامعه را به بن بست می کشاند و مانع شکل گیری توافق اجتماعی می شود.
علم، دموکراسی و توسعه
نیلی در ادامه به محور چهارم یعنی علم و ارتباط ما با دانش پرداخت و تصریح کرد: یکی از مشکلات جدی دهه های گذشته این است که علم را به «شرق» و «غربی» تقسیم کرده ایم و تصور کرده ایم که علم را از نو و به صورت بومی بازتولید کنیم. وی تاکید کرد: علم علم است و سوال اصلی این است که با علوم انسانی، اجتماعی و اقتصادی چه نسبتی برقرار می کنیم و آیا آنها را به عنوان دانش معتبر می پذیریم یا خیر؟
محور پنجمی که نیلی به آن اشاره کرد، سیاست داخلی و دموکراسی بود. به گفته وی، این محور یکی از محلات بحث برانگیز است. نیلی گفت: مسئله این نیست که به سادگی به پای صندوق های رای رفته و آن را دموکراسی بنامیم. باید مشخص شود که تا چه اندازه دموکراسی را به عنوان سازوکار حل تعارضات داخلی می پذیریم و آیا به الزامات نهادی آن توجه می کنیم یا خیر. وی افزود: نمونه های مختلفی از دموکراسی در دنیا وجود دارد. از اروپا و آمریکا گرفته تا کشورهایی مانند ونزوئلا و باید مشخص شود که ما به دنبال کدام مدل هستیم.
محیط زیست و اقتصاد
این اقتصاددان ششمین محور را محیط زیست و منابع طبیعی دانست و با اشاره به تجربه ایران در دهه های گذشته گفت: بخشی از رشد اقتصادی کشور از طریق تخریب طبیعت محقق شد و امروز با محدودیت جدی منابع مواجه هستیم. سوال این است که مسئولیت دولت در قبال محیط زیست چیست و آیا توسعه باید مقید به الزامات پایداری بلندمدت باشد یا خیر؟
نیلی در نهایت به محور هفتم یعنی اقتصاد پرداخت و تصریح کرد: باید مشخص شود که آیا اقتصاد بازار را به عنوان مکانیزم تخصیص منابع می پذیریم یا به اقتصاد سوسیالیستی اعتقاد داریم. وی با اشاره به تجربه کشورهای نفتی افزود: در عمل بسیاری از کشورها به سمت نوعی اقتصاد پوپولیستی حرکت کرده اند حتی اگر در گفتار از مدل های دیگر دفاع کنند. نیلی تاکید کرد که هدفش از این سخنرانی ارائه پاسخ نهایی نیست، بلکه طرح دقیق سوالات است.
عدم پاسخگویی و عدم اجماع
مسعود نیلی در پایان سخنان خود با لحنی هشدار دهنده گفت: نظر شخصی من این است که در بسیاری از این زمینه ها پاسخ روشنی نداریم و مهمتر از آن اجماع حداقلی وجود ندارد. وی افزود: به نظر می رسد در جمعیت ده ها میلیونی کشور تعداد افرادی که می توانند دیدی روشن، دقیق و منسجم نسبت به این هفت محور ارائه کنند بسیار اندک است.
وی این وضعیت را خطری جدی برای آینده ایران دانست و گفت: اگر جامعه فقط بداند چه نمی خواهد و نداند چه می خواهد، ممکن است بار دیگر تمام اختیارات را به افراد یا گروه ها بسپارد بدون اینکه پاسخ این سوالات اساسی روشن شود.
نیلی راه حل برون رفت از این وضعیت را تمرکز فوری بر پژوهش، گفت و گو و شکل گیری گفتمان های منسجم دانست و افزود: حتی اگر به دو یا سه گفتمان متفاوت برسیم، مهم این است که هر گفتمان داخلی منسجم باشد و بتواند استدلال کند که پاسخ های آن ایران را به آینده ای بهتر سوق خواهد داد.
وی در پایان با اشاره به راه اندازی «اندیشکده اقتصاد شریف» گفت: هدف از ایجاد چنین نهادهایی کمک به ارائه پاسخ علمی و منسجم به برخی از این سؤالات است. نیلی تاکید کرد: اگر به جایی برسیم که حتی ۱۰۰ تا ۲۰۰ نفر پاسخ نزدیک و سازگار برای این سوالات داشته باشند، می توان با اطمینان بیشتری به آینده ایران امیدوار بود.
